alt

Για το βιβλίο του Erik Larson «Βουβό Κύμα» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

Το βιβλίο, προϊόν πολυετούς και κοπιώδους έρευνας του ευπώλητου συγγραφέα, πραγματεύεται με λογοτεχνικές αξιώσεις τις τελευταίες ώρες του βρετανικού υπερωκεάνειου «Lusitania», το οποίο τορπιλίσθηκε αύτανδρο την τελευταία ημέρα της επιστροφής του από το λιμάνι της Νέας Υόρκης και λίγο πριν ελλιμενισθεί στο Λίβερπουλ. Πρόκειται για μιαν αφήγηση που μπορεί να χαρακτηρισθεί από εμμονική έως μακάβρια, γι’ αυτό άλλωστε είναι και συναρπαστική. Ο τορπιλισμός του «Λουζιτάνια» στάθηκε καθοριστικός για τη μεταστροφή της αμερικανικής κοινής γνώμης κατά της Γερμανίας και την εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, στο πλευρό της Entente.

Το γοητευτικό καράβι

Το ήρεμο απόγευμα εκείνης της ηλιόλουστης ημέρας το προσωπικό του “Λουζιτάνια” και οι επιβάτες εντόπισαν με τρόμο το «βουβό κύμα» που διέγραφε η τορπίλη καθώς διέσχιζε την ήρεμη θάλασσα και κατευθυνόταν καταπάνω τους, σαν γραμμή που διαγράφεται από την κιμωλία πάνω στον μαυροπίνακα.

Το «Λουζιτάνια» ήταν το καμάρι της ναυπηγικής βιομηχανίας. Ναυπηγήθηκε από τους John Brown & Co. της Clydebank το 1906, ανήκε στην εταιρία Cunard και ήταν το πιο γρήγορο ατμόπλοιο της κλάσης του, εκτοπίσματος 32.000 τόννων και υψίστης ταχύτητας 26 κόμβων. Το παρθενικό του ταξίδι στις ΗΠΑ έγινε ανάμεσα στις 7 και τις 13 Σεπτεμβρίου του 1907, ενώ πραγματοποίησε 101 ταξίδια στη σύντομη ζωή του.

Από την αρχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου[1] και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο η επίθεση υποβρυχίων εναντίον εμπορικών και επιβατικών πλοίων απαγορευόταν. Παρά ταύτα, οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν τα υποβρύχια εναντίον πλοίων αγγλικών συμφερόντων κι έπειτα εναντίον κάθε πλοίου που δεν ανήκε στο μπλοκ των κεντρικών αυτοκρατοριών. Για να φθάσει ένα πλοίο σε βρετανικό λιμάνι ή να φύγει από αυτό, έπρεπε να ξεγλιστρήσει ανάμεσα στα υποβρύχια που παραμόνευαν να βυθίσουν κάθε πλεούμενο και να στερήσουν έτσι τα βρετανικά νησιά από τον ανεφοδιασμό τους. Στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μέσα σε τρεις μήνες (15 Φεβρουαρίου – 15 Μαΐου 1915), βυθίστηκαν 111 εμπορικά και επιβατηγά πλοία, παρασέρνοντας στον θάνατο πληρώματα και επιβάτες.

Στις 7 Μαΐου του 1915, το βρετανικό ναυαρχείο ειδοποίησε ότι την ημέρα εκείνη είχε παρατηρηθεί δραστηριότητα γερμανικών υποβρυχίων στην περιοχή της Νότιας Ιρλανδίας και εντός του πλοός του υπερωκεάνειου. Συνιστούσε πορεία ζιγκ ζαγκ ώστε το πλοίο να μην αποτελέσει στόχο. Η δε Γερμανική Πρεσβεία είχε διευκρινίσει με ανακοινώσεις της ότι το πλοίο συνιστούσε πιθανό στόχο. Ο κυβερνήτης του «Λουζιτάνια» William Thomas Turner αγνόησε τα τηλεγραφήματα, θεωρώντας το απίθανο να χτυπήσουν επιβατηγό οι Γερμανοί. Οι μυστικές υπηρεσίες της Βρετανίας είχαν εντοπίσει το U-20 στα χωρικά ύδατα δυτικά της Ιρλανδίας, όμως δεν προέβησαν σε ανακοινώσεις.

Το ήρεμο απόγευμα εκείνης της ηλιόλουστης ημέρας το προσωπικό του «Λουζιτάνια» και οι επιβάτες εντόπισαν με τρόμο το «βουβό κύμα» που διέγραφε η τορπίλη καθώς διέσχιζε την ήρεμη θάλασσα και κατευθυνόταν καταπάνω τους, σαν γραμμή που διαγράφεται από την κιμωλία πάνω στον μαυροπίνακα. Η τραγική συνέχεια στις σελίδες του βιβλίου...

Η εποχή και οι χαρακτήρες

Ο Λάρσον με πολύ εναργή τρόπο περιγράφει τη ζωή των πληρωμάτων των πρώτων υποβρυχίων. Κεντρικός χαρακτήρας του βιβλίου είναι ο κυβερνήτης του γερμανικού υποβρυχίου Walther Schwieger, γνωστός για τις τορπιλιστικές επιδόσεις του σκάφους του, τύπου Unterseeboot-20. Τόσο η γερμανική όσο και η αγγλοσαξονική «πλευρά» αποδίδονται επί ίσοις όροις: χωρίς κάποια προκατάληψη να σκιάζει την αντικειμενικότητα της έρευνας του συγγραφέα. Το σκηνικό του βιβλίου μάς μεταφέρει, εκτός από τα ύδατα της διαδρομής του μοιραίου πλοίου, τη Νέα Υόρκη, την Ουάσιγκτον, το Βερολίνο και το Λονδίνο, αναπλασμένα από πηγές που παρατίθενται από τον συγγραφέα.

Η παρουσίαση των “μίνι” ιστοριών τους προσδίδει στο βιβλίο ένα ενδιαφέροντα χαρακτήρα “ντοκιμαντέρ”, δραματοποιεί τις στιγμές καθυστερώντας σκόπιμα την κλιμάκωση της τραγωδίας.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διέρχονταν τότε τη λεγόμενη «Progressive Era»[2], κύρια γνωρίσματα της οποίας ήταν η νεοπλουτική χλιδή και η αναζήτηση της περιπέτειας και του μυστηρίου, εν πολλοίς τα γνωρίσματα ρηχότητας που χαρακτηρίζουν και τον μέσο σύγχρονο Αμερικανό. Δεν είναι τυχαία η εμπορική επιτυχία του βιβλίου, που ζωντανεύει με μυθιστορηματικό τρόπο πολλές διαφορετικές προσωπικότητες της εποχής: τον διάσημο βιβλιοπώλη της Βοστόνης Charles Lauriat, την πρωτοποριακή αρχιτέκτονα Theodate Pope Riddle, τον ίδιο τον πρόεδρο Woodrow Wilson και την κοσμηματοπώλη Edith Galt που απέρριψε την πρόταση γάμου του, τον εκατομμυριούχο Vanderbilt, το ζεύγος Shineman, τους Καναδούς επιβάτες, που ο συγγραφέας τους αντιμετωπίζει ως «πέραν του Ατλαντικού Βρετανούς», τον Βρετανό σχεδιαστή «Αρ Ντεκό» Oliver Bernard, τη σουφραζέτα υποκόμισσα Margaret Mackworth που είχε αποκλεισθεί με σεξιστικό τρόπο από το βρετανικό κοινοβούλιο και ένα σωρό άλλους, γλαφυρές ψηφίδες της όψιμης βικτωριανής εποχής.

Η –παράλληλη με το δράμα του «Λουζιτάνια»– παρουσίαση των «μίνι» ιστοριών τους προσδίδει στο βιβλίο ένα ενδιαφέροντα χαρακτήρα «ντοκιμαντέρ», δραματοποιεί τις στιγμές καθυστερώντας σκόπιμα την κλιμάκωση της τραγωδίας, αντιπαραθέτει κατά ειρωνικό τρόπο τις μάταιες προσδοκίες των ηρώων προς την καλπάζουσα, μακάβρια έκβαση του πεπρωμένου τους και εξάπτει ένα, κατά την άποψή μου, κουτσομπολικό ενδιαφέρον, που κατά τα φαινόμενα δεν παρακωλύει την απρόσκοπτη ανάγνωση του βιβλίου: αντιθέτως, προσωπικά με καθήλωσε, αποδίδω όμως εξόχως το γεγονός στην όμορφη μετάφραση της Κατερίνας Σχινά.

alt
Ο Erik Larson  

Η μαζική δολοφονία

Είσαι ο μόνος Γερμανός ναυτικός που κατανοεί τον νόμο του Πολέμου: σκότωσε τον εχθρό σου χωρίς να σκοτωθείς ο ίδιος! Δεν σε κατηγορώ για την υπόθεση του υποβρυχίου. Το ίδιο θα έκανα κι εγώ στη θέση σου, μόνο οι ηλίθιοι στην Αγγλία δεν θέλησαν να το πιστέψουν όταν τους το είπα.

Από τους επιβαίνοντες του «Λουζιτάνια» πνίγηκαν 1.197 και σώθηκαν 763, κάποιοι εκ των οποίων αποτέλεσαν ζωντανές μαρτυρίες για την κάλυψη του γεγονότος. Το κοινό πείσθηκε αρχικά από τη δημοσιογραφική/πολιτική προβολή του πως το υπέροχο και άτυχο υπερωκεάνειο είχε τορπιλισθεί μόνο μια φορά. Ωστόσο σήμερα ο διπλός τορπιλισμός του καταγράφεται στα πρώτα περιστατικά «ολοκληρωτικού πολέμου» του Πρώτου Παγκοσμίου, διότι τα θύματά του ήταν άμαχος πληθυσμός και πολλά μικρά παιδιά και βρέφη. Κατόπιν η Γερμανία ισχυρίσθηκε ότι το «Λουζιτάνια» μετέφερε όπλα που προορίζονταν για τη Βρετανία, γεγονός που η αγγλική κυβέρνηση αρνήθηκε κατηγορηματικά. Χρόνια αργότερα αποκαλύφθηκε πως όντως μετέφερε φορτίο φυσιγγίων και οβίδων (συνολικά περί τους 173 τόννους), εν αγνοία των επιβαινόντων.

Η διεθνής κοινή γνώμη μπορεί να εξεμάνη, όμως οι αρχιτέκτονες του πολέμου φάνηκαν αμετανόητοι. Άξια σχολιασμού είναι η επιστολή που ο ναύαρχος Lord Fisher απηύθυνε στον Γερμανό ομόλογό του von Tirpitz το 1916, ένα γράμμα όπου δικαιολογούσε απόλυτα την ειδεχθή ενέργεια με τις εξής λέξεις: «Είσαι ο μόνος Γερμανός ναυτικός που κατανοεί τον νόμο του Πολέμου: σκότωσε τον εχθρό σου χωρίς να σκοτωθείς ο ίδιος! Δεν σε κατηγορώ για την υπόθεση του υποβρυχίου. Το ίδιο θα έκανα κι εγώ στη θέση σου, μόνο οι ηλίθιοι στην Αγγλία δεν θέλησαν να το πιστέψουν όταν τους το είπα».

Ο συγγραφέας Erik Larson (γεν. στο Μπρούκλιν στις 3 Ιανουαρίου του 1954) σπούδασε Ρωσική Ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβανίας, είναι κατ’ επάγγελμα ρεπόρτερ εγκλήματος, έγραψε το μπεστσέλερ The Devil in the White City (2003), ενώ κατά καιρούς δημοσίευσε κείμενά του στα περιοδικά «The New Yorker», «The Atlantic Monthly» και «Harper’s». Δίδαξε Δημοσιογραφία στο Δημόσιο Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο, στο Πανεπιστήμιο του Όρεγκον και στα Σεμινάρια Γραφής του Johns Hopkins. Το Bουβό κύμα του απέσπασε τα βραβεία Goodreads Choice Award (2015) και World Magazine Book of the Year (2015), στην κατηγορία «Ιστορία/Βιογραφίες».

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.


[1] Η Συνθήκη του Λονδίνου ήταν μυστική συμφωνία μεταξύ της Τριπλής Entente και της Ιταλίας, που υπογράφηκε στο Λονδίνο στις 26 Απριλίου 1915 από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, τη Ρωσική Αυτοκρατορία και το Βασίλειο της Ιταλίας. Παρά την αντίθεση της πλειοψηφίας των Ιταλών που επιθυμούσαν την ουδετερότητα, η Ιταλία βάσει της συνθήκης ένωσε τις δυνάμεις της με τους συμμάχους κατά της Αυστροουγγαρίας τον Μάιο του ίδιου έτους. Έτσι οι συμμαχικές δυνάμεις εκχώρησαν στην Ιταλία, ανάμεσα στα άλλα, πλήρη κυριαρχία επί της Λιβύης και επί των Δωδεκανήσων, καθώς και μια ζώνη επιρροής στη Μικρά Ασία. Η Ιταλία όφειλε να κηρύξει πόλεμο εναντίον της Γερμανίας και της Αυστροουγγαρίας σε έναν μήνα (τούτο συνέβη κατά της Αυστροουγγαρίας έναν μήνα μετά, αλλά μόλις το 1916 εναντίον της Γερμανίας). Θεωρώντας βέβαιη τη νίκη κατά της Γερμανίας και των συμμάχων της, η Τριπλή Entente υποσχέθηκε στην Ιταλία την προσάρτηση εδαφών στο τέλος του πολέμου. Βάσει της συνθήκης οι συμμαχικές δυνάμεις εκχώρησαν στην Ιταλία την πλήρη κυριαρχία επί της Λιβύης και επί των Δωδεκανήσων καθώς και ζώνη επιρροής στη Μικρά Ασία.
[2] «Προοδευτική Εποχή».

altΒουβό Κύμα
Το τελευταίο πέρασμα του Λουζιτάνια
Erik Larson
Μτφρ. Κατερίνα Σχινά
Ίκαρος 2017
Σελ. 508, τιμή εκδότη €17,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ERIK LARSON

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ενέδρα στο δήμαρχο» του Γιώργου Π. Ιατρού (κριτική) – Μια σύγκρουση στα «χρόνια της απληστίας»

«Ενέδρα στο δήμαρχο» του Γιώργου Π. Ιατρού (κριτική) – Μια σύγκρουση στα «χρόνια της απληστίας»

Για το ιστορικό αφήγημα του Γιώργου Π. Ιατρού «Ενέδρα στο δήμαρχο – Κερατέα-Λαύριο 1865» (εκδ. ΑΩ). Κεντρική εικόνα: Ο αφηγητής της ιστορίας, ο μπάρμπα Γιώργης Ρώμας (1884-1987).

Της Διώνης Δημητριάδου

Μια αφήγηση άγνωστη, δηλαδή αγνοημέ...

«Συζητήσεις με τον Θεό», του Νιλ-Ντόναλντ Γουόλς – Ένας ασυνήθιστος διάλογος

«Συζητήσεις με τον Θεό», του Νιλ-Ντόναλντ Γουόλς – Ένας ασυνήθιστος διάλογος

Για το βιβλίο «Συζητήσεις με τον Θεό – Ένας ασυνήθιστος διάλογος» του Neale Donald Walsch (μτφρ. Πηνελόπη Τριάδα, εκδ. Πεδίο)

Της Κατερίνας Σιδέρη

Το εν λόγω βιβλίο, το δεύτερο από την τριλογία του συγγραφέα Neale Donald Walsch, έρχεται και επιχειρεί ν...

«Για την ποιητική γραφή» του Γιώργου Βέη (κριτική)

«Για την ποιητική γραφή» του Γιώργου Βέη (κριτική)

Για τον τόμο του Γιώργου Βέη με δοκίμια ποιητικής και κείμενα για την ποίηση «Για την ποιητική γραφή – Δοκιμίων σύνοψις» (εκδ. Ύψιλον).

Του Χρίστου Λάνδρου

Σχεδόν όλοι οι ποιητές επιχειρούν να δώσουν έναν ορισμό ποίησης ή να εξηγήσουν τον δικό τους δρό...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Ο εκδοτικός οίκος University Studio Press΄σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ - Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885-1912)», την Τετάρτη 14 Δεκεμβρίου, στις 19:00, στο Τεχνικό Επιμελητήριο Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΕΕ), Λεωφόρος Μεγάλου Αλεξάνδρου...

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Στην κατάμεστη αίθουσα του Συλλόγου οι Φίλοι της Μουσικής «Λίλιαν Βουδούρη» απονεμήθηκαν χθες τα Βραβεία 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Την εκδήλωση χαιρέτισαν η Πρόεδρος της Δημοκρατίας κα Κατερίνα Σακελλαροπούλου, ο υφυπουργός Πολιτισμού κ. Νικόλας Γιατρομανωλάκης και ο Διευθυντής του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρ...

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

Η Άγκαθα Κρίστι ήταν Βρετανίδα συγγραφέας, ευρέως γνωστή για τα αστυνομικά μυθιστορήματά της, καθώς και για τους λογοτεχνικούς ήρωες που δημιούργησε, τον δαιμόνιο ντεντέκτιβ Ηρακλή Πουαρό και τη Μις Μαρπλ. Τα βιβλία της κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλει...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ