yue minjun1-1024x815

Για το βιβλίο του Αύγουστου Κορτώ Έρως ανίκατε μάσαν (εκδ. Πατάκη) και τη μελέτη του Δημήτρη Πολυχρονάκη Πιερότοι ποιητές στην εποχή της παρακμής (εκδ. Αλεξάνδρεια)

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αν κανείς προλαβαίνει να παρακολουθήσει όλα τα βιβλία του Αύγουστου Κορτώ, από τότε που ξεκίνησε είκοσι χρονών έως τώρα που έχει τριανταπενταρίσει, μπορεί να μην εκτιμά το βάθος της γραφής του, αλλά θα αξιολογήσει σίγουρα θετικά την αφηγηματική του άνεση, που τραβά τον αναγνώστη από τη μύτη, και την ποικιλία των έργων του: από αστυνομικά μυθιστορήματα α λα Άγκαθα Κρίστι μέχρι δαιμονοερωτικά κείμενα κι από παιδική λογοτεχνία έως αυτοβιογραφίες υψηλής συγκίνησης.

Ο παρών τόμος περιλαμβάνει μια σειρά ευθυμογραφήματα, που αναδεικνύουν το οξύ χιούμορ του συγγραφέα και τη διάθεση να δει αυτοσαρκαστικά τη ζωή του. Τι προσκομίζει όμως στον χώρο της κωμικής λογοτεχνίας ο Αύγουστος Κορτώ;

Όποιος διαβάζει Κορτώ είναι εξοικειωμένος με την ευφάνταστη γλώσσα του πεζογράφου, αλλά ειδικά στα ευτράπελα κείμενά του ο συγγραφέας πραγματικά ξεσαλώνει, αφήνεται, αφηνιάζει, καθώς δεν δεσμεύεται από την ανάγκη να ακολουθήσει μια συγκεκριμένη αφηγηματική ακολουθία.

Το γέλιος ως αυτοσαρκασμός

Πρώτα απ’ όλα μια γλώσσα που μέσα στη δίνη του προφορικού λόγου, της ώσμωσης υψηλού και χαμηλού, κάνει ταχυδακτυλουργικά με τις μεταφορές και τις διακειμενικές αναφορές της, τις αιχμές και τις λεκτικές της βολές, τη χρήση μιας αυθόρμητης αργκό που συνδυάζεται με ευρηματική λεξιπλασία κ.λπ. Όποιος διαβάζει Κορτώ είναι εξοικειωμένος με την ευφάνταστη γλώσσα του πεζογράφου, αλλά ειδικά στα ευτράπελα κείμενά του, όπως αυτά, ο συγγραφέας πραγματικά ξεσαλώνει, αφήνεται, αφηνιάζει, καθώς δεν δεσμεύεται από την ανάγκη να ακολουθήσει μια συγκεκριμένη αφηγηματική ακολουθία, χαλαρώνει και γράφει καταρρακτωδώς, όπως μιλάει, γράφει ειρωνικά, όπως σκέφτεται, γράφει απελευθερωμένα, όπως ζει.

Ένα δεύτερο βασικό στοιχείο που ξεχωρίζει στο βιβλίο είναι η σαρκαστική αντιστροφή της ζωής του με δόσεις αυτοειρωνείας και αποκάλυψης. Στην ουσία βλέπουμε την αστεία πλευρά μερικών σελίδων από Το βιβλίο της Κατερίνας (Εκδ. Πατάκη 2013), όπου ο πεζογράφος αφηγούνταν το χρονικό της σχιζοφρένειας η οποία οδήγησε τη μητέρα του στην αυτοκτονία. Αν εκεί είχαμε ανάδειξη της τραγικότητας της οικογενειακής του ιστορίας, εδώ βλέπουμε κομμάτια από αυτήν καρυκευμένα με ξέφρενο χιούμορ, βολές για τον τρόπο με τον οποίο μεγάλωσε και άφατο χλευασμό των κόμπλεξ με τα οποία ο ίδιος είναι φορτωμένος. Οι αφηγήσεις του Κορτώ προβάλλουν προς τα έξω μια συμπλεγματική οικογένεια, που δημιούργησαν έναν Πέτρο εγωπαθή αλλά και ευάλωτο, υστερικό αλλά και γενναιόδωρο, χοντρό αλλά και αγαπησιάρικο.

alt
   Ο Αύγουστος Κορτώ
 

Κέντρο αυτής της σειράς ευθυμογραφημάτων (όπως και στην ανάλογης θεματικής συλλογή Ο άνθρωπος που έτρωγε πολλά, εκδ. Καστανιώτη, 2012) είναι το φαγητό, που αποτελεί ιδιαίτερη αγάπη του ήρωα, η εξ απαλών ονύχων ευτροφία του και οι προσπάθειές του να αδυνατίσει, προσπάθειες που μάλλον ήταν εξ αρχής καταδικασμένες τόσο λόγω της προσωπικής του αβουλίας όσο και εξαιτίας της μητρικής αδυναμίας στον γιο της. Η αμείωτη εμμονή στο φαγητό οδηγεί τον Αύγουστο Κορτώ σε συνεχείς ήττες, τόσο ως προς την αισθητική του σώματός του και την αυτοεικόνα του όσο και ως προς τις πλείστες αποτυχίες του να εφαρμόσει τη γαστρονομική αυτοπειθαρχία που θα όφειλε.

«Το γέλιο ως επιθανάτιος ρόγχος»

Η αλήθεια είναι ότι δεν έχουμε μελετήσει επαρκώς την κωμική λογοτεχνία μας· δεν έχουμε αναζητήσει τις κορυφές της ούτε έχουμε εξετάσει το χιούμορ ως κοινωνική κριτική, ως διέξοδο, ως φάρσα, ως καρναβαλική ανατροπή, ως σάτιρα κ.λπ. Ο Δ. Βυζάντιος, ο Γ. Σουρής, ο Εμμ. Ροΐδης και ο Α. Λασκαράτος, ο Γ. Σκαρίμπας, ο Ν. Τσιφόρος, ο Ν. Κουνενής και πολλοί άλλοι άφησαν έργα που χρησιμοποίησαν το γέλιο ως οξύ όργανο κοινωνικής ανάταξης. Κι όμως τις περισσότερες φορές η πένα τους θεωρήθηκε δεύτερη, ρηχή, πρόχειρη σε σχέση με τη σοβαρή πεζογραφία ή ποίηση.

Ο τραγελαφικός στη διάθεση Κ. Καρυωτάκης, το γέλιο του καταθλιπτικού Δ. Παραρρηγόπουλου, το πλάγιο μειδίαμα και η ειρωνεία του Κ. Καβάφη αναδεικνύουν τη διάθεση του Νεοέλληνα να σπάσει το μουντό περίβλημα της ζωής του με τον αιχμηρό λόγο του γέλιου, άλλοτε αυτοσπαρακτικού κι άλλοτε δολοφονικά επιθετικού.

Ο επίκουρος καθηγητής της Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης Δημήτρης Πολυχρονάκης ανέλαβε να μελετήσει το γέλιο και το κωμικό στην ελληνική ποίηση του 19ου αιώνα μέχρι τις αρχές του 20ού: από την προσπάθεια ανάπτυξης της ελληνικής κωμωδίας στα πρότυπα του Μολιέρου, η οποία επιχείρησε να πολιτικοποιήσει τον Διαφωτισμό, με αποτέλεσμα να στραφεί σε κοινωνικά θέματα, μέχρι τα σατιρικά κείμενα του Α. Σούτσου κι από την πικαρική λογοτεχνία του 19ου αιώνα έως την ηθογραφική κωμωδία του Ά. Βλάχου. Κι έπειτα ο Ε. Ροΐδης, ο Α. Λασκαράτος, το ηθογραφικό γέλιο του Γ. Βιζυηνού, η ποίηση της σχολής της παρακμής ή του συμβολισμού στις αρχές του 20ού αιώνα, ο τραγελαφικός στη διάθεση Κ. Καρυωτάκης, το γέλιο του καταθλιπτικού Δ. Παραρρηγόπουλου, το πλάγιο μειδίαμα και η ειρωνεία του Κ. Καβάφη αναδεικνύουν τη διάθεση του Νεοέλληνα να σπάσει το μουντό περίβλημα της ζωής του με τον αιχμηρό λόγο του γέλιου, άλλοτε αυτοσπαρακτικού κι άλλοτε δολοφονικά επιθετικού.

Ο μελετητής, για να φτάσει σ’ αυτό το ιστορικό άνυσμα που αφορά τη νεοελληνική λογοτεχνία, ξεδιπλώνει ενδελεχώς, με πληθώρα πηγών, οπτικών γωνιών και ιδεολογιών, την ιδέα του γέλιου όπως την είδε η ανθρωπότητα στο πέρασμα των αιώνων. Βάση του συχνά είναι ο Ch. Baudelaire και η πραγματεία του για το γέλιο, αλλά δεν αγνοεί πλείστους φιλοσόφους, συγγραφείς, φιλολόγους κ.λπ. που είδαν το αστείο ως την άλλη όψη της σοβαρής κοινωνίας. Από την πιθανή αλαζονεία του γελώντος, τη λεκτική βία του διακωμωδούντος ώς την προσβλητική-αφελή στάση όποιου χαζογελά, η ανθρωπότητα σταδιακά κατάλαβε ότι το γέλιο μπορεί να είναι υψηλή διανοητική διεργασία, έκφραση ελευθερίας, κριτική στον κόσμο της τακτοποιημένης εξουσίας…

Το γέλιο αποτελεί τη ρωγμή που δείχνει ότι η σοβαρή πλευρά του κόσμου είναι μια ουτοπία, ένα ιδεολόγημα.

Ως εκ τούτου, η λογοτεχνία αυτού του είδους αναλαμβάνει χρέη κοινωνικής κριτικής, αφού αναδεικνύει τα κακώς κείμενα και, όπως έδειξε ο Μ. Μπαχτίν, αναποδογυρίζει την ομαλότητα της λογικής, για να δείξει πόσο ανώμαλη είναι. Γι’ αυτό άλλωστε τα ολοκληρωτικά καθεστώτα φοβούνται τη σάτιρα. Ταυτόχρονα, όμως ειδικά στη ρομαντική εποχή, το γέλιο εκφράζει τον διχασμό του ανθρώπου, ο οποίος δεν μπορεί να συμφιλιωθεί ούτε με τους άλλους αλλά ούτε και με το Εγώ που τον καταπιέζει. Ο αυτοσαρκασμός και η ειρωνεία αναδεικνύουν έναν καλλιτέχνη σαλτιμπάγκο, όπως είναι σήμερα ο Α. Κορτώ στις γαργαντουικές του περιγραφές και στην αποστροφή των βελών του στον αδηφάγο εαυτό του.

Το γέλιο εντέλει αποτελεί τη ρωγμή που δείχνει ότι η σοβαρή πλευρά του κόσμου είναι μια ουτοπία, ένα ιδεολόγημα, καθώς τόσο ο ρομαντικός όσο και ο μοντέρνος λογοτέχνης καταφάσκει στην πολλαπλότητα της ζωής. Η αστειότητα προκύπτει από αυτή τη βίαιη σύζευξη των αντιθέτων, προκύπτει ως μορφή σύγκρουσης με την αστική τάξη, συνδέεται με το όνειρο και το παράλογο… Ο Δ. Πολυχρονάκης κατέθεσε ένα σοβαρό βιβλίο για το αστείο, άφησε μια ολοκληρωμένη παρακαταθήκη, η οποία δεν αφορά μόνο όσους ποιητές κατά βάση μελέτησε αλλά και όποιον άλλον χρησιμοποίησε ευθέως ή πλαγίως το γέλιο. Ο Κορτώ ανήκει στην ίδια γραμμή του τραγέλαφου, αφού βάλλει κατά του υπερτροφικού εαυτού του ως συμβόλου μιας ευδαιμονιστικής κοινωνίας που μεγαλώνει κακομαθημένα παιδιά αλλά και μιας συμπλεγματικής οικογένειας που δεν καταλαβαίνει την έννοια της αυτοσυγκράτησης, της ολιγάρκειας και της λιτότητας.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

korto-masanΈρως ανίκατε μάσαν
Αύγουστος Κορτώ
Εκδ. Πατάκη 2015
Σελ. 264, τιμή εκδότη €11,95

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΚΟΡΤΩ

 

pierotoi-poihtesΠιερότοι ποιητές στην εποχή της παρακμής
Το γέλιο ως επιθανάτιος ρόγχος
Δημήτρης Πολυχρονάκης
Αλεξάνδρεια 2015
Σελ. 496, τιμή εκδότη €26,63

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΟΛΥΧΡΟΝΑΚΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Συζητήσεις με τον Θεό», του Νιλ-Ντόναλντ Γουόλς – Ένας ασυνήθιστος διάλογος

«Συζητήσεις με τον Θεό», του Νιλ-Ντόναλντ Γουόλς – Ένας ασυνήθιστος διάλογος

Για το βιβλίο «Συζητήσεις με τον Θεό – Ένας ασυνήθιστος διάλογος» του Neale Donald Walsch (μτφρ. Πηνελόπη Τριάδα, εκδ. Πεδίο)

Της Κατερίνας Σιδέρη

Το εν λόγω βιβλίο, το δεύτερο από την τριλογία του συγγραφέα Neale Donald Walsch, έρχεται και επιχειρεί ν...

«Για την ποιητική γραφή» του Γιώργου Βέη (κριτική)

«Για την ποιητική γραφή» του Γιώργου Βέη (κριτική)

Για τον τόμο του Γιώργου Βέη με δοκίμια ποιητικής και κείμενα για την ποίηση «Για την ποιητική γραφή – Δοκιμίων σύνοψις» (εκδ. Ύψιλον).

Του Χρίστου Λάνδρου

Σχεδόν όλοι οι ποιητές επιχειρούν να δώσουν έναν ορισμό ποίησης ή να εξηγήσουν τον δικό τους δρό...

«Σκακιστικές Ολυμπιάδες στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και μετά» των Λ. Ζαχείλα & Κ. Κέφαλου

«Σκακιστικές Ολυμπιάδες στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και μετά» των Λ. Ζαχείλα & Κ. Κέφαλου

Για το βιβλίο των Λουκά Ζαχείλα και Κοσμά Κέφαλου «Σκακιστικές Ολυμπιάδες στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου και μετά (1950-2000) – Ο συναρπαστικός κόσμος του σκακιού μέσα από την κορυφαία διεθνή διοργάνωση» (εκδ. Σοφία). Κεντρική εικόνα: Ο αμερικανός Reshevsky απέναντι στον γιουγκοσλάβο Gligorić, ο ο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ