Για το βιβλίο του Θωμά Κοροβίνη «Γράμμα στον αδελφό Γιώργο Ιωάννου που λείπει χρόνια στην γκλαβανή» (εκδ. Άγρα).
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Έχουν περάσει σαράντα χρόνια από τον αδόκητο θάνατο του Γιώργου Ιωάννου. Ένα ιατρικό λάθος κατά τη διάρκεια της απλής επέμβασης μάς στέρησε έναν από τους πλέον σημαντικούς πνευματικούς ανθρώπους που κατάφερε να βγάλει αυτή η χώρα. Αν και ο ίδιος ποτέ δεν επιδίωξε την προβολή -αντίθετα, κινούνταν πάντα εκτός των τειχών, στα περιθώρια της πόλης (Αθήνας και Θεσσαλονίκης)-, ο λόγος του είχε έντονη επίδραση, κάτι που φαίνεται και τώρα που έχουν περάσει δεκαετίες από τότε που άρχισε να σχηματίζει με τα βιβλία του μια εντελώς ακατάτακτη εργογραφία.
Πάνω από όλα, μια προσωπική μυθολογία που όμως με τρόπο άμεσο και ευθύ μάς αφορούσε, μας περιείχε, μας όριζε. Και τούτο διότι ο Ιωάννου δεν συνομίλησε με το παρελθόν ως τυμβωρύχος, αλλά ως επίμονος σκαπανέας που από τις εβραϊκές συνοικίες της Θεσσαλονίκης ως τον Καραγκιόζη διατήρησε στη συλλογική μνήμη στοιχεία μιας άλλης ελληνικότητας, την οποία πολλές φορές θέλαμε να αποξεχάσουμε. Τι ευτύχημα που λογοτέχνες όπως ο Θωμάς Κοροβίνης τον ξαναφέρνουν στη μνήμη μας και μας τον κάνουν οικείο. Μπορεί ο Κοροβίνης να μην κατάφερε ποτέ να τον γνωρίσει (όπως λέει, ντράπηκε να πάει να του συστηθεί), αλλά τον έμαθε από τον καθηγητή του, Γιώργο Σαββίδη, στο πανεπιστήμιο.
Εκλεκτικές συγγένειες
Έκτοτε, μπορούμε να πούμε πως οι συγγραφικές εκλεκτικές συγγένειες ανάμεσα σε αυτούς τους δύο φαινομενικά άγνωστους, αλλά ουσιωδώς ομογάλακτους, είναι πάρα πολλές. Όλη η λογοτεχνική προσπάθεια του Κοροβίνη «πατάει» πάνω στο εποικοδόμημα που έφτιαξε με μεράκι ο Ιωάννου. Επομένως, ο χαρακτηρισμός «αδελφός», που χρησιμοποιεί ως προσφώνηση στον τίτλο του βιβλίου του, είναι απόλυτα ορθός και πρέπων.
Είναι ένα γράμμα; Ένα δοκίμιο για όσα περάσαμε ως κοινωνία όλα αυτά τα χρόνια;
Σε ποιο είδος ανήκει, άραγε, το Γράμμα στον αδελφό Γιώργο Ιωάννου που λείπει χρόνια στην γκλαβανή; Είναι ένα γράμμα; Ένα δοκίμιο για όσα περάσαμε ως κοινωνία όλα αυτά τα χρόνια; Μια ταπεινή εξομολόγηση; Ένα de profundis του συγγραφέα, με αφορμή το γεγονός ότι απευθύνεται σε έναν αγαπημένο ομότεχνο; Μια διδαχή ήθους και ύφους; Ή, μήπως, τα τελευταία νέα ενός κόσμου που χάνεται;
Στην καταπακτή
Κατά περίπτωση είναι όλα αυτά, κυρίως όμως είναι μια από καρδιάς εξομολόγηση του Θωμά Κοροβίνη, που λέει τα νέα της ελληνικής πολιτείας στον φίλο του Γιώργο Ιωάννου που έχει χάσει… επεισόδια από τότε που άφησε τα εγκόσμια και κλείστηκε στην γκλαβανή, δηλαδή στην καταπακτή του επέκεινα. Άλλοτε λυρικός, άλλοτε πικρός, κάποιες φορές έντονα δηκτικός, αλλά και συχνά μελίρρυτος, ο Κοροβίνης γράφει με το ένα χέρι κρατημένο στην καρδιά του και με το άλλο στο χαρτί. Το αποτέλεσμα είναι βαθιά ποιητικό, ανθρώπινο, ελεγειακό και τελικά απόλυτα δικό μας και όχι μόνο του Ιωάννου.
Διαβάζοντας τις διαπιστώσεις του Κοροβίνη για τη μετάλλαξη της ελληνικής κοινωνίας, δεν γίνεται να μην εκνευριστείς, αλλά και να μην πικραθείς για το πώς η σύγχρονη Θεσσαλονίκη και η σύγχρονη Αθήνα έχουν μετατραπεί σε ένα τσίρκο φτηνών θεαμάτων που τους λείπει η ψυχή, ο έρωτας, το θάμπος και το θάλπος.
Κιβωτός μνήμης
Θα μπορούσε να λειτουργήσει και ως κιβωτός μνήμης αυτό το βιβλίο, αρκεί αυτοί που θα το διαβάσουν να καταλάβουν πως το παρελθόν δεν ανασύρεται από την κρύπτη του μόνο για να το παρατηρήσουμε σαν να είναι κτέρισμα σε κάποιον τάφο, αλλά μια διαρκής υπενθύμιση πώς ήμασταν και προς τα πού πρέπει να οδεύσουμε.
Λαϊκοί άνθρωποι, καλοβαλμένοι νέοι, συγγραφείς και βιβλία, ρεμπέτικα και μπουζούκια, έρωτες κρυφοί υπό το σκότος και απαγορευμένοι από τους πολλούς που σκανδαλίζονται, η Ομόνοια που περιδιάβαζε με ζέση ο Ιωάννου, αλλά και χθαμαλές συνοικίες της Θεσσαλονίκης, μακριά από το πολύβουο κέντρο: ο Κοροβίνης παραθέτει ουσιαστικά τη «μέσα» ζωή του Ιωάννου, αλλά και των ανθρώπων που βιώνουν μια πόλη με ποιητικό τρόπο και όχι τον κοινότοπο που τους επιβάλλει η χύδην καθημερινότητα.
Διαρκής συνομιλία
Είναι αλήθεια πως αυτό το γράμμα -ας το ονομάσουμε έτσι, εντέλει- έχει περάσει από διάφορες φάσεις, όπως μας πληροφορεί ο Κοροβίνης, ενώ στο διαδίκτυο μπορεί να βρει κανείς έναν εικονικό διάλογο των δύο, γραμμένο φυσικά από τον Κοροβίνη (βλ. «Ασ’ τα να πάνε, Γιώργο μου!», δημοσιευμένο στο περιοδικό «Χάρτης»). Κάτι που δείχνει πως ο Κοροβίνης βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με τον Ιωάννου. Εδώ, προφανώς, έχουμε την ολοκληρωμένη και -λογικά- τελική μορφή αυτού του γράμματος, όπου μπορεί να φαίνεται ότι τα πάντα έχουν ειπωθεί, εντούτοις στο τέλος μένεις με τη βεβαιότητα πως η σχέση των δύο παραμένει ανοιχτή και αρραγής και δεν περιορίζεται σε ένα μόνο γράμμα, αλλά σε μια λογοτεχνική σχέση που ξεπερνάει το χάσμα που χωρίζει τους ζώντες από τους τεθνεώτες.
Αν το έναυσμα είναι συχνά οι παλαιότεροι συγγραφείς της ελληνικής λογοτεχνίας, αυτό δεν δείχνει μια τάση προς την παρελθοντολαγνεία, αλλά μια βαθιά και αδήριτη ανάγκη των τωρινών να πιάσουν τα νάματα από εκεί που εκβάλλουν. Το ίδιο έχει γίνει με τον Γιώργο Χειμωνά ή τον Μένη Κουμανταρέα και τη «συνομιλία» τους με τωρινούς συγγραφείς. Ο Γιώργος Ιωάννου ανήκει σε αυτή τη χορεία των δημιουργών που θα συνεχίσει να αιματώνει τη σκέψη των ομοτέχνων του με το έργο και τη στάση της ζωής του.
* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Θωμάς Κοροβίνης γεννήθηκε το 1953 στη Νέα Μηχανιώνα Θεσσαλονίκης. Εργάστηκε ως φιλόλογος στη μέση εκπαίδευση. Από το 1988 ως το 1996 έζησε στην Κωνσταντινούπολη, υπηρετώντας στο Ζάππειο και το Κεντρικό Παρθεναγωγείο της. Εδώ και χρόνια ερευνά πτυχές του ελληνικού και του τουρκικού λαϊκού πολιτισμού, καθώς και τις σχέσεις μεταξύ τους. Συνεργάζεται με διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά. Από το 1995 μέχρι και το 1999 εργάστηκε ως παραγωγός και επιμελητής ραδιοφωνικών εκπομπών στον 9,58 FM της Θεσσαλονίκης.
Έγραψε τα βιβλία: Τουρκικές παροιμίες, Κανάλ ντ' Αμούρ, Τα πρόσωπα της Σωτηρίας Μπέλλου, Φαχισέ Τσίκα, Σκανδαλιστικές και βωμολοχικές ελληνικές παροιμίες, Κωνσταντινούπολη, λογοτεχνική ανθολογία: Τούρκοι ποιητές υμνούν την Κωνσταντινούπολη, Ο Μάρκος στο χαρέμι, Το χτικιό της Άνω Τούμπας, Οι ασίκηδες, Οι ζεϊμπέκοι της Μικράς Ασίας, Όμορφη νύχτα, Σμύρνη: μια πόλη στη λογοτεχνία, Ο γύρος του θανάτου, Το αγγελόκρουσμα, κ.ά.
Το 1995 βραβεύτηκε με το βραβείο Αμπντί Ιπεκτσί. Το 2011 με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος για το βιβλίο του Ο γύρος του θανάτου, με θέμα την υπόθεση του Δράκου του Σέιχ-Σου, Αριστείδη Παγκρατίδη. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Είναι επίσης συνθέτης, στιχουργός και ερμηνευτής λαϊκών τραγουδιών. Έχει συνεργαστεί με διάφορα συγκροτήματα. Το 2002 δημιούργησε, μαζί με την Τουρκάλα ερμηνεύτρια Ντιλέκ Κοτς, το συγκρότημα παραδοσιακής ελληνικής και τουρκικής μουσικής «Ανατολίτικος Σεβντάς».
