«Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών» του Βασίλη Κολώνα (κριτική) – Ένα έργο διατήρησης του παρελθόντος

Για το λεύκωμα του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών: Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885 - 1912)» (εκδ. University Studio Press).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

«Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών: Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885 - 1912)» (εκδ. University Studio Press) είναι ένα βιβλίο, μια έκδοση καλύτερα, που έχει ήδη γράψει τη δική της ιστορία. Πρόκειται για ένα πλουσιότατο λεύκωμα, στις σελίδες του οποίου εικονογραφείται ένα κρίσιμο μέρος της ιστορίας της Θεσσαλονίκης, μέσα από την αποτύπωση και ανάδειξη των κτιρίων και της πολεοδομίας μιας συγκεκριμένης περιοχής, που υπήρξε εμβληματική για την πόλη, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Ο άνθρωπος πίσω από αυτό το βιβλίο-επίτευγμα είναι ο καθηγητής αρχιτεκτονικής και ειδικός στην ιστορία του άστεως Βασίλης Κολώνας.

Η Θεσσαλονίκη στη διαχρονία της

Πράγματι, κοιτάζοντας όλο το έργο του Βασίλη Κολώνα, τις σπουδές του, τα βιβλία του, ακόμη και το ίδιο το διδακτορικό του, που πολλά χρόνια μετά οδήγησε σε μια πρώτη εκδοχή του έργου για το οποίο μιλάμε σήμερα, αντιλαμβάνεται ότι στο κέντρο του ενδιαφέροντός του βρίσκεται ο αστικός χώρος, και προνομιακά η πόλη της Θεσσαλονίκης, στη διαχρονία της.

Ποια πόλη ήταν όμως αυτή ενάμιση αιώνα νωρίτερα και ποια η σχέση της με τη σημερινή πόλη; Ποια νήματα είναι ακόμη ορατά και ποια έχουν χαθεί για πάντα; 

kolonas 1

Μια πόλη με χαρακτήρα

Ακόμη και για το πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Θεσσαλονίκη ήταν μια πόλη με έντονα πολυεθνοτικό χαρακτήρα, μια πόλη τριχοτομημένη, με το εβραϊκό στοιχείο να κυριαρχεί. Για πολλούς, τα χρόνια εκείνα, μονάχα η Κωνσταντινούπολη μπορούσε να συγκριθεί μαζί της.

Μια συνοικία «μιλά» για την πόλη συνολικά

Εξ όνυχος τον λέοντα, λέμε, όταν θέλουμε να υπογραμμίσουμε τις εξαιρετικές εκείνες περιπτώσεις στις οποίες το όλον, εδώ η πόλη της Θεσσαλονίκης, τεκμαίρεται από το επιμέρους, εδώ από μια συνοικία της πόλης και μόνο. Έτσι, η μελέτη και ανάδειξη της ιστορίας μιας μονάχα περιοχής της Ανατολικής Θεσσαλονίκης, που υπήρξε αρχικά τόπος εξοχικών κατοικιών μα που σύντομα έγινε μέρος του αστικού ιστού της πόλης, είναι ενδεικτική ενός ολόκληρου κοινωνικού αναβρασμού, μιας μεγάλης οικονομικής και πολιτισμικής ζύμωσης, που με έναν τρόπο λειτουργεί παραδειγματικά για την ιστορία της πόλης συνολικά.

Με ποιον τρόπο τα τεκμήρια, φωτογραφίες, τοπογραφικές αποτυπώσεις αλλά και ποικίλα αρχεία του κράτους ή άλλων θεσμών, δεν θα μας παγιδεύσουν στις επιμέρους απεικονίσεις τους; [...]

Πώς όμως μπορούμε να προσεγγίσουμε κάτι που δεν υπάρχει πλέον και να το κάνουμε να μιλήσει; Με ποιον τρόπο τα τεκμήρια, φωτογραφίες, τοπογραφικές αποτυπώσεις αλλά και ποικίλα αρχεία του κράτους ή άλλων θεσμών, δεν θα μας παγιδεύσουν στις επιμέρους απεικονίσεις τους, ώστε να αναδειχθεί η συνολική εικόνα, και πίσω από αυτήν να αισθανθούμε τη ζωή που έσφυζε και παλλόταν, τη ζωή που πάντα σφύζει και πάλλεται;

kolonas vivli 4

Υλικά για νέα όνειρα

Η συνοικία των Εξοχών, λοιπόν, που εκτεινόταν στα ανατολικά του Λευκού Πύργου, έξω από την περίμετρο που μέχρι λίγο καιρό νωρίτερα όριζαν τα τείχη που έκλειναν την πόλη στο εσωτερικό της, ο οικισμός αυτός δίνει τα υλικά για νέα όνειρα. Οι ευρωπαϊκού τύπου επαύλεις που παρατάσσονται όλο μεγαλοπρέπεια, συμβολίζουν την μετεξέλιξη της Θεσσαλονίκης από μια κλειστοφοβική πόλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε μια ανοιχτή πόλη των Βαλκανίων, που συνομιλεί επί ίσοις όροις με την ανατολική και τη δυτική της πλευρά, σε μια εποχή που, όπως το είπαμε ήδη, και οι Οθωμανοί προσέβλεπαν προς τον εκδυτικισμό του κράτους και των πόλεών τους, σε μια προσπάθεια προσαρμογής τους στη νέα εποχή, που την ένιωθαν –και όχι άδικα– απειλητική.

Η Ιστορία βέβαια πήρε άλλη τροπή, και μάλλον ευτυχώς.

Λίγα χρόνια πριν, ωστόσο, κάποιοι έκαναν άλλα όνειρα για την ίδια περιοχή, στην ανατολική έξοδο της πόλης, όπως περιγράφεται γλαφυρά, από κάποιον που υπογράφει ως «άνθρωπος των σπορ», στην περίφημη γαλλική εφημερίδα Ζουρνάλ ντε Σαλονίκ, δηλαδή, την Εφημερίδα της Θεσσαλονίκης.

Η Μπελ Επόκ της Θεσσαλονίκης

Η Ιστορία βέβαια πήρε άλλη τροπή, και μάλλον ευτυχώς. Η περιοχή στα ανατολικά της πόλης, με το πέρασμα του αιώνα, ήκμασε και συγκέντρωσε μια νέα κοινωνική τάξη, αποτελούμενη από βιομηχάνους, εμπόρους και ανώτατους στρατιωτικούς, κι η οποία δεν άργησε να υιοθετήσει συνήθειες της Εσπερίας. Η Μπελ Επόκ ήρθε και στη Θεσσαλονίκη, κι οι γιορτές και οι χοροεσπερίδες σε κάποιες από τις επαύλεις, όπως της περιώνυμης οικογένειας Αλλατίνι, άφησαν εποχή, κι αποτελούσαν, ήδη από τότε, μαγνήτη για το νεοεμφανισθέν είδος των κοσμικογράφων. 

kolonas 2

Ένας ολόκληρος πολιτισμός μέσα από φωτογραφίες

Αν ωστόσο κάτι χαρακτηρίζει τούτη εδώ την έκδοση, δεν είναι η παράθεση γλαφυρών δημοσιευμάτων για τις πομπές των πλουσίων της εποχής, αλλά η παράθεση και ο ενδελεχής σχολιασμός πληθώρας τεκμηρίων, όπως σημειώσαμε και νωρίτερα. Σε ένα από τα εκτενέστερα μέρη του βιβλίου, παρατίθενται με σχολαστική λεπτομέρεια, εκατοντάδες από τα κτίρια της εποχής, έτσι όπως έχουν διασωθεί κυρίως μέσα από ένα οπτικό υλικό τόσο πλούσιο, ώστε η συγκέντρωσή του και μόνο θα αρκούσε να κάνει αυτήν την έκδοση ξεχωριστή.

Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών: Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885 - 1912)Διάσημα κτίρια της εποχής, όπως η Κάζα Μπιάνκα, του Ντίνο Φερνάντεζ, πολλά από αυτά σχεδιασμένα δια χειρός διάσημων, κυρίως Ιταλών, αρχιτεκτόνων, παρατίθεται το ένα δίπλα στο άλλο και γεμίζουν το μάτι με την ομορφιά και την αρχοντιά τους. Σε κάποιες περιπτώσεις από αυτήν την ομορφιά, σφίγγεται η καρδιά σου, ειδικά όταν αναλογίζεσαι τι απέγιναν στη συνέχεια. Τέτοια είναι η περίπτωση της πανέμορφης Συναγωγής Μπετ Σαούλ, που κατασκευάστηκε σε σχέδια του Βιταλιάνο Ποζέλλι, την οποία ανατίναξαν οι ναζί το 1943.

Το φωτογραφικό υλικό κόβει την ανάσα. Το Γενί Τζαμί υπό κατασκευή. Το Γενί Τζαμί περατωμένο, πανέμορφο και μεγαλοπρεπές, που ευτυχώς ακόμη διατηρείται σε καλή κατάσταση, έστω και χωρίς του μιναρέδες του.

Ένας ολόκληρος πολιτισμός υπήρξε εδώ, λένε αυτές οι φωτογραφίες, ένας πολιτισμός που χάθηκε για πάντα, κι ας υπάρχουν ακόμη τα απομεινάρια του. Η χρήση που επεφύλαξε ο νεοέλληνας στα περισσότερα από αυτά τα αριστουργήματα γίνεται φανερή μέσα από ορισμένες εικόνες της σχετικά πρόσφατης ιστορίας, με πινακίδες φροντιστηρίων να έχουν στερεωθεί κακήν κακώς στις προσόψεις τους και άλλα τέτοια θλιβερά. Ενώ σε άλλες περιπτώσεις, όπως η Κάζα Μπιάνκα στην οποία αναφερθήκαμε και πριν, τα κτίρια εσκεμμένα κακοποιήθηκαν με σκοπό να αποχαρακτηριστούν από διατηρητέα, για να ακολουθήσουν τη μοίρα πολλών άλλων εμβληματικών κτιρίων του παρελθόντος.

Ένα έργο μνήμης

Το βιβλίο-λεύκωμα του Βασίλη Κολώνα: «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών – Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885 – 1912)» είναι ένα έργο μνημειώδες που δικαίως έχει φτάσει αισίως στην τρίτη έκδοσή του, κάθε φορά και πιο εμπλουτισμένο, έργο μνήμης αλλά και διατήρησης του παρελθόντος. Και μόνο το ξεφύλλισμά του, αρκεί να σου φέρει ρίγη συγκίνησης. Η έκδοσή του από τον εξαιρετικό οίκο της Θεσσαλονίκης University Studio Press είναι αψεγάδιαστη και τιμά το πολύτιμο υλικό που περιέχει το βιβλίο.


 * Ο Κ.Β. Κατσουλάρης είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων «Αφαίας και Τελαμώνος» (εκδ. Μεταίχμιο).

politeia link more

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άσμα Ασμάτων» του Ερνέστ Ρενάν (κριτική) – Μια σπουδαία μελέτη ενός ξεχωριστού ερωτικού κειμένου

«Άσμα Ασμάτων» του Ερνέστ Ρενάν (κριτική) – Μια σπουδαία μελέτη ενός ξεχωριστού ερωτικού κειμένου

Για το βιβλίο «Άσμα Ασμάτων» του Ερνέστ Ρενάν [Ernest Renan] (μτφρ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου, εκδ. Στερέωμα). Kεντρική εικόνα: Άσμα Ασμάτων, ξυλογραφία του Τάσσου © Εθνική Πινακοθήκη. 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

...
«Αξιοπρέπεια για τους βαθιά αμνήμονες συνανθρώπους μας» του Στίβεν Γκ. Ποστ (κριτική) – Πώς μπορούν να ανταποκριθούν οι φροντιστές στις δυσκολίες της νόσου Αλτσχάιμερ

«Αξιοπρέπεια για τους βαθιά αμνήμονες συνανθρώπους μας» του Στίβεν Γκ. Ποστ (κριτική) – Πώς μπορούν να ανταποκριθούν οι φροντιστές στις δυσκολίες της νόσου Αλτσχάιμερ

Για το βιβλίο του Στίβεν Γκ. Ποστ [Stephen G. Post] «Αξιοπρέπεια για τους βαθιά αμνήμονες συνανθρώπους μας» (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη, εκδ. Αρμός), ένα βιβλίο για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι φροντιστές ανθρώπων που πάσχουν από Αλτσχάιμερ. Κεντρική εικόνα: από την ταινία «Ο πατέρας» με πρωταγωνιστή τον Άντονι Χ...

«Φλέγοντα ερωτήματα» της Μάργκαρετ Άτγουντ (κριτική) – Λόγια ευθύβολα και σταράτα

«Φλέγοντα ερωτήματα» της Μάργκαρετ Άτγουντ (κριτική) – Λόγια ευθύβολα και σταράτα

Για το βιβλίο της Μάργκαρετ Άτγουντ [Margaret Atwood] «Φλέγοντα Ερωτήματα» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ψυχογιός). Η δοκιμιακή πλευρά της Καναδής συγγραφέα που τοποθετείται με σαφήνεια για όλα τα σημαντικά ζητήματα των καιρών μας. Κεντρική εικόνα:© British Council/Jean Malek. 

Γράφει η Ελεάνα Κο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

Στο 40ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον μετρ του noir, σκηνοθέτη, συγγραφέα και μεταφραστή Ανδρέα Αποστολίδη, με αφορμή την έκδοση του τελευταίου του βιβλίου «Roman-tica» (εκδ. Άγρα). Η συζή...

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ