«Ο έκτος αφανισμός» της Ελίζαμπεθ Κόλμπερτ – Μια αφύσικη ιστορία που συμβαίνει ΤΩΡΑ

Το βιβλίο της Ελίζαμπεθ Κόλμπερτ Ο έκτος αφανισμός (μτφρ. Γιώργος Μαραγκός, εκδ. Μεταίχμιο), ένα παγκόσμιο μπεστ σέλερ που κυκλοφορεί ήδη σε 30 γλώσσες ξεκινά ως εξής: 

«Τα ξεκινήματα, λένε, συνήθως κρύβονται μέσα στις σκιές. Το ίδιο και η συγκεκριμένη ιστορία, που ξεκινά με τη δημιουργία ενός νέου είδους, ίσως πριν από διακόσιες χιλιάδες χρόνια. Το είδος αυτό ακόμη δεν έχει όνομα –τίποτε δεν έχει όνομα–, αλλά έχει την ικανότητα να δίνει ονόματα».

«Αυτή τη φορά ο αστεροειδής είμαστε εμείς»

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή, μόνο που η «αρχή» έγινε πολύ πολύ παλιά: Εδώ και μισό δισεκατομμύριο χρόνια έχουν συμβεί πέντε μαζικοί αφανισμοί, κατά τους οποίους η βιοποικιλότητα μειώθηκε ξαφνικά και δραματικά. Στις μέρες μας, επιστήμονες σε όλο τον κόσμο παρακολουθούν τον έκτο αφανισμό, που προβλέπεται πως θα είναι ο πιο σαρωτικός από τότε που η πρόσκρουση του αστεροειδούς εξόντωσε τους δεινόσαυρους. Αυτή τη φορά, όμως, η αιτία είμαστε εμείς.

[...] αυτό που οι βιολόγοι αποκαλούν τον έκτο μαζικό αφανισμό – την τωρινή απώλεια φυτών και ζώων που απειλεί να εξαφανίσει το 20 με 50 τοις εκατό όλων των ζωντανών οργανισμών της Γης μέσα σ’ αυτόν τον αιώνα.

Η ιστορία του Έκτου Αφανισμού αρθρώνεται σε δεκατρία κεφάλαια. Το καθένα έχει στο επίκεντρό του ένα είδος που με κάποιο τρόπο είναι εμβληματικό – τον αμερικανικό μαστόδοντα, τη μεγάλη άλκα, έναν αμμωνίτη που εξαφανίστηκε στο τέλος της Κρητιδικής Περιόδου, μαζί με τους δεινόσαυρους. Τα πλάσματα αυτά των πρώτων κεφαλαίων έχουν ήδη χαθεί και το εν λόγω τμήμα του βιβλίου ασχολείται κυρίως με τους μεγάλους αφανισμούς του παρελθόντος και την περίπλοκη ιστορία της ανακάλυψής τους, αρχής γενομένης από το έργο του Γάλλου φυσιοδίφη Ζορζ Κιβιέ.

Από το δάσος του Αμαζονίου μέχρι την αυλή μας

Το δεύτερο τμήμα του βιβλίου αφορά ουσιαστικά το παρόν. Η Κόλμπερτ γράφει από μια πλαγιά των Άνδεων που θερμαίνεται ταχύτατα, από το όλο και πιο κατακερματισμένο τροπικό δάσος του Αμαζονίου, από τις εξωτερικές εκτάσεις του Μεγάλου Κοραλλιογενούς Υφάλου – και από την αυλή του σπιτιού της. Εξετάζει τον ρόλο που διαδραματίζει η (οφειλόμενη στον άνθρωπο) κλιματική αλλαγή σε αυτό που οι βιολόγοι αποκαλούν τον έκτο μαζικό αφανισμό – την απώλεια φυτών και ζώων που απειλεί να εξαφανίσει το 20 με 50 τοις εκατό όλων των ζωντανών οργανισμών της Γης μέσα σ’ αυτόν τον αιώνα.

Η Ελίζαμπεθ Κόλμπερτ είναι βραβευμένη δημοσιογράφος και συγγραφέας βιβλίων που θίγουν κυρίως περιβαλλοντικά ζητήματα. Εκτός από το βραβείο Πούλιτζερ το 2015, έχει κερδίσει δύο φορές το National Magazine Awards για κείμενά της στο περιοδικό New Yorker, στο οποίο αρθρογραφεί τακτικά από το 1999, και το Blake-Dodd Prize από την Αμερικανική Ακαδημία Τεχνών και Γραμμάτων.

Στις σελίδες του βιβλίου συνυπάρχουν ταυτόχρονα ο ενθουσιασμός της Κόλμπερτ για όλες τις νέες γνώσεις, αλλά και η φρίκη της γι’ αυτές. Ωστόσο, δεν είναι ένα ακόμα τυπικό επιστημονικό βιβλίο που σπέρνει τον πανικό για την καταστροφή του κόσμου. Κάθε κεφάλαιο είναι και μια ιστορία με πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες, επιστημονικές αναλύσεις, αλλά και με προσωπικές αφηγήσεις της δημοσιογράφου.

Ο Έκτος Αφανισμός είναι παντού

Πάντως τα μέρη που επισκέφθηκε και για τα οποία γράφει είναι ενδεικτικά, καθώς όπως γράφει κι η ίδια στον πρόλογο: «Επέλεξα να πάω στους συγκεκριμένους τόπους για τους συνήθεις δημοσιογραφικούς λόγους – επειδή εκεί υπήρχε ερευνητικός σταθμός ή επειδή κάποιος με προσκάλεσε να πάω σε μια αποστολή. Είναι τέτοιο το εύρος των αλλαγών που συμβαίνουν τώρα, ώστε θα μπορούσα να πάω σχεδόν οπουδήποτε και, με την κατάλληλη καθοδήγηση, να βρω ενδείξεις γι’ αυτές». Ο Έκτος Αφανισμός είναι, επομένως, παντού.

Πολύ ωραία προσθήκη είναι οι εικόνες που συνοδεύουν ορισμένες σελίδες του βιβλίου και βοηθούν στην οπτικοποίηση πολλών άγνωστων πληροφοριών (και συνεπώς γλιτώνουν χρόνο από το γκουγκλάρισμα κατά την ανάγνωση). Προσεγμένη έκδοση, ενός σημαντικού βιβλίου.

^＊ Η ΕΥΛΑΛΙΑ ΠΑΝΟΥ είναι δημοσιογράφος.