enedra ston dimarxo

Για το ιστορικό αφήγημα του Γιώργου Π. Ιατρού «Ενέδρα στο δήμαρχο – Κερατέα-Λαύριο 1865» (εκδ. ΑΩ). Κεντρική εικόνα: Ο αφηγητής της ιστορίας, ο μπάρμπα Γιώργης Ρώμας (1884-1987).

Της Διώνης Δημητριάδου

Μια αφήγηση άγνωστη, δηλαδή αγνοημένη από την επίσημη ιστοριογραφία, φέρνει στο φως ο Γιώργος Π. Ιατρού. Αφορά την ενέδρα που στήθηκε στον δήμαρχο Κερατέας Λουκά Π. Αθανασίου (του επιτέθηκαν άγνωστοι με τσουράπια, κάλτσες γεμάτες με άμμο, ώστε το έγκλημα να μην αφήσει ίχνη), ο οποίος εξέπνευσε λίγες μέρες μετά, στις 5 Δεκεμβρίου 1865 – κατά την άποψη του συγγραφέα επρόκειτο για το πρώτο θύμα της τοπικής αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα. Καθόλου τυχαία η χρονολογία, γιατί ήταν η χρονιά που μια νέα πόλη γεννήθηκε, η εργατούπολη του Λαυρίου (αντίγραφο των Cities-Companies του 19ου αιώνα) ως απόρροια της δημιουργίας των Μεταλλείων από τη γαλλική εταιρεία Σερπιέρη.

Ο δήμαρχος Αθανασίου ήταν ο εμπνευστής της αντίστασης των κατοίκων κατά της εταιρείας του Σερπιέρη προκειμένου να μην περάσουν τα μεταλλεία άνευ όρων σε ξένα χέρια· το βασικό επιχείρημα/ισχυρισμός στην ουσία του Σερπιέρι για την ασύδοτη δράση του ήταν ότι σ’ αυτόν και μόνον οφειλόταν η ανακάλυψη της αξίας των αρχαίων σκωριών του Λαυρίου. Από την άλλη η τοπική κοινωνία διεκδικούσε ό,τι της ανήκε από τον τοπικό πλούτο. Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη, και ο δήμαρχος βρέθηκε στην πρώτη γραμμή αυτής της αντιπαράθεσης με τον ισχυρό παράγοντα της εποχής. Η μοίρα του ήταν προδιαγεγραμμένη.

...στάθηκε αρκετή μια διήγηση ενός παππού σ’ ένα καφενείο το 1985, για να «στοιχειώσει» τον άοκνο μελετητή της ιστορίας των Μεσογείων και της Λαυρεωτικής Γιώργο Ιατρού.

Μια ιστορία που κυκλοφορούσε από στόμα σε στόμα με την αχλύ ενός θρύλου –κάτι ανάμεσα στη πραγματικότητα και στον μύθο– μα στάθηκε αρκετή μια διήγηση ενός παππού σ’ ένα καφενείο το 1985, για να «στοιχειώσει» τον άοκνο μελετητή της ιστορίας των Μεσογείων και της Λαυρεωτικής Γιώργο Ιατρού. Από τότε και ως σήμερα που εκδόθηκε το ιστορικό του αφήγημα, ανέτρεξε επί τριάντα πέντε και πλέον χρόνια σε γραπτές και προφορικές πηγές, χρησιμοποίησε πολλά πρωτογενή στοιχεία από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους αλλά και ιδιωτικά αρχεία, παλιές εφημερίδες, δικογραφίες, συμβόλαια, ληξιαρχικές πράξεις κ.α., με σκοπό να φέρει στο φως και να αποδείξει τεκμηριωμένα την αλήθεια της παλιάς αυτής ιστορίας. Εστίασε στην αντιπαράθεση της δημοτικής αρχής και των κατοίκων με τον Σερπιέρι, μια υπόθεση χαμένη εξ αρχής, όπως φάνηκε εκ του αποτελέσματος. Και κομβικό γεγονός τοποθέτησε την ενέδρα στον δήμαρχο, μια σκοτεινή υπόθεση που συσκοτίστηκε ακόμη περισσότερο τα χρόνια που ακολούθησαν, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ούτε το όνομα του δημάρχου επάνω στον τάφο του.

Μια αφήγηση που δένει την τοπική ιστορία με την παγκόσμια, στον βαθμό που ένα επιμέρους γεγονός ταυτόχρονα εμπεριέχει τον παλμό, τα ήθη και φυσικά τα κυρίαρχα συμφέροντα της εποχής, αλλά και εξακτινίζεται επηρεάζοντας ένα ευρύτερο πεδίο από το τοπικό – καμία ιστορία, όσο μικρή, δεν λειτουργεί αυτόνομα και ανεξάρτητα από τις ευρύτερες εξελίξεις. Έχει ενδιαφέρον ο τρόπος που ο Ιατρού εκθέτει το υλικό του και διατυπώνει διακριτικά (όπως ο κάθε σοβαρός μελετητής που δεν αρκείται σε μια απλή παράθεση στοιχείων) τις απόψεις του. Αξιολογεί σωστά και μετρημένα τις προφορικές αφηγήσεις/μαρτυρίες, τις αφήνει απλώς να συνεπικουρούν την όλη μελέτη, καθώς συχνά το αφηγημένο παρελθόν φιλτράρεται από σημερινά συναισθήματα, ιδεολογίες και φυσικά τα ποικίλα ιδεολογήματα. Στηρίζεται, έτσι, κυρίως στα γραπτά ντοκουμέντα, γιατί στην ουσία μόνον αυτά συνιστούν την Ιστορία ως επιστήμη.

Αξιολογεί σωστά και μετρημένα τις προφορικές αφηγήσεις/μαρτυρίες, τις αφήνει απλώς να συνεπικουρούν την όλη μελέτη, καθώς συχνά το αφηγημένο παρελθόν φιλτράρεται από σημερινά συναισθήματα, ιδεολογίες και φυσικά τα ποικίλα ιδεολογήματα.

Μαθηματικός ο ίδιος, δεν μπορούσε να μη δομήσει με ορθολογικό τρόπο το υλικό του, φτιάχνοντας επαγωγικό συλλογισμό, βαδίζοντας δηλαδή από το ειδικό στο γενικό, καθώς έτσι αποδεικνύεται η αλήθεια των γεγονότων (εδώ έχει σημασία η σειρά των γεγονότων που οδήγησαν νομοτελειακά στη σύγκρουση), χρησιμοποιώντας όμως παράλληλα, εκεί που έπρεπε, την παραγωγική συλλογιστική πορεία, που διατυπώνει γενικές αλήθειες οι οποίες έχουν εφαρμογή σε επιμέρους περιπτώσεις (εδώ έχει σημασία η γενική αλήθεια για την εποχή της απληστίας, είμαστε στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, που επαληθεύεται από τα επιμέρους γεγονότα).

aw iatrou enedra ston dimarxoΤο ιστορικό αφήγημα του Ιατρού εντάσσεται στην ευρύτερη υπόθεση των Λαυρεωτικών, δηλαδή της διαμάχης μεταξύ της γαλλοϊταλικής εταιρείας Roux - Serpieri - Fressynet CIE με το ελληνικό δημόσιο, σχετικά με την έκταση και τη μορφή της εκμετάλλευσης των μεταλλείων του Λαυρίου. Ακολούθησε χρηματιστηριακό σκάνδαλο και η συνακόλουθη καταστροφή πολλών οικογενειών που επένδυσαν στις σκόπιμα υπερτιμημένες μετοχές των μεταλλείων. Η ενέδρα στον δήμαρχο αποτελεί ένα παράπλευρο γεγονός, το οποίο στη μικρογραφία του αποδίδει το γενικότερο κλίμα. Για τους κατοίκους, όμως, της Λαυρεωτικής ήταν ένα μείζον γεγονός, το οποίο έχει τη σημασία του ως σήμερα.

Κάτω από αυτό το πρίσμα, η μελέτη του Ιατρού έχει την ξεχωριστή της αξία, καθώς πρόκειται για ένα βιβλίο που έρχεται να συμπληρώσει την επίσημη ιστορία, αναδεικνύοντας πτυχές του ζητήματος ως τώρα ανεξερεύνητες. Όσο για τα πολλά τεκμήρια που χρησιμοποιεί, αξίζει να αναφέρουμε την άποψη του Ε.Χ. Καρ, την οποία επικαλείται ο συγγραφέας: «Οι πληροφορίες που θα αντλήσουμε από τις πηγές μας και οι εικόνες για το παρελθόν που θα φτιάξουμε εξαρτώνται από τις ερωτήσεις που θα υποβάλουμε στα ντοκουμέντα μας». Ο Ιατρού δείχνει έτσι ότι λειτουργεί στα μελετήματά του με τον τρόπο ενός ιστορικού, πράγμα σπουδαίο, γιατί δεν είναι αυτή η ειδικότητά του. Και όπως ο ίδιος «ρωτάει» τις πηγές του για να αποκαλυφθεί η ουσία τους, έτσι μοιάζει να παροτρύνει και τον αναγνώστη να επεξεργαστεί τα πολλά στοιχεία που παραθέτει και να βγάλει τα συμπεράσματά του. Δεν τον χειραγωγεί.

Φροντισμένο από τις ΑΩ εκδόσεις το ιστορικό αφήγημα, σε επιμέλεια του Δημήτρη Φύσσα, με πλούσιο φωτογραφικό υλικό, με ένα εξαιρετικό εξώφυλλο (έργο του Γιάννη Δημητράκη) που αναπαριστά εικαστικά την ενέδρα επικεντρώνοντας στη φοράδα του δημάρχου που επέστρεψε αλαφιασμένη και μόνη, χωρίς τον τραυματισμένο αναβάτη της. Μια αφήγηση σε ζωντανή, γλαφυρή γλώσσα, που αποδεικνύει ότι η λογοτεχνική γραφή έρχεται πολύτιμη αρωγός στο ιστορικό κείμενο.


Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. Το νέο της βιβλίο, η μελέτη «Ο ποιητὴς διάγει εσώκλειστος – Οι “τόποι” στην ποίηση του Κώστα Θ. Ριζάκη» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις του Φοίνικα.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η διήγηση ενός παππού στη γειτονιά μου στα πάνω καφενεία της Κερατέας το 1985, η σπηλαιώδης φωνή του, τα ξεκάθαρα ελληνικά του, ο σεβασμός που μου ενέπνεε, η καταπληκτική ιστορία του με “στοίχειωσε”. Ο μπάρμπα Γιώργης Ρώμας (1884-1987) είχε τελειώσει Σχολαρχείο και τα ήξερε πολύ καλά. Κυρίως δεν έλεγε παραμύθια. Διατηρούσε αρχείο εγγράφων της εποχής εκείνης γιατί ήταν εγγονός του Ιωάννη Σταμ. Ρώμα που διετέλεσε δήμαρχος 1866-1870, λίγο μετά τον Λουκά Π. Αθανασίου. Σύμφωνα με την αφήγηση, αυτή την εποχή που ήρθε ο Σερπιέρι για να δημιουργήσει την Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου, ο δήμαρχος Λουκάς Π. Αθανασίου τον συνάντησε και του έθεσε τρεις όρους για να προχωρήσει στη συμφωνία και να παραχωρηθούν τα εδάφη που ανήκαν στην Κοινότητα Κερατέας:

• Η Εταιρεία να καταβάλλει δημόσιο και δημοτικό φόρο.
• Η Εταιρεία να αναλάβει να σπουδάσει τα ικανά παιδιά της Κοινότητας στη Γαλλία.
• Η Εταιρεία να μεριμνήσει για την υγεία των κατοίκων, όταν στηθούν οι εγκαταστάσεις κι αρχίσουν οι εργασίες». (σ. 17)

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Αρσανάδες και αρχονταρίκια» της Ευαγγελίας Δαμουλή (κριτική)

«Αρσανάδες και αρχονταρίκια» της Ευαγγελίας Δαμουλή (κριτική)

Για το βιβλίο της Ευαγγελίας Δαμουλή «Αρσανάδες και αρχονταρίκια», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γρηγόρη. Στην κεντρική εικόνα, έργο του Τιμ Βάινερ.

Γράφει η Ιφιγένεια Μποτουροπούλου

Πριν λίγο καιρό κυκλοφόρησε το βι...

«Συζητήσεις με τον Θεό», του Νιλ-Ντόναλντ Γουόλς – Ένας ασυνήθιστος διάλογος

«Συζητήσεις με τον Θεό», του Νιλ-Ντόναλντ Γουόλς – Ένας ασυνήθιστος διάλογος

Για το βιβλίο «Συζητήσεις με τον Θεό – Ένας ασυνήθιστος διάλογος» του Neale Donald Walsch (μτφρ. Πηνελόπη Τριάδα, εκδ. Πεδίο)

Της Κατερίνας Σιδέρη

Το εν λόγω βιβλίο, το δεύτερο από την τριλογία του συγγραφέα Neale Donald Walsch, έρχεται και επιχειρεί ν...

«Για την ποιητική γραφή» του Γιώργου Βέη (κριτική)

«Για την ποιητική γραφή» του Γιώργου Βέη (κριτική)

Για τον τόμο του Γιώργου Βέη με δοκίμια ποιητικής και κείμενα για την ποίηση «Για την ποιητική γραφή – Δοκιμίων σύνοψις» (εκδ. Ύψιλον).

Του Χρίστου Λάνδρου

Σχεδόν όλοι οι ποιητές επιχειρούν να δώσουν έναν ορισμό ποίησης ή να εξηγήσουν τον δικό τους δρό...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ