papakonstantinou

Για το βιβλίο του Λέοντα Ναρ «“Να βρω ξανά του νήματος την άκρη...”: Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας του Θανάση Παπακωνσταντίνου» (εκδ. Πατάκη).

Του Κώστα Δρουγαλά

Με τον πολύ χαρακτηριστικό τίτλο Να βρω ξανά του νήματος την άκρη… –στίχο από το εμβληματικό τραγούδι «San Michele»–, και τον μάλλον ασαφή υπότιτλο «Σχεδίασμα ποιητικής βιογραφίας», ο Λέων Ναρ αναλύει την καλλιτεχνική –και όχι μόνο– οπτική του Θανάση Παπακωνσταντίνου.

Ο πρόλογος του Άκη Σακισλόγλου είναι η καλύτερη δυνατή εκκίνηση για το βιβλίο, αφού δίνει τον τόνο σε όσα πρόκειται να ακολουθήσουν: «Από τα σκωπτικά στιχάκια του μέχρι εκείνα που έγιναν συνθήματα σε τοίχους και σε πανό, ο Θανάσης γράφει για να ξορκίσει τη συναίσθηση του θανάτου που κουβαλά ο άνθρωπος με το που θα γεννηθεί». Στην ενότητα «Αντί εισαγωγής» ο Λέων Ναρ συλλαμβάνει μία από τις βασικότερες πραγματικότητες στα τραγούδια του Παπακωνσταντίνου: «Οι στίχοι του Θανάση Παπακωνσταντίνου είναι άχρονοι και άτοποι». Κι αυτό είναι αλήθεια· ακόμη κι όταν ο Λαρισαίος τραγουδοποιός αναφέρεται σε συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα (Η εξέγερση της Κροστάνδης, η εκτέλεση του Φορτίνο Σαμάνο, κ.ά.), δίνει στα διατρέξαντα τόσο μία άχρονη όσο και μία πανανθρώπινη διάσταση.

Το κυρίως σώμα του βιβλίου ονομάζεται «Θεματική και καταβολές» και περιλαμβάνει τρεις υποενότητες: «Εσωτερικότητα», «Αχός δημοτικού τραγουδιού», «Ποιητής κοινωνικός». Στη «Θεματική και καταβολές» ο Ναρ επισημαίνει: «Κυρίαρχο στοιχείο των πρώτων δίσκων του είναι η πρωτότυπη συνομιλία με τη λαϊκή παράδοση». Σε αυτή την περίοδο συναντούμε τραγούδια για τον έρωτα αλλά «με έμμεσες μόνο αναφορές» («Στυλίτης») και τον θάνατο («Κάτω απ’ το μαξιλάρι»).

Ο Παπακωνσταντίνου δεν εστιάζει σε συμβατές οπτικές εικόνες ή σε κοινώς αποδεκτά και βιωμένα συναισθήματα, αλλά στη δημιουργία μιας πρωτότυπης εικόνας, ακόμη και παράδοξης, που καταφέρνει κι εγχαράσσεται στο μυαλό του ακροατή.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση του Ναρ για τη φύση στα τραγούδια του Παπακωνσταντίνου. Γράφει: «Στα τραγούδια του ο τρόπος παρουσίασης της φύσης ποικίλλει: άλλοτε είναι η κυρίαρχη δύναμη του σύμπαντος, άλλες πάλι φορές είναι ο εκφραστής του ανέκφραστου». Και πιο κάτω: «Έχουμε τοπία φθοράς αλλά και ελπίδας, τοπία της ελληνικής επαρχίας, στην οποία η φύση λειτουργεί ακόμη και σήμερα ως συνδετικός ιστός ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, στη ζωή και τον θάνατο». Στο κεφάλαιο αυτό αναπτύσσεται από τον συγγραφέα η επισήμανση ότι ο Παπακωνσταντίνου δεν εστιάζει σε συμβατές οπτικές εικόνες ή σε κοινώς αποδεκτά και βιωμένα συναισθήματα, αλλά στη δημιουργία μιας πρωτότυπης εικόνας, ακόμη και παράδοξης, που καταφέρνει κι εγχαράσσεται στο μυαλό του ακροατή.

Στην υποενότητα «Εσωτερικότητα» ο Ναρ εστιάζει στη σχεδόν μόνιμη αλληλεπίδραση ατομικού-κοινωνικού, λογικού-παράλογου, ιδιωτικού-δημόσιου στην τραγουδοποιία του Παπακωνσταντίνου, φέρνοντας στην επιφάνεια τον «Αποσπερίτη» και το «Απόψε», δύο πολύ χαρακτηριστικά παραδείγματα τραγουδιών που επιβεβαιώνουν τις προηγούμενες αμοιβαίες «επικοινωνίες». Η αναφορά στις «Διάφανες αυλαίες» του Ανδρέα Εμπειρίκου καθώς και στο τραγούδι «Οι μύγες βαλσαμώνονται με βαλς» περισσότερο αποσυντονίζουν παρά προσφέρουν επιπλέον εποικοδομητικά στοιχεία εσωτερικότητας, στην κατά τα άλλα εξαιρετική αυτή υποενότητα.

Στους ήδη μυημένους μπορεί να λειτουργήσει ως μια ευσύνοπτη καταγραφή του σπουδαίου έργου καθώς και του καλλιτεχνικού μεγέθους του Λαρισαίου τραγουδοποιού.

Στην επόμενη υποενότητα, με τίτλο «Αχός δημοτικού τραγουδιού», ο Ναρ ανιχνεύει τις επιδράσεις του δημοτικού τραγουδιού στις συνθέσεις του Θανάση Παπακωνσταντίνου. Άλλωστε, ο ίδιος ο τραγουδοποιός σε πολλές συνεντεύξεις του, έχει υποστηρίξει ότι «τα παραδοσιακά τραγούδια είναι κορυφαία στιγμή της δημιουργίας… Κατ’ αρχήν τα στεφανώνει το ανώνυμο της δημιουργίας, δεν υπάρχει ο εγωισμός του ενός […]. Έχουμε να κάνουμε μ’ ένα πολύ δυνατό πράμα, σμιλεμένο στον χρόνο, απέριττο, δηλαδή απόλυτο» [1]. Με εξαίρεση το τραγούδι «Χαρτοκόπτης», που μένει μετέωρο κι ασύνδετο με την υποενότητα, ο Λέων Ναρ εμβαθύνει σε μία σειρά τραγουδιών που αναδεικνύουν αυτή την αλληλεπίδραση του Παπακωνσταντίνου με το δημοτικό τραγούδι: «Οι γριές», «Οι καλογέροι», «Ομίχλη», «Σαν παιδί», «Αερικό», κ.ά.

patakis nar thanasis papakonstantinouΣτην τελευταία υποενότητα, με τίτλο «Ποιητής κοινωνικός», ο Ναρ καταπιάνεται με την πολιτική διάσταση στα τραγούδια του Θανάση Παπακωνσταντίνου. Από τις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν ο Μεξικανός Φορτίνο Σαμάνο (υπαρχηγός του Εμιλιάνο Ζαπάτα κατά τη διάρκεια της Επανάστασης των Φτωχών το 1910), ο μεταμφιεσμένος Ερνέστο Τσε Γκεβάρα ως «Ραμόν» πριν ταξιδέψει για το αντάρτικο της Βολιβίας, ο νομπελίστας σοσιαλιστής ποιητής Οκτάβιο Πας με την «Ηλιόπετρα», ο αναρχικός Τζούλιο Μανιέρι, πρωταγωνιστής της ταινίας «Ο Σαν Μικέλε είχε έναν κόκορα» των αδερφών Ταβιάνι, ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και η «Άυπνη πόλη», ο Περουβιανός ποιητής Σεζάρ Βαγιέχο με τον «Διάφανο». Ορισμένα από τα τραγούδια αυτής της λίστας, ελαφρώς παράταιρα, θα μπορούσαν να ενταχθούν σε μία ξεχωριστή ενότητα, σχετική με το θέμα της ξενιτιάς – βασική θεματική στα τραγούδια του Παπακωνσταντίνου.

Η πιο σοβαρή όμως αναγνωστική ένσταση έχει να κάνει με τον ορισμό «κοινωνικός ποιητής»: μπορεί η στιχουργική του Θανάση Παπακωνσταντίνου να μην είναι αμιγώς πολιτική, ωστόσο ο προβληματισμός του είναι ξεκάθαρα πολιτικός.

Το «Παράρτημα» αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μέρη του βιβλίου. Σε αυτό παρακολουθούμε τη στιχουργική γέννηση του τραγουδιού «Το θηρίο»: από την πρώτη, ελεύθερη γραφή του τον Αύγουστο του 2005 έως και την τελική, ολοκληρωμένη του μορφή τον Μάρτιο του 2012, ενταγμένη στον δίσκο «Πρόσκληση σε δείπνο κυανίου».

Συμπερασματικά, το βιβλίο του Ναρ προσφέρει πολλές πληροφορίες, χωρίς περιττολογίες και με γρήγορη αφήγηση, σε όσους θέλουν να εισαχθούν στον κόσμο του Θανάση Παπακωνσταντίνου. Στους ήδη μυημένους μπορεί να λειτουργήσει ως μια ευσύνοπτη καταγραφή του σπουδαίου έργου καθώς και του καλλιτεχνικού μεγέθους του Λαρισαίου τραγουδοποιού. Παρά τις όποιες ασάφειες ή ελλείψεις, δεν μπορούμε παρά να καλωσορίσουμε με χέρια ορθάνοιχτα το πρώτο βιβλίο-οδοδείκτη για τον Θανάση Παπακωνσταντίνου στην ελληνική βιβλιογραφία.

[1] Συνέντευξη στη ραδιοφωνική «Ελληνοφρένεια», 27/01/2012


* O ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Το τελευταίο τραγούδι του Ντύλαν» (εκδ. Πικραμένος).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο Παπακωνσταντίνου δεν είναι εύκολος· δεν μπορείς να ακούσεις τα τραγούδια του απλώς για να περάσει η ώρα. Προκειμένου να τα κατανοήσει ο ακροατής απαιτείται να αποδομήσει τους συμβολισμούς τους. Στους μουσικούς του δρόμους διασταυρώνονται το απώτερο με το πρόσφατο παρελθόν και το παρόν της ελληνικής μουσικής: το ροκ “χαιρετά” την παράδοση, το λαϊκό, πέρα από τα όργανα που χρησιμοποιεί κάθε φορά και τη φόρμα σύνθεσης που τελικά επιλέγει, είναι και θα είναι θεμέλιος κώδικάς του – με την απαραίτητη επισήμανση όμως ότι ο Θανάσης το ανανεώνει δημιουργικά».

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)

«Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» της Εύας Μπέη (κριτική)

Για το βιβλίο με τις καταγραφές της Εύας Μπέη «Με τον Νίκο Καρούζο – Ημερολόγιο» (εκδ. Loggia).

Του Γιάννη Παλαβού

Έχω την αίσθηση πως για αρκετούς Έλληνες ποιητές που έχουν πάνω κάτω τα χρόνια μου το να τσιτάρουν στίχους του Καρούζου και να ανεκδοτολο...

«Κόκκινη Ρόζα» της Κέιτ Έβανς (κριτική)

«Κόκκινη Ρόζα» της Κέιτ Έβανς (κριτική)

Για την εικονογραφημένη –από την Kate Evans– βιογραφία της Ρόζα Λούξεμπουργκ «Η κόκκινη Ρόζα» (μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, εκδ. Πατάκη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Η συγγραφέας και εικονογράφος της Κόκκινης Ρόζα, Κέιτ Έβανς επιλέγει να...

«Αλληλογραφία 1927-1938» των Γιόζεφ Ροτ & Στέφαν Τσβάιχ (κριτική)

«Αλληλογραφία 1927-1938» των Γιόζεφ Ροτ & Στέφαν Τσβάιχ (κριτική)

Για τον τόμο με την αλληλογραφία του Joseph Roth με τον Stefan Zweig «Αλληλογραφία 1927-1938» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Άγρα).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Έχει ειπωθεί πολύ σωστά ότι η φιλία είναι η ισότητα των φίλων. Αυτό δεν συνεπ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σαλμάν Ρούσντι: Τρεις δεκαετίες με απειλή θανάτου από το Ισλάμ – Ποιος είναι ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων»

Σαλμάν Ρούσντι: Τρεις δεκαετίες με απειλή θανάτου από το Ισλάμ – Ποιος είναι ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων»

Βελτιώθηκε η κατάσταση της υγείας του Σάλμαν Ρούσντι, σύμφωνα με τον λογοτεχνικό ατζέντη του. 

Επιμέλεια: Book Press

Ο λογοτεχνικός ατζέντης του ...

Πέθανε η συγγραφέας των παιδιών Αγγελική Βαρελλά

Πέθανε η συγγραφέας των παιδιών Αγγελική Βαρελλά

Σε ηλικία 92 ετών, πέθανε η συγγραφέας Αγγελική Βαρελλά. Φωτογραφία: Άρης Ρούπινας

Επιμέλεια: Book Press

Ο κόσμος του βιβλίου και ειδικότερα ο κόσμος του βιβλίου για παιδιά αποχαιρετά σήμερα τη συγγραφέα ...

«Στους δρόμους» του Συλβαίν Πρυντόμ (κριτική) – Η πρόκληση μιας νέας ζωής

«Στους δρόμους» του Συλβαίν Πρυντόμ (κριτική) – Η πρόκληση μιας νέας ζωής

Σκέψεις και παρατηρήσεις για το αυτοκίνητο ως σύμβολο ελευθερίας και ανεξαρτησίας, καθώς και σύμβολο κοινωνικής θέσης, με αφορμή το μυθιστόρημα του Συλβαίν Πρυντόμ (Sylvain Prudhomme) «Στους δρόμους» (μτφρ. Έφη Κορομηλά, εκδ. Στερέωμα).

Του Ηλία Καφάογλου 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

Μια λίστα με 10 σημαντικά μυθιστορήματα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς στα αγγλικά δημοσιεύτηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Women’s Prize for Fiction. Τα δέκα βιβλία αναδείχθηκαν μέσω ψηφοφορίας στην οποία συμμετείχαν 20.000 αναγνώστες. Και τα 10 έχουν μεταφραστεί στη γλώσσα μας. Στη φωτογραφία, η Μέρι Σέλεϊ.

...
40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμενους μήνες. Δείτε τα και διαλέξτε το δικό σας αγαπημένο βιβλίο του καλοκαιριού.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός, Κ.Β. Κατσουλάρης...

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

Από τα πολλλά καλά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, σας προτείνω δέκα, επιλεγμένα από τα μη μυθοπλαστικά βιβλία. Δοκίμια, έρευνες, μελέτες, όλα τους διαβαστερά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Δέκα βιβλία, δέκα ευκαιρίες να γίνουμε σοφότεροι και, γιατί όχι, καλύτεροι άνθρωποι.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ