1980 toulouse retrouvailleNB 800

Για το βιβλίο «ΗΚ - Αναζητώντας τη χαμένη ταυτότητα - Ένα εβραιόπουλο στη δίνη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου», της Chochana Boukhobza (μτφρ. Γιώργος Ξενάριος, εκδ. Στερέωμα). Ένα αφήγημα για άγνωστες πλευρές του πολέμου, για τις ιστορίες των «μικρών» ανθρώπων. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος άνοιξε πληγές στο σώμα της Ευρώπης που παραμένουν ανοιχτές ακόμη και σήμερα. Πέρα από τα εκατομμύρια των νεκρών, είτε στα πεδία των μαχών είτε στα στρατόπεδα συγκέντρωσης είτε από τους μαζικούς βομβαρδισμούς αμάχων, χιλιάδες οικογένειες, ειδικότερα Εβραίων, διαλύθηκαν και διαμελίστηκαν, αφήνοντας πίσω τους μεγάλο αριθμό από «ορφανά» παιδιά, που μεγάλωσαν στη σκιά της Ιστορίας, στερημένα από την ίδια τους την ταυτότητα. Ειδικότερα στη Γαλλία, όπου κατέφυγαν πάρα πολλές εβραϊκές οικογένειες όταν ο Ναζισμός άρχισε να δείχνει το τερατώδες του πρόσωπο, κυρίως από τη Γερμανία και την Αυστρία, η δημιουργία του «υβριδικού» καθεστώτος του Βισσύ συνέβαλε επιπλέον στην καλλιέργεια της κρυψίνοιας και της ενοχής, αφού ο αντισημιτισμός έγινε σταδιακά επίσημη πολιτική της κυβέρνησης του Στρατάρχη Πεταίν.

guy 4 5 ans
       Ο Γκυ, σε ηλικία 5 ετών.
 
1936 helen
     Η Έλεν, στη Βιέννη, το 1936.
 

Μια τέτοια ιστορία, εμβληματική και την ίδια στιγμή εντελώς ιδιαίτερη, είναι η ιστορία του αυστριακής καταγωγής Γκυ Μπρεν (Guy Brun), ενός παιδιού του πολέμου, που γεννήθηκε στη Γαλλία το 1941, μα που δεν γνώρισε τη μάνα του παρά σαράντα χρόνια μετά, έπειτα από έναν αγώνα που κράτησε σε όλη την ενήλικη ζωή του (στην κεντρική φωτογραφία, ο Γκυ, λίγα λεπτά μετά απ' όταν συνάντησε για πρώτη φορά τη μητέρα του Έλεν Κάλμους, το 1980). Η συγκινητική συνάντηση με τη μητέρα του θα ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή του, μα ταυτόχρονα θα τον γεμίσει με απορίες σχετικά με την καταγωγή του, την αληθινή ταυτότητα του πατέρα του, τις πραγματικές συνθήκες κάτω από τις οποίες ήρθε στον κόσμο και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε στις καλόγριες. Έτσι, αμέσως μετά τον θάνατο της μητέρας του, θα ξεκινήσει μια καινούργια έρευνα, σε αναζήτηση του πατέρα του αυτή τη φορά, που και πάλι τον έφερε αντιμέτωπο με την περίπλοκη πραγματικότητα του πολέμου.

Η γαλλίδα συγγραφέας Σοσάνα Μπουχόμπζα (Chochana Boukhobza) θα πλησιάσει τον Γκυ Μπρεν με ευαισθησία και υπομονή και θα εντρυφήσει στο τεράστιο αρχειακό υλικό της υπόθεσης, που συναντιέται με άλλες γνωστές υποθέσεις της εποχής, με προεξάρχουσα εκείνη των αδερφών Ρομπέρ και Ζεράλντ Φυναλύ, των οποίων η ιστορία συγκλόνισε τη Γαλλία τη δεκαετία του 50. Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο στο οποίο τα μεγάλα ρεύματα της Ιστορίας συναντιούνται με τις προσωπικές ιστορίες ασήμαντων ανθρώπων, παρασύροντάς τους και σκορπώντας τους στα τέσσερα σημεία της γης, που ξεχωρίζει μεταξύ άλλων για τον μεγάλο όγκο πληροφοριών σχετικά με τη ζωή υπό το καθεστώς του Βισσύ στη Γαλλία, μαζί βέβαια με πολλές και γλαφυρές πληροφορίες από τον σπαραξικάρδιο ξεριζωμό της μεγάλης και ιδιαίτερα ανεπτυγμένης πολιτιστικά και οικονομικά εβραϊκής κοινότητας της Βιέννης.

1930 famille kalmus
    Η οικογένεια Κάλμους, στα χρόνια της ζωής στη Βιέννη, πριν την εκδίωξή της από τους Ναζί. Η Έλεν, στα αριστερά.
 

Η ιστορία του Γκυ ξεκινάει κατά κάποιο τρόπο το 1938, όταν η μελλοντική μητέρα του Έλεν, σε ηλικία μόλις 17 ετών, καταφεύγει μόνη της στη Γαλλία, με την υπόλοιπη οικογένεια να μένει πίσω, εωσότου καταφέρουν κι εκείνοι να γλιτώσουν, κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή, φεύγοντας για τις ΗΠΑ τρία χρόνια αργότερα, το 1941, με το κόκκινο J(ew) του εβραϊκού «στίγματος» στο διαβατήριο (βλ. φωτογραφία από κάτω). Έχουμε στο μεταξύ παρακολουθήσει, με ιδιαίτερα παραστατικό τρόπο, το δράμα της εβραϊκής κοινότητας της Βιέννης, μέσα από την περιπέτεια της οικογένειας των Κάλμους καθώς ο ναζιστικός κλοιός κλείνει γύρω τους, με στέρηση δικαιωμάτων, απολύσεις, δεσμεύσεις περιουσιών και τραπεζικών λογαριασμών, έως και απροκάλυπτη χρήση βίας στους δρόμους. Η περιπλάνηση της Έλεν στη Γαλλία πριν από την έναρξη της γερμανικής επίθεσης, αλλά και κατά τους πρώτους μήνες της Κατοχής, είναι από τις πιο ζωντανές κι εντυπωτικές σελίδες του βιβλίου, με τις εικόνες πανικού και χάους που επικρατούν, ενόσω παράλληλα συγκροτείται το ντροπιαστικό καθεστώς του Βισσύ. Ορδές ανθρώπων που μετακινούνται με τα πόδια στην ενδοχώρα, προσπαθώντας να απομακρυνθούν από τα γαλλογερμανικά σύνορα, βρίσκονται αργά ή γρήγορα όμηροι του Καθεστώτος, ζώντας σε συνθήκες απάνθρωπες. Η συγγραφέας παρακολουθεί τόσο την πορεία της Έλεν, μέχρι την φυγή της στις ΗΠΑ, όσο και την πορεία του πατέρα του Γκυ –όπως την αναπλάθει η συγγραφέας, ποιητική αδεία, με βάση τις πληροφορίες που συγκέντρωσε–, φέρνοντας στο φως τις αντιφάσεις και τα χιλιάδες μικρά δράματα του πολέμου.

Passeport Gertrud Sara Kulmus small
    Το διαβατήριο της μητέρας
    της Έλεν, με το κόκκινο J.
 

Σε περισσότερες από 400 σελίδες, η Σοσάνα Μπουχόμπζα σκιαγραφεί μια σειρά από πρόσωπα που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη ζωή της Έλεν ή του Γκυ, όσο και στη ζωή του πατέρα του τελευταίου. Η ζωή των περισσότερων εξ αυτών, ειδικότερα των Εβραίων της Βιέννης, κύλησε μέσα στον τρόμο και την αμφιβολία, και συχνά είχε τραγική κατάληξη (στο νου έρχονται οι εμβληματικές μορφές του Στέφαν Τσβάιχ και του Βάλτερ Μπένγιαμιν και το δικό τους τραγικό τέλος). Φωτεινές εξαιρέσεις, τα δυο αδέλφια Φυναλύ, που βρήκαν τελικά την ευρύτερη οικογένειά τους (οι γονείς τους δολοφονήθηκαν στο Άουσβιτς) και τη γαλήνη τους στο Ισραήλ, και βέβαια ο ίδιος ο Γκυ, που διεκδίκησε την αλήθεια του και το παρελθόν του καταφέρνοντας τελικά να κερδίσει όλα όσα η ζωή αρχικά του στέρησε: την μητρική αγάπη, την θέρμη μιας οικογένειας, την αλήθεια της προσωπικής του ιστορίας και αυτής των δικών του ανθρώπων. Κι εμείς, ως αναγνώστες, με βιβλία σαν κι αυτό –σε θαυμάσια μετάφραση του Γιώργου Ξενάριου–, καταφέρνουμε να δούμε μέσα από τη μεγάλη εικόνα του Πολέμου και του Ολοκαυτώματος τη βιωμένη ιστορία των «μικρών» ανθρώπων που, είτε μέσα από τη μυθοπλασία, όπως γίνεται στα μυθιστορήματα, είτε μέσα από τα ντοκουμέντα και την έρευνα, όπως εδώ, γίνονται τελικά οι ίδιοι το αληθινό μέτρο της ανθρώπινης εμπειρίας.

* Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.

HK 15 2 2016ΗΚ - Αναζητώντας τη χαμένη ταυτότητα
Ένα εβραιόπουλο στη δίνη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου
Chochana Boukhobza
Μτφρ. Γιώργος Ξενάριος
Εκδ. Στερέωμα 2016
Σελ. 432, τιμή εκδότη: € 19,08
 

 politeia link

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι «Επικίνδυνες σχέσεις» του Πιερ Σοντερλό ντε Λακλό συνεχίζουν να μας προκαλούν να τις διαβάσουμε

Οι «Επικίνδυνες σχέσεις» του Πιερ Σοντερλό ντε Λακλό συνεχίζουν να μας προκαλούν να τις διαβάσουμε

Οι «Επικίνδυνες Σχέσεις» είναι αναντίρρητα ένα από τα επιτεύγματα της γαλλικής λογοτεχνίας, μα ταυτόχρονα κι ένα από τα πιο επιδραστικά κείμενα της παγκόσμιας γραμματείας. Στο κείμενο που ακολουθεί προσπαθώ να διερευνήσω το γιατί.*

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

Extraterrestrial, του Άβι Λεμπ: μια πολύ τολμηρή υπόθεση

Extraterrestrial, του Άβι Λεμπ: μια πολύ τολμηρή υπόθεση

Τούτο το βιβλίο του αστροφυσικού Avi Loeb με τον προκλητικό τίτλο Extraterrestrial, και υπότιτλο «Η πρώτη ένδειξη νοήμονος εξωγήινης ζωής» (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Utopia), κυκλοφόρησε τέλος Ιουλίου, κι έχει για την ώρα μάλλον περάσει απαρατήρητο. Κι όμως! Είναι ένα από τα πιο ε...

Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας: μια εισαγωγή στην γεωπολιτική σκέψη

Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας: μια εισαγωγή στην γεωπολιτική σκέψη

Πόσο συχνά, κλείνοντας ένα βιβλίο, έχεις την αίσθηση ότι η ανάγνωσή του σου άνοιξε, όχι ένα, αλλά πολλά παράθυρα στον κόσμο; Κι ότι σου έδωσε εργαλεία κατανόησης περίπλοκων ιστορικών και γεωπολιτικών ζητημάτω ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τζέιμς Νόρμπουρι: Ο καλός Σαμαρείτης που συγκινεί με ένα μεγάλο πάντα κι έναν μικρό δράκο

Τζέιμς Νόρμπουρι: Ο καλός Σαμαρείτης που συγκινεί με ένα μεγάλο πάντα κι έναν μικρό δράκο

Συνέντευξη με τον Τζέιμς Νόρμπουρι δημιουργό του εικονογραφημένου βιβλίου «Το Μεγάλο Πάντα και ο Μικρός Δράκος» (μτφρ. Σοφία Τάπα) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα. 

Της Ελένης Κορόβηλα

Η ιστορία του αυτοδίδακτου καλλιτέχνη Τζέιμς Νόρμ...

Crime, θρίλερ, φαντασία & τρόμος: 20 ξεχωριστά μυθιστορήματα του 2021

Crime, θρίλερ, φαντασία & τρόμος: 20 ξεχωριστά μυθιστορήματα του 2021

Ένα σκοτεινό μπουκέτο από 20 μυθιστορήματα νέας εσοδείας: crime, θρίλερ, φαντασία και τρόμος. Ό,τι καλύτερο για τις Γιορτές – ψέματα; Διαλέξτε όποιο βρίσκεται πιο κοντά στα δικά σας γούστα – ή, ακόμη καλύτερα, περισσότερα από ένα. Ο χρόνος που επενδύουμε στην ανάγνωση δεν πάει ποτέ χαμένος.

Του ...

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Συνέντευξη με τον καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Αριστείδη Χατζή, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Του K.B. Κατσουλάρη

Έχετε εμπνευστεί τον τίτλο του ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Crime, θρίλερ, φαντασία & τρόμος: 20 ξεχωριστά μυθιστορήματα του 2021

Crime, θρίλερ, φαντασία & τρόμος: 20 ξεχωριστά μυθιστορήματα του 2021

Ένα σκοτεινό μπουκέτο από 20 μυθιστορήματα νέας εσοδείας: crime, θρίλερ, φαντασία και τρόμος. Ό,τι καλύτερο για τις Γιορτές – ψέματα; Διαλέξτε όποιο βρίσκεται πιο κοντά στα δικά σας γούστα – ή, ακόμη καλύτερα, περισσότερα από ένα. Ο χρόνος που επενδύουμε στην ανάγνωση δεν πάει ποτέ χαμένος.

Του ...

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ