deipno-360

Του Κώστα Β. Κατσουλάρη

Το τελευταίο βιβλίο της Λίλας Κονομάρα, το τέταρτο κατά σειρά για ενηλίκους, είναι ένα μυθιστόρημα με χαλαρή, εκ πρώτοις, δομή που προσφέρει σημαντικές αφορμές για στοχασμό πάνω σε καίριες λειτουργίες της σύγχρονης λογοτεχνίας.

Ας δούμε όμως πρώτα ορισμένα από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά του: Το «Δείπνο» (εκδ. Κέδρος) είναι ένα σπονδυλωτό μυθιστόρημα (αφήγημα, το χαρακτηρίζει η συγγραφέας) που συναπαρτίζεται από τρία μέρη, περίπου ισάριθμων σελίδων, με αρκετές διαφορές σε τεχνοτροπία και ύφος.

Το πρώτο, που δανείζει και τον τίτλο του στο βιβλίο, εξελίσσεται στη διάρκεια μιας και μόνης βραδιάς, σε παραθαλάσσιο διαμέρισμα στην Αττική. Πρόκειται για συνεύρεση από αυτές που οι γαλλοτραφείς αποκαλούν «σουαρέ», μια «βραδιά» δηλαδή που ισορροπεί ανάμεσα στο τυπικό δείπνο και το πάρτι. Οι καλεσμένοι της Ελένης, καμιά δεκαπενταριά πάνω κάτω, αρχικά τρώνε και πίνουν καθισμένοι σε ένα ή περισσότερα τραπέζια και στη συνέχεια συνωθούνται στο καθιστικό ή στη βεράντα, σε ζευγάρια ή σκόρπιες συντροφιές, χωρίς να λείπουν τα χορευτικά ξεσπάσματα – προϊόντος του χρόνου και της ροής του αλκοόλ.

Η τελευταία βραδιά της Ελένης

Ο αναγνώστης παρακολουθεί τα τεκταινόμενα μέσα από την οπτική γωνία του Αντώνη, ενός 50χρονου, που εκτός από την ήπιας μορφής κατάθλιψη –συνεπικουρούμενης από ένα κύμα ενοχών οφειλόμενο, μεταξύ άλλων, σε μια αήθη πράξη που έχει μόλις διαπράξει, ενάντια στον καλύτερό του φίλο και δημοφιλή μουσουργό, τον Στέφανο– πάσχει από έντονο πονόδοντο, ο οποίος διεκδικεί στη ροή της αφήγησης ευρύτερο μετωνυμικό φορτίο: η άρνηση του Αντώνη να αντιμετωπίσει κάτι τόσο απλό υποδηλώνει την εν γένει αδυναμία του να φροντίσει τα του οίκου του ή να αναλάβει την ευθύνη του εαυτού του και των πράξεών του. Καλλιεργημένος, ευφυής, έντονα καυστικός απέναντι σε πρόσωπα και πράγματα του περίγυρου, γίνεται προνομιακός αφηγητής της βραδιάς, ο ευρυγώνιος φακός που, παρότι παραμορφώνει, καταφέρνει να συνοψίσει την παθογένεια του συγκεκριμένου κύκλου ανθρώπων – χωρίς να του διαφεύγει η γοητεία του.

konomaraΗ σημαντικότερη επιτυχία της Κονομάρα, σε αυτό το πρώτο μέρος, έγκειται στην μαεστρία με την οποία περιγράφει καταστάσεις αναγνωρίσιμες, τουλάχιστον για τη μεσοαστική αθηναϊκή κοινωνική τάξη, επιτυγχάνοντας να υπονομεύσει τον τρόπο ζωής και τα ήθη της, αποφεύγοντας το σκόπελο της κοινότοπης και ανέξοδης κριτικής. Διαγράφονται επίσης ορισμένοι διακριτοί χαρακτήρες και σκιαγραφείται η ατμόσφαιρα ενός τέλους εποχής (είμαστε στην εποχή «της κρίσης»), χωρίς ωστόσο αυτό να θεματοποιείται υπερβολικά: Η «κρίση», σε αυτά τα κοινωνικά στρώματα, διαφαίνεται κυρίως μέσα από την ιδεολογική πόλωση που προκαλεί το οξυμένο θυμικό των ανθρώπων, με αποτέλεσμα –το σημειώνει κάπου η συγγραφέας– να δοκιμάζονται φιλίες και σχέσεις ετών.

Παθιασμένη ανασκαφή

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου, σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση και πάλι, είναι εξ ολοκλήρου αφιερωμένο στο πάθος ενός εκ των προσώπων του Δείπνου, της Λήδας, για έναν εκ των παρευρισκομένων, τον Μάνο, με τον οποίο –όπως καταλαβαίνουμε στην πορεία– πυροδοτήθηκε τη βραδιά εκείνη ένας χρόνιος («παράνομος», όπως λέμε), ερωτικός δεσμός. Τα επιμέρους κεφάλαια του δεύτερου μέρους έχουν τον χαρακτήρα ανεπίδοτων επιστολών προς το ερωτικό αντικείμενο, κι είναι γραμμένα σε ύφος άμεσο, συγκινησιακά φορτισμένο. Η ηρωίδα, αρχαιολόγος στο επάγγελμα, τις συντάσσει στο τέλος κοπιαστικών ημερών στις οποίες εργάζεται σε ανασκαφή στη νήσο Κέρο (κοντά στην Αμοργό). Η επιλογή αυτή, ο συσχετισμός της «εσωτερικής ανασκαφής» που λαμβάνει χώρα κατά τη συγγραφή των επιστολών με την συνθήκη της καθαυτής ανασκαφής, δεν είναι βέβαιο ότι προσδίδει στο κείμενο (στις επιστολές, δηλαδή) κάτι περισσότερο από αυτό που ούτως ή άλλως διαθέτει: ερωτική ενέργεια, ένταση, διαύγεια συνταιριασμένη με την παραφορά του ματαιωμένου πάθους, έλλειψη που πηγάζει από την απουσία του εραστή, από τον ίλιγγο μιας διαρκώς μετεωριζόμενης επιθυμίας. Αλλά και βιωμένη σοφία. Επίγνωση. 

Επιπλέον: Μέσω των επιστολών προσλαμβάνουμε ορισμένες καίριες πληροφορίες για τα όσα εκτυλίχτηκαν τη βραδιά του Δείπνου, καθώς και για όσα ακολούθησαν, με σημαντικότερο, τον αιφνίδιο θάνατο της οικοδέσποινας. Προς τούτο, η συγγραφέας αναγκάζεται –σημεία σημεία– να γίνεται υπέρμετρα περιγραφική, για το πλαίσιο μιας ερωτικής επιστολής, με αποτέλεσμα ορισμένα «περάσματα» να φαντάζουν διεκπεραιωτικά.

Ο απρόβλεπτος παράγοντας

Το τρίτο μέρος εμφανίζεται ακόμη πιο ισχνά δεμένο στο άρμα των προηγηθέντων, κάτι που τελικά δεν ισχύει στο βαθμό που θα νόμιζε ο ανυπόμονος αναγνώστης. Σε αυτό, παρακολουθούμε τη διαδρομή μιας Κινέζας, από τα βάθη της αγροτικής Ασίας έως τη Νέα Υόρκη, με ένα ολιγόχρονο (ολιγόμηνο;) πέρασμα από την Ελλάδα. Η Λι, όπως καταλαβαίνουμε στην πορεία, ήταν «η κοπέλα» στην οποία –έτσι ανώνυμα, ως είθισται– αναφερόταν ο αφηγητής στο μέρος του Δείπνου, μια φασματική φιγούρα που κάθε τόσο διέσχιζε το χώρο ανάμεσα στους καλεσμένους σερβίροντας, συμμαζεύοντας, εξυπηρετώντας. Ήταν η «κοπέλα» που –η «είδηση» θα αποκτήσει σε αυτά τα συμφραζόμενα άλλη σημασία–, την επομένη της βραδιάς τους δείπνου, βρήκε αιφνιδίως νεκρή στο σπίτι της την οικοδέσποινα Ελένη. Το γεγονός θεωρήθηκε ατυχές, όπως μαθαίνουμε μέσα από τις προγενέστερες αφηγήσεις, αλλά όχι «ύποπτο».

Πού πήγαν όμως τα χρήματα που χάθηκαν, όλως τυχαίως εκείνες τις μέρες, από το ταμείο της Ακαδημίας στην οποία εργαζόταν ο Αντώνης όσο και ο Στέφανος; Το «αστυνομικό» μέρος της ιστορίας θα πάρει κι αυτό τις απαντήσεις του, αλλά το πραγματικό παιχνίδι έχει ήδη μεταφερθεί αλλού…

Νέα προοπτική

Για τις περιπέτειες της νεαρής Κινέζας, από τα προγονικά της χωράφια που πλημμυρίζοντας τη βύθισαν στο πένθος και την ένδεια, περνώντας από τα πορνεία της κοντινής πόλης, την τραυματική της εμπειρία σε καθολικό Μοναστήρι, την «αναβάπτισή της» σε «κοπέλα» στην Ελλάδα και σε «ιδιοκτήτρια εστιατορίου» στη Νέα Υόρκη, δεν θα επεκταθώ σε λεπτομέρειες: Όλα όσα φαντάζεται κανείς, κι άλλα τόσα που δεν φαντάζεται, συμποσούνται σε μια ρέουσα και επαρκώς αποστασιοποιημένη αφήγηση, πίσω από την οποία μπορεί κανείς να διακρίνει, σε κάθε της στροφή, το κίτρινο γέλιο της απελπισίας.

Η εξιστόρηση της ιστορίας της ασιάτισας στο τέλος του βιβλίου τοποθετεί όλες τις επιμέρους αφηγήσεις –τα ερωτικά, επαγγελματικά, φιλικά δράματα–, σε μια νέα προοπτική – αλλάζει τον ορίζοντα μπροστά από τον οποίο διαδραματίζονται. Ο λόγος της διεμβολίζει το συμβολικό τοπίο των μεσοαστών, δοκιμάζει τις αντοχές των αισθηματικών και υπαρξιακών τους ερωτημάτων, μέσα από την απλοϊκή τραγικότητα μιας ζωής που είναι δυνάμει η ζωή χιλιάδων άλλων σωμάτων που κυκλοφορούν ανάμεσά μας, πότε ενδεδυμένα κοινωνικούς ρόλους (νταντά, υπηρέτρια, «κοπέλα») και πότε ως σκιές, ως σημαίνοντα της «γυμνής ζωής».

Η αφήγηση της Λι έχει το χαρακτήρα μιας οργανωμένης λογόρροιας που απευθύνεται σε συγκεκριμένο ακροατή. Είναι ένας λόγος που υπάρχει γιατί δεν μπορεί να ανασχεθεί: η ιστορία της πρέπει να ειπωθεί, συμβαίνει πέρα από τις προθέσεις του ομιλούντος σαρκίου της.

Εντέλει, σκέφτομαι: Καμιά ιστορία που θέλει να φέρει στο προσκήνιο την «κρίση», με όποια υλικά κι αν φορτίζεται αυτή η έννοια, δεν μπορεί να είναι πλήρης, αν δεν λαμβάνει υπόψη της (ενίοτε, δίνοντάς τους φωνή – αλλά αυτός είναι μόνο ένας από τους τρόπους), τους ανθρώπους εκείνους που, παρά την οξυμένη μας πλέον ευαισθησία, την ύστατη ώρα επιλέγουμε να μην τους εντάσσουμε στους, έτσι κι αλλιώς, ατελείς λογαριασμούς μας. Η Λίλα Κονομάρα τους έδωσε, μέσα από αυτό το καλογραμμένο και στοχαστικό αφήγημα, μια θέση στο τραπέζι μας.

to-deipno-exof

Το δείπνο
Λίλα Κονομάρα
Κέδρος 2012
Σελ. 258, τιμή € 12,50

alt

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΛΙΛΑΣ ΚΟΝΟΜΑΡΑ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δικά μας παιδιά» της Σοφίας Νικολαΐδου – Σαλούγκα, Σολούν και πάσης Ελλάδος

«Δικά μας παιδιά» της Σοφίας Νικολαΐδου – Σαλούγκα, Σολούν και πάσης Ελλάδος

Σκέψεις με αφορμή το μυθιστόρημα της Σοφίας Νικολαΐδου «Δικά μας παιδιά» (εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τα σημερινά παιδιά και τους γονείς τους, κι αντίστροφα. Στη Θεσσαλονίκη, και παντού.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Προϋπόθεση για να αρχίσεις να...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

«Πυρηνική ενέργεια; ΝΑΙ, παρακαλώ» – Σκέψεις με αφορμή το γκράφικ νόβελ «Ένας κόσμος χωρίς τέλος»

«Πυρηνική ενέργεια; ΝΑΙ, παρακαλώ» – Σκέψεις με αφορμή το γκράφικ νόβελ «Ένας κόσμος χωρίς τέλος»

Σκέψεις με αφορμή το γκράφικ νόβελ «Ένας κόσμος χωρίς τέλος» των Ζαν Μαρκ Ζονκοβισί, Κλεμένς Σαπέν και Κριστόφ Μπλεν, που κυκλοφορεί σε μετάφραση Φωτεινής Βλαχοπούλου και επιμέλεια Γιάννη Ζηρίνη, από τις εκδόσεις Κριτική. Ένας προβληματισμός για την ενέργεια, και για την πυρηνική ενέργεια. 

Γράφει ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

Για την ταινία του Ζαχαρία Μαυροειδή «Το καλοκαίρι της Κάρμεν». Τολμηρό φιλμ που όμως δεν πέφτει σε κλισέ και ανούσια δράματα. 

Γράφει η Φανή Χατζή

«Το Καλοκαίρι της Κάρμεν» είναι η απόλυτα καλοκαιρινή ταινία, ιδανική για ένα χαλαρό βραδάκι σε κάπ...

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα) συνομιλούμε με τον Χιλιανό συγγραφέα Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] για τον μαγικό ρεαλισμό και τη σπουδαιότητα της προφορικής αφήγησης.

Συνέντευξη στον Διονύσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ