dika mas paidia kentriki

Σκέψεις με αφορμή το μυθιστόρημα της Σοφίας Νικολαΐδου «Δικά μας παιδιά» (εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τα σημερινά παιδιά και τους γονείς τους, κι αντίστροφα. Στη Θεσσαλονίκη, και παντού.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Προϋπόθεση για να αρχίσεις να ψάχνεις είναι να αποδεχτείς ότι δεν γνωρίζεις. Ότι κάτι έχεις πάψει να καταλαβαίνεις. Κάπως έτσι ξεκινάς, αρχίζεις να ρωτάς, προσπαθείς να ακούσεις, να βάλεις τις άγνωστες λέξεις σε μια σειρά. Ποια είναι όλα αυτά τα παιδιά που γεμίζουν στάδια για έναν ραπ μουσικό που οι περισσότεροι από εμάς δεν τον έχουμε καν ακουστά; Τι συμβαίνει με τους πιτσιρικάδες στα γήπεδα και έξω από αυτά; Γιατί μας κλείνουν κατάμουτρα την πόρτα του δωματίου τους και τι στο διάολο κάνουν με τις ώρες εκεί μέσα; Τέτοια και άλλα πολλά ερωτήματα έθεσε η Σοφία Νικολαΐδου στον εαυτό της και μπήκε στη διαδικασία να τα ψηλαφήσει. Το αποτέλεσμα το έχουμε στα χέρια μας: ένα σύγχρονο, ένα σημερινό μυθιστόρημα.

metaixmio nikolaidou dika mas paidia

Μια μαμά, η Βάλια, και ο έφηβος γιος της, ο Κωστής. Το «βλαμμένο», όπως τον αποκαλεί από μέσα της, με τρυφερότητα. Ένας μπαμπάς, ο Ιορδάνης, και η έφηβη κόρη του, η Τζίνα. Και οι δυο έχουν μεγαλώσει και μεγαλώνουν τα παιδιά τους μόνοι τους. Από δίπλα ένα πιο «κανονικό» σχήμα, ένα ζευγάρι, η Ζωή και ο Θάνος, και ο γιος τους ο Μάκης. Και παραδίπλα κάποιοι άλλοι γονείς, κάποια άλλα παιδιά, πάντα μοναχοπαίδια. Είναι, φαίνεται, αυτή η νέα κανονικότητα.

Στο σχολείο, «συμμαθητές που δαγκώνουν σαν οχιές», για να δανειστώ μια ακόμη δυνατή φράση της Νικολαΐδου. Ο σχολικός εκφοβισμός, όπως επισήμως τον αποκαλούμε, είναι εδώ μια φυσική κατάσταση – κανείς δεν απορεί, κανείς δεν ασχολείται ιδιαίτερα. Όχι τίποτε πολύ άγριο, καθημερινά ταπεινωτικά τελετουργικά, όπως το να χοροπηδάει ο ψευτονταής πάνω στα αγαπημένα σου αθλητικά παπούτσια. Λεπτομέρειες που μπορεί να κάνουν ορισμένα παιδιά να βιώνουν το σχολείο σαν αληθινή κόλαση. Και που τα οδηγούν στο να κλείνονται ακόμη περισσότερο στον εαυτό τους, και στο δωμάτιό τους.

Ο σχολικός εκφοβισμός, όπως επισήμως τον αποκαλούμε, είναι εδώ μια φυσική κατάσταση – κανείς δεν απορεί, κανείς δεν ασχολείται ιδιαίτερα.

Και να γράφουν μπάρες. Τι είναι οι μπάρες; Ακούστε μερικές...

Την πόρτα σου μην κλείνεις, θα 'ρθω μετά τις δύο / Μου το είπαν στο Μαντείο πως οι δρόμοι είναι σφαγείο (ΛΕΞ)

Μπάρες, λένε οι ράπερς, ή ραπάδες, όπως αυτοαποκαλούνται, τους στίχους τους. Από πού βγαίνει η λέξη; Ποιος ξέρει. Ίσως είναι μια μεταφορά για τις μπάρες της φυλακής, που κι αυτές, οριζόντιες μαύρες γραμμές αν τις δεις κάπως αφαιρετικά, θυμίζουν τους στίχους πάνω στο χαρτί. Πρέπει, πάντως, να αισθάνεσαι κάπως, για να ονομάζεις τους στίχους που γράφεις μπάρες.

Μπάρες, λοιπόν, γράφει ο Κωστής κλεισμένος στο δωμάτιό του και ονειρεύεται ένα beat που θα τις πάρει και θα απογειώσει τις μπάρες του. Η γνωριμία του με την ένα χρόνο μεγαλύτερή του Τζίνα, που ξέρει να φτιάχνει ρυθμούς στον υπολογιστή της, θα είναι καθοριστική. Ένα παράθυρο ανοίγει στη ζωή τους, κάτι που τους ενώνει με τον κόσμο τους, που τους κάνει να αισθάνονται αληθινοί. Το πρώτο κομμάτι που γράφει ο Κωστής έχει τίτλο: Από το τίποτα.

Στον παλιό καναπέ καθισμένη / μ’ ένα φως αλογόνου λουσμένη / την κλωστή της περνά σιωπηλά / απ' το τίποτα [1]

Από το τίποτα, λοιπόν, ξεπηδά κάτι, κι η ζωή παίρνει άλλη τροπή για τους μικρούς πρωταγωνιστές. Αυτοί όμως είναι μονάχα η μία πλευρά του μυθιστορήματος: Η Νικολαΐδου βάζει εξίσου στο μικροσκόπιο και την πλευρά των ενηλίκων, μοιράζοντας το βιβλίο της ανάμεσα στους δύο κόσμους. Κόσμοι που αποκλίνουν και συγκλίνουν, άλλοτε για καλό, κι άλλοτε για κακό.

Παράλληλα, η αφήγηση τρυπώνει στα υπόγεια των ομάδων, της κερκίδας και των συνδέσμων. Στη ζώνη του λυκόφωτος της οπαδικής βίας, που πολύ πρόσφατα έχει αφήσει νεκρά νεανικά κορμιά στα πεζοδρόμια της πόλης. Μια παρόμοια ιστορία, όπου μια αγέλη οπαδών δολοφονούν αγρίως έναν έφηβο με κασκόλ αντίπαλης ομάδας, αναπτύσσεται κι εδώ παράλληλα, εμπλέκοντας πρόσωπα κοντινά στους κεντρικούς ήρωες του μυθιστορήματος. Δικά μας παιδιά, κι αυτά, μοιάζει να μας λέει η Σοφία Νικολαΐδου. Δικά μας παιδιά είναι όλα.

nikolaidou

Η Σοφία Νικολαΐδου έχει εκδώσει μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων, μελέτες και μεταφράσεις. Το μυθιστόρημά της Χορεύουν οι ελέφαντες (Μεταίχμιο, 2012) μεταφράστηκε στα αγγλικά και κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο Melville House. Το μυθιστόρημά της Απόψε δεν έχουμε φίλους (Μεταίχμιο, 2010) μεταφράστηκε στα εβραϊκά (Kester Books) και τα ρουμάνικα (Editura Omonia). Για το βιβλίο αυτό τιμήθηκε με το Athens Prize for Literature 2010. Το βιβλίο της Καλά και σήμερα: Το χρονικό του καρκίνου στο δικό μου στήθος (Μεταίχμιο, 2015) τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας ως έργο που προάγει τον διάλογο πάνω σε ευαίσθητα κοινωνικά θέματα και μεταφράστηκε στα ρουμάνικα (Editura Omonia). Από τις εκδόσεις Μεταίχμιο κυκλοφορούν επίσης τα μυθιστορήματα Στο τέλος νικάω εγώ (2017) και Vor (2021). Από το 1992 ως το 2018 εργάστηκε ως φιλόλογος σε σχολείο. Από το 2019 Διδάσκει Δημιουργική Γραφή στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Το μυθιστόρημα συναπαρτίζεται από πολλά ευσύνοπτα κεφάλαια, καθένα με τον δικό του τίτλο, καθένα και με τους δικούς του ραπ στίχους, σαν προμετωπίδα.

Αυτή η γενιά έχει αποτύχει και το κόστος βαρύ / γιατί από κάτω παίζει αμόνι και από πάνω σφυρί. (Stixoima)

Η γλώσσα της αφήγησης προσαρμόζεται στον ήρωα που εκθέτει κάθε φορά, χωρίς υπερβολές και γραφικότητες. Προσωπικά με κέρδισε η μαμά του Κωστή, η Βάλια, που βγαίνει μέσα από τις σελίδες ολοζώντανη και τόσο τρυφερή και γλυκιά. Θα ήθελα ίσως να έχει μια καλύτερη ζωή, να έχει για παράδειγμα έναν φίλο ή μια φίλη, κάτι δικό της εκτός από τον γιο της, αλλά ίσως κάτι τέτοιο να εξέτρεπε υπερβολικά την κεντρική αφήγηση.

Πολλά θέματα που μας απασχολούν όλους μας όταν μιλάμε για τους νέους, και βέβαια απασχολούν και τους ίδιους, όπως οι σχέσεις και το σεξ, η ρευστότητα των ρόλων και των φύλων, η φιλία, θίγονται εδώ χωρίς τυμπανοκρουσίες, ρευστοποιούνται μέσα στην ίδια την ιστορία.

Ολόκληρο το βιβλίο εμποτίζεται από μια νεανική, ιδιαίτερα παραστατική γλώσσα, που μας βάζει στον κόσμο των εφήβων και νέων των πόλεων, χωρίς όμως να της δίνει περισσότερο χώρο απ’ ό,τι χρειάζεται. Κυρίαρχοι σε αυτό το μυθιστόρημα είναι οι χαρακτήρες, η Βάλια, η Ζωή, ο Ιορδάνης ο καλός μπάτσος, ο Κωστής, η Λένια κι ο Φώτης, αλλά κι ο Σίμος ο κακός μπάτσος, κι ο Τσε και η δόλια η Στεφάνκα η Βουλγάρα, η καλή μαμά του κακού παιδιού: αυτούς βλέπεις, αυτούς ακούς να μιλάνε, με αυτούς πορεύεσαι.

Πολλά θέματα που μας απασχολούν όλους μας όταν μιλάμε για τους νέους, και βέβαια απασχολούν και τους ίδιους, όπως οι σχέσεις και το σεξ, η ρευστότητα των ρόλων και των φύλων, η φιλία, θίγονται εδώ χωρίς τυμπανοκρουσίες, ρευστοποιούνται μέσα στην ίδια την ιστορία. Ομοίως, η σαπίλα που όλοι φανταζόμαστε ότι θάλλει γύρω από τους ποδοσφαιρικούς συλλόγους, αλλά και σε μια μερίδα της αστυνομίας ή του ευρύτερου δικαστικού συστήματος, έχει εδώ το μερίδιό της, χωρίς βερμπαλισμούς και υπερβολές: πάντα στην υπηρεσία των χαρακτήρων και της ιστορίας.

Και βέβαια, πανταχού παρούσα, η πόλη, που στην περίπτωσή μας δεν είναι άλλη από τη Θεσσαλονίκη, τη Σαλονίκη, τη Σαλούγκα ή Σολούν ή SKG (εσκέιτζι), που τη νιώθουμε να πάλλεται κάτω από τις σόλες των εφήβων και των νέων, που άλλοτε σουλατσάρουν σε αυτήν σαν άρχοντες και άλλοτε τρέχουν στα στενά της σαν τρομαγμένα σκυλιά.

1. Το «Από το τίποτα» είναι ποίημα του Σάκη Σερέφα, από την ομότιτλη συλλογή. 

Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

«Πυρηνική ενέργεια; ΝΑΙ, παρακαλώ» – Σκέψεις με αφορμή το γκράφικ νόβελ «Ένας κόσμος χωρίς τέλος»

«Πυρηνική ενέργεια; ΝΑΙ, παρακαλώ» – Σκέψεις με αφορμή το γκράφικ νόβελ «Ένας κόσμος χωρίς τέλος»

Σκέψεις με αφορμή το γκράφικ νόβελ «Ένας κόσμος χωρίς τέλος» των Ζαν Μαρκ Ζονκοβισί, Κλεμένς Σαπέν και Κριστόφ Μπλεν, που κυκλοφορεί σε μετάφραση Φωτεινής Βλαχοπούλου και επιμέλεια Γιάννη Ζηρίνη, από τις εκδόσεις Κριτική. Ένας προβληματισμός για την ενέργεια, και για την πυρηνική ενέργεια. 

Γράφει ...

«Μαντάμ Μποβαρί» του Γκιστάβ Φλομπέρ – Μια γυναίκα που διέρρηξε τα όρια

«Μαντάμ Μποβαρί» του Γκιστάβ Φλομπέρ – Μια γυναίκα που διέρρηξε τα όρια

Σκέψεις για το κλασικό μυθιστόρημα του Γκιστάβ Φλομπέρ [Gustave Flaubert] «Μαντάμ Μποβαρί», που κυκλοφόρησε ξανά πρόσφατα σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Στην έκδοση περιλαμβάνεται χρονολόγιο, τα πρακτικά της δίκης εναντίον του Φλομπέρ καθώς και ένα δοκίμιο του Τιερί Λαζ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ