«Σπάνια κομμάτια» του Μπέντζαμιν Μάγιερς (κριτική) – Ένα μουσικό μυθιστόρημα για τις μοναξιές που συνυπάρχουν, τις μελωδίες που ενώνουν

Πόσο θαυμαστά εύστοχα το είχε γράψει ο Νικ Χόρνμπι στο High Fidelity: «Οι άνθρωποι ανησυχούν για τα παιδιά που παίζουν με όπλα και για τους εφήβους που βλέπουν βίαια βίντεο· φοβόμαστε μήπως κυριευτούν από κάποιου είδους κουλτούρα βίας. Κανείς όμως δεν ανησυχεί για τα παιδιά που ακούν χιλιάδες -κυριολεκτικά χιλιάδες- τραγούδια για ραγισμένες καρδιές, απόρριψη, πόνο, δυστυχία και απώλεια». Μα, μήπως όλα αυτά τα «χιλιάδες» τραγούδια δεν καθόρισαν -εν πολλοίς- τη ζωή μας; Κάθε νότα είναι μια ενθύμηση, κάθε μελωδία μια σπίθα σχέσης που άρχισε ή τελείωσε.

Στο μυθιστόρημα του Μπέντζαμιν Μάγιερς Σπάνια κομμάτια, η northern soul γίνεται το ηχητικό τοπίο μέσα στο οποίο κινούνται οι ήρωές του. Και όταν λέμε «κινούνται», σημαίνει βρίσκονται ξαφνικά, ενώνονται, δημιουργούν γέφυρες και δεσμούς, προσπαθώντας να αφαιρέσουν από πάνω τους τα βάρη που κουβαλούν για χρόνια.

Οι δύο ήρωες

Τι θα συνέβαινε αν ο Μπάκι Μπρόνκο δεν ήταν ένας ξεχασμένος μουσικός από το Σικάγο; Τι θα συνέβαινε αν η Ντάινα από το Σκάρμπορο δεν ζούσε σε μια δυσλειτουργική οικογένεια -με σύζυγο που δεν αντέχει τις ευθύνες και έναν γιο που είναι ο ορισμός της αδιαφορίας- και δεν είχε λατρεία για τη μουσική του Μπρόνκο; Προφανώς δεν θα είχαμε «ιστορία», άρα δράμα, άρα εκείνη τη λάμψη που φέρνει κοντά δύο μέχρι πρότινος άγνωστους ανθρώπους.

Κάποτε ο Μπρόνκο -συγκεκριμένα, πριν από σαράντα χρόνια- είχε πετύχει αυτό που κάθε νέος ονειρευόταν: να φτιάξει κάποια τραγούδια σόουλ που έκαναν επιτυχία και ενέγραψαν υποθήκες για το μουσικό του μέλλον. Μόνο που οι απώλειες και τα χτυπήματα της ζωής τον οδήγησαν σε στραβό δρόμο. Κατέληξε ένα ακόμη ταλέντο από αυτά που οι Αμερικανοί ονομάζουν «one hit wonder», χώθηκε με τα μούτρα στα ναρκωτικά μετά τον χαμό της αγαπημένης του και ξεχάστηκε ολότελα από τον κόσμο. Ήταν πλέον πεπεισμένος πως δεν έχει να περιμένει τίποτα άλλο από την τελική ευθεία προς τον θάνατο, ενώ στο ενδιάμεσο η σχέση του με τους ανθρώπους είχε αποκτήσει μια πολεμική χροιά.

Η πρόσκληση

Αίφνης, δέχεται μια απρόσμενη πρόσκληση: να είναι το κεντρικό όνομα σε ένα τριήμερο φεστιβάλ σόουλ μουσικής στο Γιορκσάιρ. Δεν ξέρει καν πού βρίσκεται αυτό το μέρος, ενώ στη συνέχεια πληροφορείται πως βρίσκεται κάπου πέρα ​​από τη θάλασσα, στην Αγγλία – έναν τόπο, όπως φαντάζεται, που ζουν βασιλιάδες και βασίλισσες, μια χώρα με επαύλεις κι ανθρώπους που πίνουν συνέχεια τσάι και τρώνε σάντουιτς με αγγούρι καθισμένοι στο γκαζόν, ενώ από πάνω τους πετούν γλάροι. Δεν το λες και ειδυλλιακή εικόνα για την ψυχοσύνθεση του Μπάκι. Κι όμως, αποδέχεται την πρόσκληση, κι ας έχει να εμφανιστεί ζωντανά μπροστά σε κοινό από τη δεκαετία του ’60. Δέχεται διότι έχει ανάγκη τα χρήματα. Το γεγονός ότι, κατά την άφιξή του, ξεχνά να πάρει μαζί του τα απαραίτητα οπιοειδή από το αεροπλάνο, δημιουργεί ένα άμεσο πρόβλημα: το στερητικό σύνδρομο δεν είναι ό,τι καλύτερο για τον πρωταγωνιστή ενός φεστιβάλ.

Αυτή που «προκαλεί» όλη την αναταραχή στη ζωή του Μπάκι είναι η Ντάινα. Μια γυναίκα μέσης ηλικίας που ζει με τον άντρα της (έναν κλασικό μπρουτάλ τύπο) και τον ενήλικο γιο της που είναι μονίμως «φτιαγμένος» από τα ναρκωτικά και αδυνατεί να βρει κίνητρο να ασχοληθεί με την πραγματική ζωή.

Η Ντάινα εργάζεται στο ταμείο του τοπικού σούπερ μάρκετ και διψά τόσο πολύ για μια αλλαγή στη ρουτίνα της, που δέχεται πρόθυμα να αναλάβει μια παράπλευρη απασχόληση: να συνοδεύει και να φροντίζει τον Μπάκι για το 48ωρο που μεσολαβεί από την άφιξή του μέχρι τη συναυλία. Φτάνουν, άραγε, δύο ημέρες για να καταλάβουν δύο άνθρωποι, που κουβαλούν το βουνό της μοναξιάς τους, ότι έχουν πολλά κοινά σημεία και ότι ο ένας μπορεί να γίνει το «σκαλοπάτι» του άλλου προς το φως; Από όσο φαίνεται, φτάνουν και περισσεύουν.

Το μουσικό τοπίο

Ο Μάγιερς έχει υπάρξει μουσικός ρεπόρτερ, κάτι που τον βοηθά να κινείται επιδέξια μέσα σ’ αυτόν τον παράξενο, ενίοτε αγριωπό, αλλά και σίγουρα μαγικό, κόσμο των μουσικών, των συναυλιών και των λογής «γκρούπις» που περιτριγυρίζουν τους καλλιτέχνες σαν ξέφρενο μελίσσι. Γνωρίζει ακόμη τι είδους συναισθήματα μπορεί να δημιουργήσει η σόουλ μουσική. Πώς μαλακώνει τις ψυχές των ανθρώπων και πώς δημιουργεί εκείνα τα ηχοτοπία στα οποία αφήνεσαι δίχως προστατευτικές πανοπλίες.

Μέσα σε δύο μέρες, αυτοί οι «τέλειοι ξένοι» θα έρθουν κοντά, δίχως απαραίτητα αυτό να σημαίνει πως φτιάχνουν μια παράνομη σχέση.

Δεν είναι δα και τόσο δύσκολο να παραδεχθούμε πως η μουσική είναι η πιο άμεση από όλες τις τέχνες: χτυπάει κατευθείαν στην καρδιά. Δημιουργεί σχέσεις, μετατρέπει τις νότες σε γέφυρες και τους στίχους σε κοινή γλώσσα μεταξύ των ανθρώπων. Μέσα σε δύο μέρες, αυτοί οι «τέλειοι ξένοι» θα έρθουν κοντά, δίχως απαραίτητα αυτό να σημαίνει πως φτιάχνουν μια παράνομη σχέση. Δεν είναι καν αυτό το θέμα του Μάγιερς. Δεν είναι το ερωτικό ειδύλλιο που θέλει να τονίσει στην ιστορία, αλλά τη συνύπαρξη δύο μοναξιών, που δημιουργούν ένα ζεστό «υλικό», πρωτόγνωρο και για τους δύο.

Δεύτερη ευκαιρία

Η φιλία τους θα αναμοχλεύσει τις απογοητεύσεις, τα λάθη, τα πάθη και τις απώλειες του παρελθόντος. Θα τα φέρει όλα στο προσκήνιο ώστε να αντιμετωπιστούν και να δημιουργηθεί από το «τίποτα» μια δεύτερη ευκαιρία. Αυτή που ψάχνουν όλοι οι άνθρωποι, αλλά ελάχιστοι καταφέρνουν να τη βρουν.

Η γλώσσα του Μάγιερς είναι γλυκά υποβλητική. Δεν κομίζει μια λογοτεχνία που δεν έχουμε ξαναδιαβάσει ούτε κάποιον νεωτερισμό που θα κάνει τους επιφανείς κριτικούς λογοτεχνίας ανά τον κόσμο να σηκώσουν αιφνιδιασμένοι τα φρύδια τους. Δεν πειράζει. Το βιβλίο τυλίγει τον αναγνώστη με μια καλή αύρα, τον οδηγεί να βάλει αμέσως μουσική και να βυθιστεί σε μια μελωδία που αποκρούει όλες τις άσχημες σκέψεις. Κάποιες φορές, ακόμη και ένα μαύρο σύννεφο φεύγει χάρη σε μια κιθάρα ή ένα βιμπράντο. Η μετάφραση της Μαρίας Μαντή είναι στον σωστό τόνο (μια και μιλάμε συνεχώς για μουσική) και δεν προδίδει την ανθρώπινη ματιά του Μάγιερς που τυλίγει ήρωες και αναγνώστες με τον ίδιο αγαπητικό και φιλικό τρόπο. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Μπέντζαμιν Μάιερς γεννήθηκε στο Ντάραμ το 1976. Έχει γράψει δέκα βιβλία, αρκετά εκ των οποίων έχουν λάβει σημαντικά βραβεία. Το μπεστ σέλερ μυθιστόρημα Η άκρη του ορίζοντα, που εκδόθηκε το 2019, μεταδόθηκε ραδιοφωνικά σε συνέχειες από την εκπομπή «Book at Bedtime» του BBC Radio 4, αναδείχτηκε σε Times Book of the Year, Book of the Year και Reading Agency Book of the Year, και συμπεριλήφθηκε στα επιλεγμένα βιβλία του BBC Radio 2 και του Observer για το έτος 2019.

Παρέμεινε στη δεκάδα των ευπώλητων βιβλίων του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γερμανίας για πάνω από δύο χρόνια. Ο Μπέντζαμιν έχει επίσης γράψει μη μυθοπλαστικά έργα και ποιητικές συλλογές, ενώ δημοσιογραφικά του κείμενα έχουν δημοσιευτεί σε έντυπα όπως The Guardian, New Stateman, TLS, Mojo, New Scientist, The Spectator, The Big Issue, Le Monde, Caught By The River, κ.ά. Ζει στο Άπερ Κόλντερ Βάλεϊ, στο Δυτικό Γιόρκσιρ.