Διακρίνεις κάτι παράξενο σε αυτήν την εικόνα; Πιθανώς όχι. Όλοι μας, στην Ελλάδα και στην Κύπρο, γυναίκες και άντρες, έχουμε μεγαλώσει έτσι ώστε αυτή η εικόνα να μας φαίνεται απολύτως φυσιολογική. Επτά άντρες σε ένα πάνελ. Και, βέβαια, οι πάντα φιλομαθείς γυναίκες έχουν πιάσει τις πρώτες θέσεις από κάτω. Εκείνοι θα μιλήσουν, εκείνες θα ακούσουν – Τι πιο φυσιολογικό;
Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης
Δεν είμαι ένθερμος θιασώτης του γνωμικού «μια εικόνα, χίλιες λέξεις», ίσως επειδή πάντοτε μου φαινόταν ότι υποτιμούσε τη δύναμη των λέξεων να υποβάλλουν περισσότερα απ’ όσα λέγονται, σε αντίθεση με τις εικόνες που μου φαίνονταν πάντοτε ύποπτα ακριβολόγες. Είναι όμως μερικές φορές, κι αυτή είναι μία από αυτές, που τα πολλά λόγια περιττεύουν.
Πώς όμως προκύπτουν αυτές οι εικόνες; Και γιατί κανείς δεν νιώθει άβολα με αυτές ή, σε κάθε περίπτωση, όχι υπερβολικά άβολα;
Πώς όμως προκύπτουν αυτές οι εικόνες; Και γιατί κανείς δεν νιώθει άβολα με αυτές ή, σε κάθε περίπτωση, όχι υπερβολικά άβολα;
Θα πει κανείς: οι συμμετέχοντες στο πάνελ δεν φταίνε σε τίποτε. Καμιά φορά σε καλούν, λες ναι, χωρίς καν να ξέρεις με ποιους ακόμη θα βρεθείς να συνομιλήσεις. Δεν ήμουν επίσης εκεί ώστε να ξέρω αν κάποιος από το πάνελ, έστω για τα προσχήματα, έκανε τουλάχιστον λίγο χιούμορ με αυτήν την εικόνα υπουργικού συμβουλίου χώρας της Άπω Ανατολής (χμ, τώρα που το σκέφτομαι καλύτερα, κάπως έτσι ήταν και το υπουργικό συμβούλιο της αμέσως προηγούμενης ελληνικής κυβέρνησης, μόνο 5 στα 51 μέλη ήταν γυναίκες).
Παρομοίως, εντύπωση σε τέτοιες περιπτώσεις μου κάνει και η (μη) αντίδραση των γυναικών. Και πάλι το τονίζω: δεν ήμουν εκεί, δεν γνωρίζω τις ιδιαίτερες συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε η εκδήλωση, τα κριτήρια που επικράτησαν. Αν δεν γνώριζα προσωπικά κάποια από τα μέλη του πάνελ, που μάλιστα είναι αποδεδειγμένα ευαίσθητα απέναντι σε τέτοια θέματα, θα πίστευα ότι η συζήτηση είναι θεολογικού περιεχομένου (έχω την αίσθηση ότι σε αυτήν την «πειθαρχία» οι άντρες υπερτερούν, αλλά και πάλι μπορεί οι άντρες θεολόγοι να καλούνται συχνότερα σε πάνελ και να έχω αυτήν την εντύπωση).
Δεν βρέθηκε ούτε μία γυναίκα που να ήταν ικανή να σταθεί δίπλα στους άντρες ομιλητές; Ούτε μία που να γνώριζε το θέμα, σε ένα πάνελ, να επαναλάβω το καταφανές, επτά ομιλητών;
Αλλά, επιμένω: Οι γυναίκες που κάθονται (πειθήνια; είναι σωστή λέξη αυτή;) κάτω από ένα τέτοιο πάνελ, δεν (θα έπρεπε να) αντιδρούν; Αν όχι να εξαγριώνονται, μια και για κάποιους το να εξαγριώνεσαι δεν είναι πολύ «θηλυκή» συμπεριφορά, τουλάχιστον να ειρωνευτούν ή και να αποχωρήσουν από ένα τέτοιο σκηνικό; Δεν βρέθηκε ούτε μία γυναίκα που να ήταν ικανή να σταθεί δίπλα στους άντρες ομιλητές; Ούτε μία που να γνώριζε το θέμα, σε ένα πάνελ, να επαναλάβω το καταφανές, επτά ομιλητών;
Προφανώς όχι. Προφανώς, η συγκεκριμένη αισθητική πρόκληση, αυτή η ασχήμια, δεν είναι σε όλους ορατή.
Πλέον, θα το εκμυστηρευτώ, κι ίσως φανώ υπερβολικός: Ακόμη και σε ένα πάνελ των δύο ομιλητών, αναρωτιέμαι γιατί η μία δεν είναι γυναίκα, όταν συμβαίνει να μην είναι (και συμβαίνει πάρα πολύ συχνά, βέβαια). Σε πάνελ των τριών, κατά την άποψή μου ήδη η κατάσταση έχει αρχίσει να ομοιάζει με ΚΨΜ (Κέντρο Ψυχαγωγίας Στρατευμένων, για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με τα αρκτικόλεξα της στρατοπεδικής γλώσσας). Από τους τρεις άντρες και πάνω θεωρώ ότι πρόκειται για χάπενινγκ και δυσκολεύομαι να πάρω την κατάσταση στα σοβαρά.
Ακούω βέβαια τον αντίλογο, και φτάνει στ’ αυτιά μου μέσα από ένα διπλό επιχείρημα.
α. Τι θέλω, δηλαδή, να θεσπιστεί ποσόστωση στα πάνελ, ασχέτως θέματος και συζήτησης; Απάντηση: Ποσόστωση, που παραπέμπει σε συγκεκριμένο ποσοστό, όχι. Δεν είμαι υπέρ των κανονιστικών ρυθμίσεων σε ό,τι αφορά συμπεριφορές και νοοτροπίες (εκτός αν πρόκειται για θέσεις εξουσίας, εκεί, έχω άλλη άποψη: το Υπουργικό Συμβούλιο της πρώτης Κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας δεν θα έπρεπε να μπορεί να συγκροτηθεί – σε αυτήν την περίπτωση, θα ήθελα να υπάρχει ένα μίνιμουμ ποσοστό υποχρεωτικό – αφού οι νοοτροπίες φαίνεται ότι αργούν να αλλάξουν, και κάποιοι βολεμένοι ίσως δεν θέλουν κιόλας).
β. Θα ήμουν το ίδιο ευαίσθητος στην αντίστροφη περίπτωση; Εδώ η απάντησή μου διαφοροποιείται. Στην περίπτωση ενός πάνελ δύο γυναικών, δεν θα είχα κανένα πρόβλημα. Στο πάνελ τριών γυναικών, θα άρχιζα να σκέφτομαι ότι εδώ γίνεται κάποιο (δικαιολογημένο, ίσως) statement. Από εκεί και πάνω, η αντίδρασή μου είναι ίδια. Κάτι δεν πάει καλά εδώ, θα σκεφτόμουν. Αλλά αυτό που δεν θα πήγαινε καλά στην υποθετική περίπτωση ενός πάνελ επτά γυναικών, δεν είναι το ίδιο με αυτό που δεν πάει καλά στην περίπτωση των επτά αντρών. Δεν θα επεκταθώ άλλο σε αυτήν την ανάλυση, για να μην γίνω σχολαστικός.
–Τέτοιες εικόνες, που προκύπτουν ίσως και τυχαία, από αβελτηρίες που εδράζονται σε νοοτροπίες, ελπίζω ότι σύντομα θα πάψουν να εμφανίζονται.
Το παραδοσιακό πατριαρχικό σχήμα που θέλει τον άντρα να έχει τον λόγο και τη γυναίκα να ακούει (ή να κάνει δουλειές ενώ εκείνος μιλάει με τους άλλους άντρες για «σοβαρά αντρικά ζητήματα») έχει καταπέσει στις κοινωνίες που ζούμε – κι ευτυχώς. Τέτοιες εικόνες, που προκύπτουν ίσως και τυχαία, από αβελτηρίες που εδράζονται σε νοοτροπίες, ελπίζω ότι σύντομα θα πάψουν να εμφανίζονται. Και όταν για τον άλφα ή βήτα λόγο προκύπτουν, θα πρέπει να χτυπάνε καμπανάκια, σε άντρες και γυναίκες. Να μην θεωρείται φυσιολογικό, γιατί δεν είναι.
Τα καμπανάκια αυτά, όπως συμπεραίνει κανείς κι από αυτήν την σχετικά πρόσφατη φωτογραφία, είτε δεν χτυπούν αρκετά συχνά είτε δεν χτυπούν αρκετά δυνατά.
＊Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η αποτύπωση μιας σειράς συζητήσεων με τον Δημοσθένη Κούρτοβικ με τίτλο «Σκοντάφτοντας σε ανοιχτά σύνορα» (εκδ. Πατάκη).
