«Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους»: Σκέψεις και αφηγήσεις για την τετράποδη σκιά μας

Όταν ακούμε για Αρχέτυπα, το μυαλό μας πάει, και σωστά, στον Ελβετό Ψυχίατρο και Ψυχαναλυτή Καρλ Γιουνγκ (1875 - 1961). Ο Γιουνγκ υπήρξε φίλος και στενός συνεργάτης του Σίγκμουντ Φρόιντ, αλλά στη συνέχεια τράβηξε τον δικό του δρόμο, και δημιούργησε τη σχολή σκέψης που ονομάστηκε Αναλυτική Ψυχολογία. Ο Γιουνγκ δίνει ιδιαίτερο βάρος και σημασία στα όνειρα, στις ενοράσεις, στα σύμβολα, στην πρωτόγονη τέχνη και στις λαϊκές αφηγήσεις, ενώ δικός του είναι και ο όρος Συλλογικό Ασυνείδητο.

Η Κλαρίσα Πίνκολα Εστές, που κατάγεται από γονείς αυτόχθονες Μεξικανούς, είναι έμπειρη γιουνγκιανή ψυχαναλύτρια. Έχει μελετήσει δεκάδες αρχετυπικές ιστορίες και παραμύθια που αφορούν τις Γυναίκες. Πηγαίνοντας όμως ακόμη βαθύτερα, ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει αυτά τα παραμύθια δεν είναι θεωρητικός: είναι σωματικός και βιωματικός: η Εστές είναι πρωτίστως ποιήτρια και κανταδόρα, δηλαδή αφηγήτρια παλαιών ιστοριών.

Βιβλίο πλούσιο και ετερογενές

To Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους είναι ένα πρωτότυπο, ίσως και μοναδικό στο είδος του βιβλίο. Όσο εύκολα κι ευχάριστα διαβάζεται, τόσο δύσκολα περιγράφεται. Κι ο λόγος δεν είναι τόσο οι εξακόσιες μεγάλου μεγέθους σελίδες του, όσο, πρωτίστως, το πλούσιο και ετερογενές περιεχόμενό του. Ανάμεσα σε αφρικανικές ιστορίες, σε κέλτικους μύθους, σε τελετουργικά Ινδιάνων του Μεξικού και σκηνές από την Ομηρική ποίηση, ανάμεσα σε μυθικά σύμβολα και πρωτόγονα αγαλματίδια, η Εστές αναζητά και εντοπίζει την Άγρια Γυναίκα, την αρχετυπική θηλυκή ύπαρξη, που εξακολουθεί να ανασαίνει (ή και να γρυλίζει, ενίοτε) κάτω από τα αδρανή υλικά του πολιτισμού μας. Η Άγρια Γυναίκα, ελεύθερη από πειθαναγκασμούς και καθωσπρεπισμούς, υπάρχει ακόμη δίπλα μας. Η φωνή της ακούγεται πιο καθαρά και πιο δυνατά μέσα από τις παλιές, όχι ξεχασμένες ιστορίες.

Ανάμεσα σε αυτές τις ιστορίες, δεσπόζουν μερικά αρχετυπικά όνειρα, με τα οποία, σύμφωνα με την Εστές, όλες οι γυναίκες έρχονται κάποια στιγμή στη ζωή τους αντιμέτωπες. Τα όνειρα αυτά είναι συνήθως μυητικά, έχουν δηλαδή ως σκοπό να εισάγουν τη γυναίκα σε κάποια νέα πλευρά της φύσης της.

Αλλαγή, άνοιγμα σε νέους κόσμους, μύηση σε μια ψυχική κατάσταση, αφύπνιση... Αυτές είναι μερικές από τις λέξεις που συναντάμε συχνά στο λεξιλόγιο της Εστές. Μελετώντας τους λύκους, και ειδικότερα τις λύκαινες, βρίσκει πολλές αναλογίες με τη γυναικεία φύση. Τους αναγνωρίζει κοινά ψυχικά χαρακτηριστικά: οξυμένη διαίσθηση, παιχνιδιάρικο πνεύμα και μεγάλη ικανότητα αφοσίωσης. Λύκαινες και γυναίκες αρέσκονται να σχετίζονται, είναι φιλοπερίεργες, ανθεκτικές και αφοσιωμένες μέχρι τέλους στα μικρά τους και στην αγέλη. Στη ζωώδη ψυχική καταγωγή του ανθρώπου, στην Άγρια Φύση μας, η Εστές βρίσκει ισορροπία, ομορφιά και σοφία. «Όπου κι αν είμαστε, η σκιά που καλπάζει πίσω μας είναι τετράποδη» μας λέει, καθώς εξιστορεί εμπειρίες που την έκαναν να δει αλλιώς το ίδιο το σώμα της.

Γυναίκες: μια ξεχωριστή φυλή;

Είναι αλήθεια ότι η Εστές αντιμετωπίζει τις γυναίκες όχι σαν το ήμισυ του πληθυσμού μιας ενιαίας ανθρωπότητας, αλλά σαν μια ξεχωριστή φυλή. Σαν πλάσματα χαρισματικά και προικισμένα με ξεχωριστές ικανότητες. Έτσι, ένας άντρας, διαβάζοντας αυτό το βιβλίο ίσως αισθανθεί άβολα, σαν να βρέθηκε σε πάρτι μεταμφιεσμένων με τζιν και κοντομάνικο. Ή στο υπνοδωμάτιο μιας έφηβης την ώρα που ξεκαρδίζεται στο τηλέφωνο με τις φίλες της, ανήμπορος να κατανοήσει τα αστεία τους, το νόημα της συνομιλίας τους πίσω από τις λέξεις.

Ας κάνει όμως υπομονή: το βιβλίο της Εστές θα τον ανταμείψει και εκείνον. Οι άντρες ζούμε μαζί με τις γυναίκες: ερωτευόμαστε, αγαπάμε, φροντίζουμε ο ένας τον άλλον. Και το σημαντικότερο: Όλοι μας, όλοι ανεξαιρέτως, βγήκαμε μέσα από μία γυναίκα, για την οποία συχνά λέμε ότι ήταν και είναι ο σημαντικότερος άνθρωπος της ζωής μας. Η Άγρια Γυναίκα, η Γυναίκα που τρέχει με τους λύκους, είτε βρίσκεται εν υπνώσει δίπλα μας (είτε ακόμη και μέσα μας), μας ζητάει να την πλησιάσουμε, να την καταλάβουμε, να την υποδεχτούμε. Μπορεί να κάνει τη ζωή μας πιο αληθινή, πιο ελεύθερη, πιο συναρπαστική.

Η Κλαρίσα Πίνκολα-Εστές είναι Διεθνώς αναγνωρισμένη διανοούμενη, βραβευμένη ποιήτρια, διπλωματούχος της ψυχαναλυτικής σχολής του Γιούνγκ και ειδικευμένη σε ασθενείς με διαταραχή μετατραυματικού στρες. Στο διδακτορικό της ασχολήθηκε με την εθνο-κλινική ψυχολογία, τη μελέτη κοινωνικών και ψυχολογικών προτύπων πολιτιστικών και φυλετικών ομάδων, με έμφαση στην ιστορία των ιθαγενών. Στη σφαγή που έγινε στο Γυμνάσιο Columbine, τον Απρίλιο του 1999, προσέφερε τις υπηρεσίες της για τέσσερα χρόνια, στηρίζοντας την κοινότητα. Σήμερα εργάζεται, στηρίζοντας τις οικογένειες των επιζήσαντων από την καταστροφή της 11ης Σεπτεμβρίου στην Ανατολική και Δυτική Ακτή των Ηνωμένων Πολιτειών. Το έργο της έχει δημοσιευτεί σε 37 γλώσσες. Το βιβλίο της Οι γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους ήταν πρώτο στη λίστα πωλήσεων των New York Times για 144 εβδομάδες.

Το βιβλίο της Κλαρίσα Πίνκολα Εστές κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1992, και παρότι πέρασε κάτω από τα ραντάρ της κριτικής, κινούμενο από στόμα σε στόμα έγινε ένα διαχρονικό λονγκ σέλερ, τόσο στα αγγλικά όσο και σε ακόμη σαράντα γλώσσες. Η 75χρονη σήμερα Εστές είναι πλέον σημαίνουσα μορφή στους αγώνες για τη χειραφέτηση των γυναικών. Με τα λόγια της, δίνει φωνή σε όσους δεν έχουν. Έχει συνεργαστεί με Ιέρειες των Αμερικανικών γραμμάτων, όπως η Μάγια Αγγέλου και η Τόνι Μόρισον, κι έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία για τη συνολική της προσφορά.

Η 75χρονη σήμερα Εστές είναι πλέον σημαίνουσα μορφή στους αγώνες για τη χειραφέτηση των γυναικών. Με τα λόγια της, δίνει φωνή σε όσους δεν έχουν.

Στη χώρα μας τη γνωρίσαμε πριν από λίγα χρόνια με το ευσύνοπτο βιβλίο της «Ο χορός των μεγάλων μητέρων», έναν ύμνο στη μητρότητα. Από τις ίδιες εκδόσεις, τις εκδόσεις Κέλευθος, έχουμε εδώ και λίγους μήνες στα χέρια μας το «Γυναίκες που τρέχουν με τους λύκους», σε μετάφραση της Δέσποινας Παπαγιαννοπούλου. Έχουμε να κάνουμε με μια άρτια έκδοση, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τον όγκο του βιβλίου όσο και τις δυσκολίες του εγχειρήματος σε επίπεδο ορολογίας και γλωσσικής πολυμορφίας. Ένα έργο με ξεχωριστό αποτύπωμα και ισχυρή μεταμορφωτική δύναμη.

* Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.