priest_mikro

Του Κώστα Κατσουλάρη

Το ερώτημα μοιάζει με παραδοξολογία, αλλά δεν είναι. Είμαστε άλλωστε πολιτισμός του Βιβλίου, βαθύτερα στην κουλτούρα μας υπάρχει η εγγραφή ότι η αλήθεια θα εμφανιστεί μια μέρα (ή έχει ήδη εμφανιστεί) με τη μορφή κάποιας γραφής, ενός γραπτού μηνύματος, ενός κώδικα.

Ακόμη κι ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης (αυτός ο μοχθηρός και χαιρέκακος Θεός που το μόνο που τον συνδέει με τον καλοκάγαθο μα ελαφρώς αποστασιοποιημένο χριστιανικό Θεό είναι ότι είναι κι αυτός ένας και μοναδικός), όταν θέλησε να κοινωνήσει στον Μωυσή τις δέκα Αρχές πάνω στις οποίες θα έπρεπε να βασίζεται η χρηστή ζωή, τις Δέκα Εντολές, δεν αρκέστηκε να βάλει κάποιον αγγελιοφόρο να τους τις ψιθυρίσει, εν εγρηγόρσει ή σε κάποιο όνειρο, αλλά προτίμησε να τις χαράξει με τη δική του φλεγόμενη ανάσα πάνω σε πέτρινες πλάκες. Εξού και πιστεύουμε, όπως το εξέφρασαν αιώνες μετά οι Λατίνοι, ότι scripta manent. Ήτοι, ότι «τα γραπτά μένουν». Τα θεϊκά, τουλάχιστον.

Ο Παύλος, ο κύριος προπαγανδιστής του νέου Δόγματος, γνωρίζοντας ότι στον ελληνικό χώρο απευθύνεται σε έναν κατά βάση προφορικό πολιτισμό, τα μόνα κείμενα που μπήκε στον κόπο να γράψει είναι οι περίφημες Επιστολές του. 

Παρόμοια πράγματα συνέβησαν και στη συνέχεια με τη γέννηση και την εξάπλωση της χριστιανικής θρησκείας. Είναι βέβαια χαρακτηριστικό ότι ο Παύλος, ο κύριος προπαγανδιστής του νέου Δόγματος, γνωρίζοντας ότι στον ελληνικό χώρο απευθύνεται σε έναν κατά βάση προφορικό πολιτισμό (ας μην ξεχνάμε ότι κι ο Όμηρος απαγγελλόταν, δεν διαβαζόταν), τα μόνα κείμενα που μπήκε στον κόπο να γράψει είναι οι περίφημες Επιστολές του. Κρίμα, πάντως, γιατί ο Παύλος είχε λυρικές εξάρσεις που τον τοποθετούν, από άποψη ποιητικής, ψηλότερα από άλλους «αφηγητές» της νέας Θρησκείας.

Χρειάστηκε βέβαια να κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι μέχρι ο χριστιανισμός να αποκτήσει σταθερό γραπτό σώμα. Πολλές φαγωμάρες, σφαγές, αποκλεισμοί, και κάμποσες Ιερές Σύνοδοι απαιτήθηκαν ώστε να διαμορφωθεί το τελικό Βιβλίο, αυτό που θα έπρεπε να διαβάζεται, που περιέχει την Αλήθεια χωρίς νοθείες και μπερδεψιές. Εξού και χύνεται ακόμη πολύ μελάνι για διάφορα Απόκρυφα Ευαγγέλια και τα συναφή. Στην πραγματικότητα, δεν είναι απόκρυφα, απλώς «κομμένα». Κακώς; Κακώς. Έτσι τουλάχιστον αισθανόμαστε εμείς οι νεωτερικοί άνθρωποι που εκτιμούμε τις πολυφωνικές αφηγήσεις (όπως εκτιμούμε το δικαίωμα του καθένα να εκφράζει τη δική του εκδοχή για τα του κόσμου τούτου, την -όποια- αλήθεια του).

Ωστόσο, ας είμαστε δίκαιοι: Η πιο δημοφιλής πολυφωνική αφήγηση είναι τα ίδια τα Ευαγγέλια. Πολύ πριν ο Γουίλιαμ Φόκνερ βάλει στο Καθώς ψυχορραγώ (As i lay dying) δεκαπέντε διαφορετικούς αφηγητές να διηγούνται την ίδια, περίπου, ιστορία, το είχαν ανεπίγνωστα κάνει οι Ευαγγελιστές. Μόνο στο ένα από τα Θαύματα του Χριστού συμφωνούν και οι τέσσερις αφηγήσεις για το βίο και την πολιτεία του Ιησού από τη Ναζαρέτ, κι όμως στο συλλογικό φαντασιακό μας έχει κατακάτσει μια, λίγο πολύ, συνεκτική ιστορία (εδώ, ο Φράνκο Τζεφιρέλι και η κινηματογραφική του εκδοχή των Θείων Παθών έχει αναμφίβολα αποδειχθεί πολύ πιο επιδραστική από τα ίδια τα Κείμενα).

Οι ίδιοι αναγνώστες που διαβάζουν τα Ευαγγέλια, με τα επεισόδια, τις παραβολές και τα πάθη του Ιησού, λίγες σελίδες μετά ακολουθούν αδιαμαρτύρητα την ψυχεδελική φαντασία του Ιωάννη της Πάτμου. 

Η νέα Θρησκεία αποδείχτηκε μάλιστα τόσο ευρύχωρη ώστε να χωρέσει στα επίσημα κιτάπια της ακόμη κι ένα κείμενο εμφανώς παραληρηματικό, καίτοι εμπνευσμένο και όχι εντελώς χαοτικό, όπως η Αποκάλυψη. Οι ίδιοι αναγνώστες που διαβάζουν τα Ευαγγέλια, με τα επεισόδια, τις παραβολές και τα πάθη του Ιησού, λίγες σελίδες μετά ακολουθούν αδιαμαρτύρητα την ψυχεδελική φαντασία του Ιωάννη της Πάτμου. Πρόκειται, το δίχως άλλο, για πολιτισμικό επίτευγμα, στη βάση του οποίου θα μπορούσαμε να δούμε τη γέννηση, την ανάπτυξη και τη συμβολική επικράτηση του μυθιστορήματος στη Δύση ως της πλέον κατάλληλης φόρμας για την έκφραση των ανθρώπινων παθών. Γιατί όχι; Την ίδια φόρμα είχε «επιλέξει», πολύ πριν τον Θερβάντες, ο ίδιος ο Ύψιστος για να εκφραστούν τα δικά Του πάθη.

Από αυτή την άποψη, η ανάγνωση όπως τη γνωρίζουμε σήμερα έχει μέσα της κάτι το βαθιά θρησκευτικό. Κι ας πρόκειται για μια λατρεία χωρίς Θεό. Τουλάχιστον μέχρι τη στιγμή που εμφανίζεται ο σύγχρονος Αναγνώστης-καταναλωτής: ο αδιαμφισβήτητος «θεός» της νέας αναγνωστικής εποχής. Ο συγγραφέας «πέθανε», μας είπαν· τα κείμενα είναι είτε ερμητικά κλειστά είτε άδεια καύκαλα, πρόσθεσαν· Εκείνος ήρθε να επιβάλει την παντοκρατορία του. Οι Λίστες με τα Ευπώλητα είναι οι δικές του Δέκα Εντολές.

 * Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Λεωφόρος Λίνκολν» του Άμορ Τόουλς (κριτική) – μυθιστόρημα δρόμου και αυτοπραγμάτωσης στην Αμερική του πενήντα

«Λεωφόρος Λίνκολν» του Άμορ Τόουλς (κριτική) – μυθιστόρημα δρόμου και αυτοπραγμάτωσης στην Αμερική του πενήντα

Για το μυθιστόρημα του Άμορ Τόουλς [Amor Towles] «Λεωφόρος Λίνκολν»  (μτφρ. Ρηγούλα Γεωργιάδου, εκδ. Διόπτρα) – μυθιστόρημα δρόμου και αυτοπραγμάτωσης, με φρέσκια ματιά και καλοδουλεμένους χαρακτήρες, που μας μεταφέρει στη θρυλική Αμερική του πενήντα.

...

Ο Καζαντζάκης ξανανασταίνεται: Το νήμα και το νόημα

Ο Καζαντζάκης ξανανασταίνεται: Το νήμα και το νόημα

Τη στιγμή που γράφω τούτες τις γραμμές κρατάω στα χέρια μου ένα νέο, ανέκδοτο μέχρι σήμερα μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη. Είναι δυνατόν; Κι όμως, ναι. Τίτλος του, «Ο ανήφορος», ενώ η συγγραφή του χρονολογείται κάπου στα μέσα της δεκαετίας του '40, μετά τον Ζορμπά.

Του ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά», του Γιάννη Καρκανέβατου – Ένα σύνθετο και βαθύ μυθιστόρημα

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά», του Γιάννη Καρκανέβατου – Ένα σύνθετο και βαθύ μυθιστόρημα

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία)

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Θα ξεκινήσω αυτήν την παρουσίαση με έναν κάπως προσωπικό τόνο, που νομίζω ότι δικαιολογείται, αλλά έχει και νόημα....

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση του βιβλίου «Πολεμικό Ναυτικό – Ιστορία & Τέχνη» του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη

Παρουσίαση του βιβλίου «Πολεμικό Ναυτικό – Ιστορία & Τέχνη» του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη

Το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη, παρουσιάζει την Πέμπτη 15 Δεκεμβρίου 2022 και ώρα 19.00, την τελευταία του έκδοση «Πολεμικό Ναυτικό – Ιστορία & Τέχνη». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο στον χώρο του Μεγάρου της Παλιάς Βουλής, Σταδίου 13. Στην κεντρική εικόνα, το Θωρηκτό Αβέρωφ, ζωγ...

Ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νέος νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα

Ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νέος νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα

Θετική εξέλιξη για τον κλάδο του βιβλίου και για τα πνευματικά δικαιώματα στη χώρα μας. 

Επιμέλεια: Book Press

Στις 22 Νοεμβρίου ψηφίσθηκε από τη Βουλή ο νόμος 4996/2022 για τα πνευματικά δικαιώματα, ο οποίος ενσωματώνει τις Οδηγίες (ΕΕ) 789/...

Η Εταιρεία Συγγραφέων δίνει βραβεία και υποδέχεται τα νέα μέλη της στο Μέγαρο Μουσικής

Η Εταιρεία Συγγραφέων δίνει βραβεία και υποδέχεται τα νέα μέλη της στο Μέγαρο Μουσικής

Η Εταιρεία Συγγραφέων διοργανώνει την Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2022, στον Πολυχώρο του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών) την τελετή απονομής των Βραβείων 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Στην ίδια εκδήλωση η Εταιρεία θα καλωσορίσει τα νέα μέλη της και θα παρουσιάσει το Ημερολόγιό της για το 2023 με ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ