priest_mikro

Του Κώστα Κατσουλάρη

Το ερώτημα μοιάζει με παραδοξολογία, αλλά δεν είναι. Είμαστε άλλωστε πολιτισμός του Βιβλίου, βαθύτερα στην κουλτούρα μας υπάρχει η εγγραφή ότι η αλήθεια θα εμφανιστεί μια μέρα (ή έχει ήδη εμφανιστεί) με τη μορφή κάποιας γραφής, ενός γραπτού μηνύματος, ενός κώδικα.

Ακόμη κι ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης (αυτός ο μοχθηρός και χαιρέκακος Θεός που το μόνο που τον συνδέει με τον καλοκάγαθο μα ελαφρώς αποστασιοποιημένο χριστιανικό Θεό είναι ότι είναι κι αυτός ένας και μοναδικός), όταν θέλησε να κοινωνήσει στον Μωυσή τις δέκα Αρχές πάνω στις οποίες θα έπρεπε να βασίζεται η χρηστή ζωή, τις Δέκα Εντολές, δεν αρκέστηκε να βάλει κάποιον αγγελιοφόρο να τους τις ψιθυρίσει, εν εγρηγόρσει ή σε κάποιο όνειρο, αλλά προτίμησε να τις χαράξει με τη δική του φλεγόμενη ανάσα πάνω σε πέτρινες πλάκες. Εξού και πιστεύουμε, όπως το εξέφρασαν αιώνες μετά οι Λατίνοι, ότι scripta manent. Ήτοι, ότι «τα γραπτά μένουν». Τα θεϊκά, τουλάχιστον.

Ο Παύλος, ο κύριος προπαγανδιστής του νέου Δόγματος, γνωρίζοντας ότι στον ελληνικό χώρο απευθύνεται σε έναν κατά βάση προφορικό πολιτισμό, τα μόνα κείμενα που μπήκε στον κόπο να γράψει είναι οι περίφημες Επιστολές του. 

Παρόμοια πράγματα συνέβησαν και στη συνέχεια με τη γέννηση και την εξάπλωση της χριστιανικής θρησκείας. Είναι βέβαια χαρακτηριστικό ότι ο Παύλος, ο κύριος προπαγανδιστής του νέου Δόγματος, γνωρίζοντας ότι στον ελληνικό χώρο απευθύνεται σε έναν κατά βάση προφορικό πολιτισμό (ας μην ξεχνάμε ότι κι ο Όμηρος απαγγελλόταν, δεν διαβαζόταν), τα μόνα κείμενα που μπήκε στον κόπο να γράψει είναι οι περίφημες Επιστολές του. Κρίμα, πάντως, γιατί ο Παύλος είχε λυρικές εξάρσεις που τον τοποθετούν, από άποψη ποιητικής, ψηλότερα από άλλους «αφηγητές» της νέας Θρησκείας.

Χρειάστηκε βέβαια να κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι μέχρι ο χριστιανισμός να αποκτήσει σταθερό γραπτό σώμα. Πολλές φαγωμάρες, σφαγές, αποκλεισμοί, και κάμποσες Ιερές Σύνοδοι απαιτήθηκαν ώστε να διαμορφωθεί το τελικό Βιβλίο, αυτό που θα έπρεπε να διαβάζεται, που περιέχει την Αλήθεια χωρίς νοθείες και μπερδεψιές. Εξού και χύνεται ακόμη πολύ μελάνι για διάφορα Απόκρυφα Ευαγγέλια και τα συναφή. Στην πραγματικότητα, δεν είναι απόκρυφα, απλώς «κομμένα». Κακώς; Κακώς. Έτσι τουλάχιστον αισθανόμαστε εμείς οι νεωτερικοί άνθρωποι που εκτιμούμε τις πολυφωνικές αφηγήσεις (όπως εκτιμούμε το δικαίωμα του καθένα να εκφράζει τη δική του εκδοχή για τα του κόσμου τούτου, την -όποια- αλήθεια του).

Ωστόσο, ας είμαστε δίκαιοι: Η πιο δημοφιλής πολυφωνική αφήγηση είναι τα ίδια τα Ευαγγέλια. Πολύ πριν ο Γουίλιαμ Φόκνερ βάλει στο Καθώς ψυχορραγώ (As i lay dying) δεκαπέντε διαφορετικούς αφηγητές να διηγούνται την ίδια, περίπου, ιστορία, το είχαν ανεπίγνωστα κάνει οι Ευαγγελιστές. Μόνο στο ένα από τα Θαύματα του Χριστού συμφωνούν και οι τέσσερις αφηγήσεις για το βίο και την πολιτεία του Ιησού από τη Ναζαρέτ, κι όμως στο συλλογικό φαντασιακό μας έχει κατακάτσει μια, λίγο πολύ, συνεκτική ιστορία (εδώ, ο Φράνκο Τζεφιρέλι και η κινηματογραφική του εκδοχή των Θείων Παθών έχει αναμφίβολα αποδειχθεί πολύ πιο επιδραστική από τα ίδια τα Κείμενα).

Οι ίδιοι αναγνώστες που διαβάζουν τα Ευαγγέλια, με τα επεισόδια, τις παραβολές και τα πάθη του Ιησού, λίγες σελίδες μετά ακολουθούν αδιαμαρτύρητα την ψυχεδελική φαντασία του Ιωάννη της Πάτμου. 

Η νέα Θρησκεία αποδείχτηκε μάλιστα τόσο ευρύχωρη ώστε να χωρέσει στα επίσημα κιτάπια της ακόμη κι ένα κείμενο εμφανώς παραληρηματικό, καίτοι εμπνευσμένο και όχι εντελώς χαοτικό, όπως η Αποκάλυψη. Οι ίδιοι αναγνώστες που διαβάζουν τα Ευαγγέλια, με τα επεισόδια, τις παραβολές και τα πάθη του Ιησού, λίγες σελίδες μετά ακολουθούν αδιαμαρτύρητα την ψυχεδελική φαντασία του Ιωάννη της Πάτμου. Πρόκειται, το δίχως άλλο, για πολιτισμικό επίτευγμα, στη βάση του οποίου θα μπορούσαμε να δούμε τη γέννηση, την ανάπτυξη και τη συμβολική επικράτηση του μυθιστορήματος στη Δύση ως της πλέον κατάλληλης φόρμας για την έκφραση των ανθρώπινων παθών. Γιατί όχι; Την ίδια φόρμα είχε «επιλέξει», πολύ πριν τον Θερβάντες, ο ίδιος ο Ύψιστος για να εκφραστούν τα δικά Του πάθη.

Από αυτή την άποψη, η ανάγνωση όπως τη γνωρίζουμε σήμερα έχει μέσα της κάτι το βαθιά θρησκευτικό. Κι ας πρόκειται για μια λατρεία χωρίς Θεό. Τουλάχιστον μέχρι τη στιγμή που εμφανίζεται ο σύγχρονος Αναγνώστης-καταναλωτής: ο αδιαμφισβήτητος «θεός» της νέας αναγνωστικής εποχής. Ο συγγραφέας «πέθανε», μας είπαν· τα κείμενα είναι είτε ερμητικά κλειστά είτε άδεια καύκαλα, πρόσθεσαν· Εκείνος ήρθε να επιβάλει την παντοκρατορία του. Οι Λίστες με τα Ευπώλητα είναι οι δικές του Δέκα Εντολές.

 * Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι «Επικίνδυνες σχέσεις» του Πιερ Σοντερλό ντε Λακλό συνεχίζουν να μας προκαλούν να τις διαβάσουμε

Οι «Επικίνδυνες σχέσεις» του Πιερ Σοντερλό ντε Λακλό συνεχίζουν να μας προκαλούν να τις διαβάσουμε

Οι «Επικίνδυνες Σχέσεις» είναι αναντίρρητα ένα από τα επιτεύγματα της γαλλικής λογοτεχνίας, μα ταυτόχρονα κι ένα από τα πιο επιδραστικά κείμενα της παγκόσμιας γραμματείας. Στο κείμενο που ακολουθεί προσπαθώ να διερευνήσω το γιατί.*

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

Extraterrestrial, του Άβι Λεμπ: μια πολύ τολμηρή υπόθεση

Extraterrestrial, του Άβι Λεμπ: μια πολύ τολμηρή υπόθεση

Τούτο το βιβλίο του αστροφυσικού Avi Loeb με τον προκλητικό τίτλο Extraterrestrial, και υπότιτλο «Η πρώτη ένδειξη νοήμονος εξωγήινης ζωής» (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Utopia), κυκλοφόρησε τέλος Ιουλίου, κι έχει για την ώρα μάλλον περάσει απαρατήρητο. Κι όμως! Είναι ένα από τα πιο ε...

Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας: μια εισαγωγή στην γεωπολιτική σκέψη

Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας: μια εισαγωγή στην γεωπολιτική σκέψη

Πόσο συχνά, κλείνοντας ένα βιβλίο, έχεις την αίσθηση ότι η ανάγνωσή του σου άνοιξε, όχι ένα, αλλά πολλά παράθυρα στον κόσμο; Κι ότι σου έδωσε εργαλεία κατανόησης περίπλοκων ιστορικών και γεωπολιτικών ζητημάτω ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ