Μια μέρα σαν σήμερα, 7 Απριλίου 1889, γεννήθηκε στη Χιλή η ποιήτρια Γκαμπριέλα Μιστράλ, κορυφαία μορφή για τη χώρα της και τη Λατινική Αμερική. Είναι η πρώτη λατινοαμερικανή που τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας, το 1945.
Του Λεωνίδα Καλούση
Η Λουσίλα ντε Μαρία ντελ Περπέτουο Σοκόρο Γοδόι Αλκαγιάγα (Lucila Godoy Alcayaga), ισπανικής, βασκικής και ινδιάνικης καταγωγής, γεννήθηκε στην Βικούνια, στην κεντρική Χιλή, και μεγάλωσε σε ένα μικρό χωριό, το Μοντεγκράντε όπου φοιτούσε στο σχολείο στο οποίο δασκάλα ήταν η μεγαλύτερη αδελφή της. Έγινε και η ίδια δασκάλα. Δίδαξε σε σχολεία χωριών των Άνδεων, σε λύκειο και εν συνεχεία έγινε διευθύντρια λυκείου. Ουσιαστικά αυτοδίδακτη καθώς φοίτησε μόνο στην υποχρεωτική εκπαίδευση ως την ηλικία των 12 ετών, το 1923 το Πανεπιστήμιο της Χιλής της απένειμε τον τίτλο της καθηγήτριας ισπανικής γλώσσας και πολιτισμού.
Εκτός από καριέρα εκπαιδευτικού έκανε και καριέρα διπλωμάτη. Υπηρέτησε, μεταξύ άλλων, ως πρόξενος στη Μαδρίτη, τη Λισαβόνα, τη Νάπολη, τη Νίκαια, το Λος Άντζελες και την Πόλη του Μεξικού ενώ εργάστηκε και στην Κοινωνία των Εθνών, τον διεθνή οργανισμό που καταργήθηκε το 1946 και υπήρξε προάγγελος του ΟΗΕ.
Έγινε γνωστή με το λογοτεχνικό ψευδώνυμο Γκαμπριέλα Μιστράλ. Έγραψε ποίηση με βασικά της θέματα τη φύση, την αγάπη της μάνας, την αγανάκτηση για την καταπάτηση των δικαιωμάτων και τα όνειρα και τους αγώνες των λαών της Λατινικής Αμερικής. Πρωτοεμφανίστηκε το 1914 με τη συλλογή «Sonetos de la muerte» («Σονέτα του θανάτου») που υπέγραψε ως Γκαμπριέλα Μιστράλ αποτίωντας φόρο τιμής στους αγαπημένους της ποιητές, τον Ιταλό Γκαμπριέλε ντ’ Ανούντσιο και τον Γάλλο Φρεντερίκ Μιστράλ. Στα ελληνικά κυκλοφορεί η ανθολογία ποιημάτων της Γκαμπριέλα Μιστράλ: Τα καλύτερα ποιήματά της (εκδ. Εκάτη) σε μετάφραση Ρήγα Καππάτου.
 |
| Μνημείο αφιερωμένο στον Νερούδα και την Μιστράλ στη Vina del Mar της Χιλής. |
Το 1945 της απονεμήθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας
Το 1945 της απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας «για την λυρική της ποίηση που εμπνεύστηκε από δυνατά συναισθήματα και την έκανε σύμβολο των ιδεαλιστικών φιλοδοξιών ολόκληρου του λατινο-αμερικάνικου κόσμου» και λίγα χρόνια αργότερα, το 1951, τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Χιλής. Πολλά χρόνια αργότερα, το 1971 τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας ο μαθητής της, καλός της φίλος, επίσης διπλωμάτης και σπουδαίος ποιητής, Πάμπλο Νερούδα. Η Χιλή τους έχει τιμήσει με κάθε τρόπο.
Η Μιστράλ ήταν επίσης αρθρογράφος, μαχητική φεμινίστρια που υπερασπιζόταν τα δικαιώματα των γυναικών με τα γραπτά της. Αίσθηση έκανε το κείμενό της, σε πρόζα και στίχο, με τίτλο Lecturas para Mujeres (Αναγνώσματα για γυναίκες) το 1922.
 |
|
| «Σ'ετούτο τον κόσμο, έχω μονάχα εσένα...» Η Ντόρις Ντάνα με την Γκαμπριέλα Μιστράλ. |
Η Γκαμπριέλα Μιστράλ πέθανε στις 10 Ιανουαρίου 1957 στη Νέα Υόρκη, βαριά άρρωστη από καρκίνο στο πάγκρεας. Το χουντικό καθεστώς Πινοσέτ οικειοποιήθηκε το έργο της και χρησιμοποίησε την ποίησή της και την ίδια ως σύμβολο της γυναίκας που δεν παντρεύτηκε ποτέ και αφιερώθηκε στο κοινό καλό. Αυτή η εικόνα ανατράπηκε όταν πια ήρθε στο φως το προσωπικό της αρχείο και οι επιστολές που αντάλασσε με την τελευταία της σύντροφο, την Αμερικανίδα μεταφράστρια Ντόρις Ντάνα. Η Ντάνα (1920 - 2006) ήταν η κληρονόμος της Μιστράλ και υπεύθυνη για το έργο της αλλά και ο άνθρωπος που την συντρόφευσε μέχρι το τέλος.
Ο στίχος του τίτλου είναι από το ποίημα Δώσ’ μου το χέρι σου (Dame la mano), μτφρ. Δημήτρης Αγγελής
Δώσ’ μου το χέρι σου και θα χορέψουμε
Δώσ’ μου το χέρι και θα μ’ αγαπάς.
Σαν ένα λουλούδι μόνο θα είμαστε
Σαν ένα λουλούδι – κι άλλο τίποτα πια.
Την ίδια στροφή θα τραγουδάμε,
Στο ίδιο βήμα χορό θα πατάς.
Σαν ένα στάχυ θα κυματίζουμε,
Σαν ένα στάχυ – κι άλλο τίποτα πια.
Σε λένε Ρόσα κι εμένα Ελπίδα,
Όμως το ίδιο σου τ’ όνομα θα το ξεχνάς
Γιατί σαν ένας χορός πάνω στο λόφο θα είμαστε
Σαν ένας χορός – κι άλλο τίποτα πια...
