alt

Κάθε δεύτερη Παρασκευή, ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης φορτώνει στον Σάκο Εκστρατείας του βιβλία, μιλώντας γι᾽ αυτά σαν να αφηγείται ιστορίες σ᾽ ένα φιλόξενο στέκι. Σήμερα, στον Σάκο του, Ζαν Μπωντριγιάρ, Γουίλιαμ Σ. Μπάροουζ, Γκι Ντεμπόρ.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

altΥπάρχουν τρεις συγγραφείς που, παρά τις έντονες, σε πολλά σημεία, διαφορές τους, φαίνεται ότι ελκύουν τους ίδιους αναγνώστες. Πρόκειται για συγγραφείς που θέλησαν, και κατάφεραν, να συλλάβουν ακραία φαινόμενα της σύγχρονης κοινωνίας, ιδίως όπως άρχισε να διαμορφώνεται από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά. Μελέτησαν με σοβαρότητα αυτά τα φαινόμενα, καίτοι και οι τρεις δεν στερούνται χιούμορ, απεναντίας, και πρόσφεραν έργα στα οποία ζοφερές προβλέψεις συνδυάζονται με ενδελεχείς εξετάσεις της μεταβιομηχανικής κοινωνίας, αλλά και με προτάσεις για την υπέρβαση ή έστω την άμβλυνση των δεινών. Και οι τρεις, επίσης, εντρύφησαν σε σημαντικά έργα της επιστημονικής φαντασίας, επεξεργάστηκαν δημιουργικά βασικά θέματά της, και τα ενέταξαν στην κριτική τους θεώρηση. Σας τους συστήνω (εκ νέου): Ζαν Μπωντριγιάρ, Γουίλιαμ Σ. Μπάροουζ, και Γκι Ντεμπόρ. Ο Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη είναι φορτωμένος τούτη την εβδομάδα με πρόσφατες κυκλοφορίες έργων των δύο εκ των τριών αυτών συγγραφέων, υπενθυμίζοντας ότι το βασικό βιβλίο του Ντεμπόρ, Η κοινωνία του θεάματος, κυκλοφορεί (μεταφρασμένο για έκτη φορά!) από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

altΣίγουρα το πιο ογκώδες βιβλίο του Μπωντριγιάρ (1929-2007), ο οποίος μας είχε συνηθίσει σε πιο περιορισμένης έκτασης πονήματα, και αναμφίβολα ένα από τα πιο περιεκτικά και συγκροτημένα, είναι Η συμβολική ανταλλαγή και ο θάνατος, που κυκλοφόρησαν οι εκδόσεις νήσος σε άριστη μετάφραση της Κικής Καψαμπέλη, συνοδευόμενη από ένα εκτενές δοκίμιο/επίμετρο του Κώστα Λιβιεράτου, έμπειρου και παλαίμαχου αναγνώστη του Γάλλου κοινωνιολόγου. Η συμβολική ανταλλαγή εκδόθηκε στα γαλλικά το 1976, και περιέχει πολλά από τα θέματα με τα οποία καταπιάστηκε ο Μπωντριγιάρ (μόδα, ναρκισσισμός, κοινωνία της κατανάλωσης, έκρηξη των ΜΜΕ, πολιτική οικονομία, το ποιητικό, το φαντασιακό, κτλ) ιδίως όμως με τους δύο βασικούς πόλους της σκέψης του: συμβολική ανταλλαγή και προσομοίωση. Ο Μπωντριγιάρ, έχοντας μελετήσει τον Μαρξ, αλλά παρατηρώντας με οξύνοια την κίνηση της παραγωγής και της εργασίας, διαπιστώνει ότι όλα γίνονται μετατρέψιμα –εργασία και μη εργασία, εργασία και κεφάλαιο– και ότι κάθε λογική του διαλύεται. Το χρήμα έχει γίνει κεδροσκοπικό, έχει εκκενωθεί από τις τελικότητες και τα συναισθήματα της παραγωγής, έχει γίνει cool, ένα παιχνίδι που τρέφεται καθαρά από τους κανόνες του παιχνιδιού, τρελαμένο, εκτροχιασμένο, αποδεσμευμένο από κάθε σχέση με την αξία της εργατικής δύναμης, απαγκιστρωμένο πλέον όχι μόνο από την αξία χρήσης αλλά και από την ανταλλακτική αξία. «Το κεφάλαιο», διατείνεται ο Μπωντριγιάρ, «αρκείται να διευρύνει τον νόμο του με μία και μόνο κίνηση, καταλαμβάνοντας αμείλικτα όλο τον χώρο της ζωής χωρίς να ανακατεύεται με προτεραιότητες». Η πολιτική σφαίρα επίσης διαλύεται, γίνεται ένα μπουρλέσκο θέαμα, είναι «υπερεκροσωπευτική του απολύτως τίποτα». Τα συνδικάτα, ομοίως. Ο Μάης του ᾽68 ήταν μια κρίσιμη στιγμή της διαδικασίας αυτής, «ταρακούνησε το σύστημα στα βάθη της συμβολικής του οργάνωσης, κατέστησε επείγον, ζωτικό, το πέρασμα από τις "υπερδομικές" ιδεολογίες (πολιτισμικές, κανονιστικά ηθικές, κλπ) σε μια ιδεολογικοποίηση της ίδιας της υποδομής». Ο Μπωντριγιάρ αναλύει τα ομοιώματα, που εξαπλώνται πλέον τάχιστα παντού, διακρίνοντας τρεις τάξεις: την απομίμηση (από την Αναγέννηση έως τη βιομηχανική επανάσταση), την παραγωγή (κυρίαρχο σήμα της βιομηχανικής εποχής), και την προσομοίωση (κυρίαρχο σήμα της παρούσαν φάσης). altΤώρα πια δεν υφίσταται η σχέση ανάμεσα σε κάτι πραγματικό και την αναπαράστασή του, το ομοίωμά του, αλλά την «παραγωγή του πραγματικού από ψηφιακές μήτρες και μνήμες, μικρογραφημένα κύτταρα και συνδυαστικά μοντέλα».

Ζούμε στο στούντιο της πραγματικότητας, όπως έλεγε ο Γουίλιαμ Σ. Μπάροουζ (1914-1997), σε μιαν αλληλουχία εικόνων που στροβιλίζονται σαν σε ένα ιλιγγιώδες καλειδοσκόπιο όπου το «αλήθές είναι μια στιγμή του ψευδούς», σύμφωνα με τον Έγελο, όπου θαρρείς τα πάντα γίνονται νεκουπάζ, κολάζ, κοντάζ, και η πραγματική πραγματικότητα μοιάζει να μας διαφεύγει διαρκώς. Στις 445 σελίδες του επιβλητικού τόμου με τίτλο Στους λαβυρίνθους του μυαλού (μτφρ. Χρίστος Αγγελακόπουλος και Ιωάννης Τσίρκας, εκδ. Bibliothèque) στεγάζονται τριάντα πέντε συνεντεύξεις/συνομιλίες του συγγραφέα, ανάμεσα στα 1961 και 1996. Ο Μπάροουζ ανήκει στους δημιουργούς που ανοίγουν το εργαστήριό τους στον αναγνώστη, που μιλάνε ανοιχτά και χωρίς ίχνος κρυψίνοιας για το σύστημα με το οποίο παράγουν το έργο τους, δεν είναι ανταγωνιστικοί, απεναντίας δηλώνουν ανενδοίαστα τον σεβασμό τους για προγενέστερους αλλά και συγκαιρινούς τους δημιουργούς. Επίσης, ήταν ανέκαθεν ανοιχτός σε συνεργασίες, όπως αυτή με τον Μπράιον Γκάιζιν, με τον Ίαν Σόμμερβιλ, με τον Άλλεν Γκίνσμπεργκ, και με τον Τζακ Κέρουακ (έγραψαν μαζί ένα μυθιστόρημα, το Και έβρασαν οι ιπποπόταμοι στις γούρνες τους), ενώ δεν έπαψε ποτέ να πειραματίζεται σχεδόν με όλες τις μορφές τέχνης (γραφή, κινηματογράφος, ζωγραφική, γλυπτική) καθώς και με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. altΠασίγνωστη είναι η μέθοδος cut-up και fold-in που επινόησε συνεργαζόμενος με τον Γκάιζιν, στο θρυλικό Beat Hotel, στο Παρίσι, αντλώντας έμπνευση από τα πειράματα στις εικαστικές τέχνες, ιδίως το κολάζ. Ο Μπάροουζ θεωρούσε ότι η λογοτεχνία έχει μείνει δεκαετίες πίσω συγκριτικά με τα άλματα που είχαν σημειωθεί στα εικαστικά. Συνομιλώντας με τον συγγραφέα, μουσικολόγο, και παραγωγό Ρόμπερτ Πάλμερ και με τον Μπράιον Γκάιζιν, επιστήθιο φίλο και αείζωο συνεργάτη του, ο Μπάροουζ εξηγεί το cut-up: «Είδα τη δυνατότητα αντιμεταθέσεων, εικόνων ειδικότερα, μία περιοχή στην οποία έχουν εφαρμοστεί καλύτερα για μία χρονική περίοδο. Αν εφαρμόσεις cut-up σε ένα ποιητικό βιβλίο του Ρεμπώ ή σε όποιο άλλο, θα αναδυθούν νέοι συνδυασμοί, αρκετά αποτελεσματικοί, νέες εικόνες. Με άλλα λόγια ζωγραφίζεις μία άλλη σειρά εικόνων μέσα από το κείμενο της σελίδας».

altΘα είχε μεγάλο ενδιαφέρον ένα cut-up κειμένων του Μπάροουζ από τον Μπωντριγιάρ, και του Μπωντριγιάρ από τον Μπάροουζ, ή ένα κολάζ από φράσεις και των δύο. Ας υπενθυμίσω ότι πρόσφατα κυκλοφόρησαν στα ελληνικά και άλλα δύο κρίσιμα πονήματα του Γάλλου στοχαστή, αμφότερα από τις εκδόσεις Πλέθρον: Η διαφάνεια του κακού (μτφρ. Βασίλης Πατσόγιαννης) και Ομοιώματα και προσομοίωση (μτφρ. Στέφανος Ρέγκας). Ανήκουν στην ύστερη φάση της σκέψης του Μπωντριγιάρ –είναι γραμμένα το 1990 και το 1981, αντιστοίχως– και ξεδιπλώνουν το ειρωνικό παιχνίδι του Μπωντριγιάρ με την τρέχουσα και ζέουσα, ταχύτατη και διαφεύγουσα, πραγματικότητα. Σε αυτά τα έργα, ο Γάλλος στοχαστής μοιάζει να παίρνει το αξίωμα (ουσιαστικά τα τελευταία του λόγια που εμπιστεύτηκε σε έναν πιστό ακόλουθό του) του περιλάλητου Γέρου του Βουνού, του Χασάν Ιμπν Σαμπάχ, «Τίποτα δεν είναι αληθινό. Τα πάντα παίζονται», και να αναλύει μέσα από το πρίσμα τους το σύγχρονο γίγνεσθαι. Αξίζει να θυμίσω ότι το αξίωμα αυτο υπήρξε πηγή έμπνευσης, προς άλλες προοπτικές και με άλλον τρόπο, τόσο του Γουίλιαμ Σ. Μπάροουζ όσο και του Γκι Ντεμπόρ. Γράφει ο Μπωντριγιάρ: «Το κοινωνικό, η κοινωνική φαντασμαγορία, δεν είναι κι η ίδια πλέον παρά ειδικό εφέ, που εξασφαλίζεται με τον σχεδιασμό δεσμίδων συμμετοχής, που συγκλίνουν στο κενό με τη φασματική εικόνα της συλλογικής ευτυχίας». 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή αφηγημάτων «Συλλαλητήρια στο δωμάτιό μου» (εκδ. Gutenberg).

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Με ποίηση, Αξελό, Μπάροουζ και Μαρξ, στη Μυσταγωγία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής: 8 βιβλία στη «στραφταλιστή αιθρία του Απριλίου»

Με ποίηση, Αξελό, Μπάροουζ και Μαρξ, στη Μυσταγωγία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής: 8 βιβλία στη «στραφταλιστή αιθρία του Απριλίου»

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα επιλέγει οκτώ βιβλία που μπορεί θεματικά να ποικίλουν, ωστόσο η λαμπρότητα της Άνοιξης τα κάνει απαραίτητα προς τέρψη και ανάγνωση. Kεντρική εικ...

Η αέναη επιστροφή του Καρλ Μαρξ [ΙΙ] – Τα μυστήρια του χρήματος, του εμπορεύματος και των... βιντεοπαιχνιδιών

Η αέναη επιστροφή του Καρλ Μαρξ [ΙΙ] – Τα μυστήρια του χρήματος, του εμπορεύματος και των... βιντεοπαιχνιδιών

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο δεύτερο μέρος βιβλίων του ή για τον Καρλ Μαρξ, ο Σάκος του περιλαμβάνει το περιεκτικό πόνημα «Το Κεφάλαιο. Κριτική της πολιτικής οικονομίας...

Η αέναη επιστροφή του Καρλ Μαρξ [Ι] – από τον Μαρξ, με τον Μαρξ, για τον Μαρξ

Η αέναη επιστροφή του Καρλ Μαρξ [Ι] – από τον Μαρξ, με τον Μαρξ, για τον Μαρξ

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο πρώτο μέρος, ο Σάκος του περιλαμβάνει το εμβληματικό κείμενο του Καρλ Μαρξ [Karl Marx] «Η 18η Μπυρμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη» (μτφρ. Γιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ