alt

Κάθε δεύτερη Παρασκευή, ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης φορτώνει στον Σάκο Εκστρατείας του βιβλία που σας συστήνει συνδυάζοντάς τα και μιλώντας γι᾽ αυτά σαν να αφηγείται ιστορίες σ᾽ ένα φιλόξενο στέκι. Σήμερα, στον Σάκο του, ο Φραντς Κάφκα.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

altΜαμούνι, ζωύφιο, παράσιτο, έντομο, κατσαρίδα. Και άλλα. Έτσι, πολλαπλώς και πολλαχώς (όπως το ον – το ον λέγεται πολλαχώς, επιμένει ο Αριστοτέλης) έχει μεταφραστεί η λέξη «ungeziefer». Το ξέρουν κι οι πέτρες: ξυπνάει ένα πρωί ο Γκρέγκορ Σάμσα και είναι μεταλλαγμένος/μεταμορφωμένος σ' ένα τεράστιο ungeziefer. Κι έτσι αρχίζει ένα από τα σημαντικότερα έργα του 20ού αιώνα, γραμμένο όσο πιο απλά γίνεται, με τρόπο λιτό, με πενιχρά μέσα, ακριβώς για να δείξει έτσι την περιπλοκότητα των πραγμάτων, να δείξει πόσο πιεστικές είναι οι εξωτερικές συνθήκες, να δείξει πόσο κατεπείγουσα γίνεται η κοινωνική κριτική όταν η εργασία είναι εφιάλτης, όταν η οικογένεια είναι παγωμάρα, όταν η χρεία κουρταλεί κάθε θύρα. Ο Φραντς Κάφκα, λοιπόν: ένας ήπιος (φαινομενικά) αναρχικός στοχαστής, ένας doppelgänger του Φερνάντο Πεσσόα, ο «δημιουργός της πλέον σκοτεινής διαύγειας στην ιστορία της λογοτεχνίας» (σημειώνει εύστοχα ο Έριχ Χέλερ), κάποιος που συναρπάζει τους αναγνώστες του με ένα «ανελέητο μάθημα διαύγειας» (διαπιστώνει παρεμφερώς ο Φερνάντο Μπερμέχο, όπως μας θυμίζει η Ισαμπέλ Ερνάντεθ), εντέλει ένας μείζων ποιητής, σύμφωνα με τον Σαούλ Φριντλέντερ. Ο Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη είναι γεμάτος με πρόσφατα, αλλά και παλαιότερα, έργα του Κάφκα, με πονήματα γραμμένα για τον Κάφκα, με μία βιογραφία του Κάφκα, με ένα μυθιστόρημα που έχει πρωταγωνιστή τον Κάφκα, με ένα διήγημα για κάποιον φίλο του Κάφκα. Αφορμή στάθηκε η παράσταση (ταχύρρυθμη, καλομονταρισμένη, καλώς συγκερασμένη, πανίσχυρη) «Η Μεταμόρφωση» που ανεβαίνει κάθε Σάββατο, τα μεσάνυχτα, στο Από Μηχανής Θέατρο alt(Σκηνοθεσία: Τάσος Σαγρής / Παίζουν: Σίσσυ Δουτσίου, Στέβη Φόρτωμα, Μάνος Τσίζεκ, Λουκία Ανάγνου, Θωμάς Χαβιανίδης / Μουσική: Whodoes, Radiohead, Arvo Pärt, Einsturzende Neubauten, Γιάννης Χρήστου, Godspeed You Black Emperor, Max Richter / Φωτισμοί: Γιώργος Παπανδρικόπουλος /Video art: Άλκηστις Καφετζή, Kipseli Film Coop).  

«Ξυπνώντας κάποιο πρωί ο Γκρέγκορ Σάμσα από ταραγμένο ύπνο, βρέθηκε στο κρεβάτι του μεταμορφωμένος σ' ένα τεράστιο έντομο». Ιδού η περιλάλητη αρχή της Μεταμόρφωσης (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Πατάκη). Πρόκεται για τη συλλεκτική έκδοση, κοσμημένη με έντονες ξυλογραφίες του Αντόνιο Σάντος, και εμπλουτισμένη με πρόλογο του Χουάν Χοσέ Μιγιάς και επίλογο της Ισαμπέλ Ερνάντεθ. Σημειώνω ότι η ίδια η λέξη «μεταμόρφωση» υπάρχει μονάχα μία (1!) φορά στην συγκλονιστική αυτή νουβέλα (εν προκειμένω, στη σελίδα 87). Ο Σάμσα/ζωύφιο έχει να αντιμετωπίσει σύνολο το κοινωνικό πιεστικό σύστημα. Από τη στιγμή που αρχίζει να το αμφισβητεί και να το αντιμάχεται γίνεται αποσυνάγωγος, παρίας, μόνος, ορφανός, περιττός, και σταδιακά εξοντώνεται. Ο Κάφκα, με λιτά (ας το επαναλάβω) μέσα, με μια λογοτεχνική Arte Povera, θέλει να ασκήσει καυστική κριτική σε όσα ταλάνιζαν και τον ίδιο: ανιαρή εργασία, οικογενειακές συγκρούσεις (ιδίως με τον πατέρα του), αντιμαχίες πότε εξωτερικευμένες και πότε μύχιες, εξέγερση σε ένα σύστημα και μια οργάνωση του υπάρχειν που συνθλίβει τον διαφορετικό, που εξοντώνει τη δημιουργική διάθεση. Όπως ορθά διατείνεται ο Τέοντορ Αντόρνο, το έργο του Κάφκα, στο μεγαλύτερο μέρος του, είναι μια εναντίωση στην εξουσία, και μάλιστα στην απηνή, τη σκληρή, την απεριόριστη εξουσία. 

alt

Συγγενές από πολλές απόψεις με τη Μεταμόρφωση είναι το Γράμμα στον πατέρα (μτφρ. Βασίλης Τσαλής, εκδ. Μεταίχμιο). Γραμμένο τον Νοέμβριο του 1919, υπό τη βαριά σκιά της πνευμονοπάθειας και της αποτυχημένης του προσπάθειας να παντρευτεί τη Γιούλιε Βόριτσεκ, το Γράμμα δεν εκδόθηκε παρά το 1953. Μια εκ βαθέων εξομολόγηση/επίθεση στη δεσπόζουσα ασφυκτική πατρική μορφή, συνταγμένη και καταστρωμένη με σκακιστική στρατηγική, με τη μέθοδο «μια στο καρφί και μια στο πέταλο», με κρυστάλλινη ακρίβεια, με την πείσμονα αποφασιστικότητα να μην μείνει τίποτε αδιευκρίνιστο, να θιγούν όλα όσα θεωρεί ο Φραντς Κάφκα ότι απαρτίζουν τον Χέρμαν Κάφκα, τον επιβλητικό, bigger than life πατέρα που «από την πολυθρόνα του κυβερνά τον κόσμο» (σ. 17), που εξακολουθεί να επεμβαίνει σε όλα όσα πασχίζει να κατορθώσει ο Φραντς, που με την διαλυτική ειρωνεία του σαρώνει και αποδομεί κάθε επιχείρημα. altΕκτός από συντεταγμένη και παρατεταμένη κραυγή, μεταμορφωμένη, από την πένα του συγγραφέα, σε σχεδόν ψιθυριστό μανιφέστο εσωτερικής (έστω) λύτρωσης, το Γράμμα είναι συνάμα ένα πολύτιμο σχεδίασμα αυτοβιογραφίας/αυτοβιολογίας του Κάφκα: «Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου», γράφει, «είχα τόσο σοβαρές έγνοιες για την ισχυροποίηση της πνευματικής μου υπόστασης, που αδιαφορούσα για όλα τα άλλα» (σ. 69). Και: «Το γνωμικό "κάλλιο πέντε και στο χέρι παρά δέκα και καρτέρει" δεν ταιριάζει και πολύ στην περίπτωσή μου. Στο χέρι δεν έχω τίποτα, όλα βρίσκονται αλλού, κι εγώ ωστόσο, πρέπει –όπως ορίζουν οι κοινωνικές συμβάσεις και οι ανάγκες της ζωής– να επιλέξω το τίποτα» (σ. 93). Και: «Εγώ κατέφευγα πάντα στο δωμάτιό μου, στα βιβλία, σε παλαβούς φίλους» (σ. 6). altΣτο Γράμμα, ο Κάφκα θίγει και το ζήτημα της ανάγκης του να εκφραστεί με τη γραφή, μιλάει για τα εμπόδια που συναντάει, διαμαρτύρεται για την αποστροφή με την οποία ο πατέρας του αντιμετώπιζε τη συγγραφική δραστηριότητά του. 

Ο συγγραφέας και μεταφραστής Αλέξανδρος Κυπριώτης είχε τη λαμπρή ιδέα να συγκεντρώσει 366 θραύσματα από το έργο του Κάφκα – από τις σημειώσεις, την αλληλογραφία, και τα ημερολόγιά του. Η ανθολόγηση ακολουθεί ημερομηνιακή σειρά, εκκινεί από την 1η Ιανουαρίου και καταλήγει στην 31η Δεκεμβρίου και μας προσφέρει μια καλειδοσκοπική ματιά στο σύμπαν του ποιητή της Πράγας. Ο τίτλος Σήμερα πάλι ωραία ημέρα (εκδ. Bibliothèque) έχει αντληθεί από μιαν επιστολή που έγραψε ο Κάφκα στους γονείς του στις 25 Απριλίου του 1924: «Σήμερα πάλι ωραία ημέρα, είμαι ξαπλωμένος στο μπαλκόνι και είμαι όντως καλά. Ο Φέλιξ και η Ντόρα δεν ενέδωσαν, αύριο πρόκειται να έρθει ο μεγάλος πνευμονολόγος, ο βασιλιάς των Βιενέζων πνευμονολόγων, τον φοβάμαι πολὐ, επρόκειτο ήδη μια φορά να έρθει σε έναν ασθενή εδώ στο σανατόριο, αλλά ματαιώθηκε επειδή απαιτούσε 3 εκατομμύρια για την επίσκεψη. Εγκάρδιους χαιρετισμούς, Φ.» Και στις 22 Μαρτίου του 1922, γράφει ο Κάφκα στο ημερολόγιό του (τόσο «καφκικά»): «Το απόγευμα όνειρο με έλκος στο μάγουλο. Το διαρκές τρεμάμενο όριο μεταξύ της συνηθισμένης ζωής και του φαινομενικά πιο πραγματικού τρόμου». 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ίχνη και χνότα» (εκδ. Γαβριηλίδη).


Κεντρική και μεσαία εικόνα: Φωτογραφία © Edvina Meta.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ζωγραφικές που τρέχουν με χίλια χιλιόμετρα την ώρα – Για την «Ιστορία της τέχνης» του Νίκου Δασκαλοθανάση

Ζωγραφικές που τρέχουν με χίλια χιλιόμετρα την ώρα – Για την «Ιστορία της τέχνης» του Νίκου Δασκαλοθανάση

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, o εξαιρετικός τόμος του –καθηγητή ιστορίας της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης στο Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης της Ανωτάτης Σχολή...

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 2ο): Μυθοπλασία αλλά και η πρώτη μαρτυρία για τα στρατόπεδα

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 2ο): Μυθοπλασία αλλά και η πρώτη μαρτυρία για τα στρατόπεδα

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο δεύτερο μέρος παρουσιάζονται βιβλία βασισμένα σε έρευνα, ντοκουμέντα αλλά και μυθοπλασία, σχετικά με την καταγραφή της θηριωδίας του Γ' Ράι...

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 1ο): Ζώα, ναρκωτικά, μάνατζμεντ

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 1ο): Ζώα, ναρκωτικά, μάνατζμεντ

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο πρώτο μέρος, τρία βιβλία για ιδιαίτερες κι εν πολλοίς άγνωστες πλευρές του ναζισμού, που αποκαλύπτουν τη βαθύτερη φύση του. Στην κεντρική ε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ