alt

Κάθε δεύτερη Παρασκευή, ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης φορτώνει στον Σάκο Εκστρατείας του βιβλία που σας συστήνει συνδυάζοντάς τα και μιλώντας γι᾽ αυτά σαν να αφηγείται ιστορίες σ᾽ ένα φιλόξενο στέκι. Σήμερα, στον Σάκο του, ο Φραντς Κάφκα.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

altΜαμούνι, ζωύφιο, παράσιτο, έντομο, κατσαρίδα. Και άλλα. Έτσι, πολλαπλώς και πολλαχώς (όπως το ον – το ον λέγεται πολλαχώς, επιμένει ο Αριστοτέλης) έχει μεταφραστεί η λέξη «ungeziefer». Το ξέρουν κι οι πέτρες: ξυπνάει ένα πρωί ο Γκρέγκορ Σάμσα και είναι μεταλλαγμένος/μεταμορφωμένος σ' ένα τεράστιο ungeziefer. Κι έτσι αρχίζει ένα από τα σημαντικότερα έργα του 20ού αιώνα, γραμμένο όσο πιο απλά γίνεται, με τρόπο λιτό, με πενιχρά μέσα, ακριβώς για να δείξει έτσι την περιπλοκότητα των πραγμάτων, να δείξει πόσο πιεστικές είναι οι εξωτερικές συνθήκες, να δείξει πόσο κατεπείγουσα γίνεται η κοινωνική κριτική όταν η εργασία είναι εφιάλτης, όταν η οικογένεια είναι παγωμάρα, όταν η χρεία κουρταλεί κάθε θύρα. Ο Φραντς Κάφκα, λοιπόν: ένας ήπιος (φαινομενικά) αναρχικός στοχαστής, ένας doppelgänger του Φερνάντο Πεσσόα, ο «δημιουργός της πλέον σκοτεινής διαύγειας στην ιστορία της λογοτεχνίας» (σημειώνει εύστοχα ο Έριχ Χέλερ), κάποιος που συναρπάζει τους αναγνώστες του με ένα «ανελέητο μάθημα διαύγειας» (διαπιστώνει παρεμφερώς ο Φερνάντο Μπερμέχο, όπως μας θυμίζει η Ισαμπέλ Ερνάντεθ), εντέλει ένας μείζων ποιητής, σύμφωνα με τον Σαούλ Φριντλέντερ. Ο Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη είναι γεμάτος με πρόσφατα, αλλά και παλαιότερα, έργα του Κάφκα, με πονήματα γραμμένα για τον Κάφκα, με μία βιογραφία του Κάφκα, με ένα μυθιστόρημα που έχει πρωταγωνιστή τον Κάφκα, με ένα διήγημα για κάποιον φίλο του Κάφκα. Αφορμή στάθηκε η παράσταση (ταχύρρυθμη, καλομονταρισμένη, καλώς συγκερασμένη, πανίσχυρη) «Η Μεταμόρφωση» που ανεβαίνει κάθε Σάββατο, τα μεσάνυχτα, στο Από Μηχανής Θέατρο alt(Σκηνοθεσία: Τάσος Σαγρής / Παίζουν: Σίσσυ Δουτσίου, Στέβη Φόρτωμα, Μάνος Τσίζεκ, Λουκία Ανάγνου, Θωμάς Χαβιανίδης / Μουσική: Whodoes, Radiohead, Arvo Pärt, Einsturzende Neubauten, Γιάννης Χρήστου, Godspeed You Black Emperor, Max Richter / Φωτισμοί: Γιώργος Παπανδρικόπουλος /Video art: Άλκηστις Καφετζή, Kipseli Film Coop).  

«Ξυπνώντας κάποιο πρωί ο Γκρέγκορ Σάμσα από ταραγμένο ύπνο, βρέθηκε στο κρεβάτι του μεταμορφωμένος σ' ένα τεράστιο έντομο». Ιδού η περιλάλητη αρχή της Μεταμόρφωσης (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Πατάκη). Πρόκεται για τη συλλεκτική έκδοση, κοσμημένη με έντονες ξυλογραφίες του Αντόνιο Σάντος, και εμπλουτισμένη με πρόλογο του Χουάν Χοσέ Μιγιάς και επίλογο της Ισαμπέλ Ερνάντεθ. Σημειώνω ότι η ίδια η λέξη «μεταμόρφωση» υπάρχει μονάχα μία (1!) φορά στην συγκλονιστική αυτή νουβέλα (εν προκειμένω, στη σελίδα 87). Ο Σάμσα/ζωύφιο έχει να αντιμετωπίσει σύνολο το κοινωνικό πιεστικό σύστημα. Από τη στιγμή που αρχίζει να το αμφισβητεί και να το αντιμάχεται γίνεται αποσυνάγωγος, παρίας, μόνος, ορφανός, περιττός, και σταδιακά εξοντώνεται. Ο Κάφκα, με λιτά (ας το επαναλάβω) μέσα, με μια λογοτεχνική Arte Povera, θέλει να ασκήσει καυστική κριτική σε όσα ταλάνιζαν και τον ίδιο: ανιαρή εργασία, οικογενειακές συγκρούσεις (ιδίως με τον πατέρα του), αντιμαχίες πότε εξωτερικευμένες και πότε μύχιες, εξέγερση σε ένα σύστημα και μια οργάνωση του υπάρχειν που συνθλίβει τον διαφορετικό, που εξοντώνει τη δημιουργική διάθεση. Όπως ορθά διατείνεται ο Τέοντορ Αντόρνο, το έργο του Κάφκα, στο μεγαλύτερο μέρος του, είναι μια εναντίωση στην εξουσία, και μάλιστα στην απηνή, τη σκληρή, την απεριόριστη εξουσία. 

alt

Συγγενές από πολλές απόψεις με τη Μεταμόρφωση είναι το Γράμμα στον πατέρα (μτφρ. Βασίλης Τσαλής, εκδ. Μεταίχμιο). Γραμμένο τον Νοέμβριο του 1919, υπό τη βαριά σκιά της πνευμονοπάθειας και της αποτυχημένης του προσπάθειας να παντρευτεί τη Γιούλιε Βόριτσεκ, το Γράμμα δεν εκδόθηκε παρά το 1953. Μια εκ βαθέων εξομολόγηση/επίθεση στη δεσπόζουσα ασφυκτική πατρική μορφή, συνταγμένη και καταστρωμένη με σκακιστική στρατηγική, με τη μέθοδο «μια στο καρφί και μια στο πέταλο», με κρυστάλλινη ακρίβεια, με την πείσμονα αποφασιστικότητα να μην μείνει τίποτε αδιευκρίνιστο, να θιγούν όλα όσα θεωρεί ο Φραντς Κάφκα ότι απαρτίζουν τον Χέρμαν Κάφκα, τον επιβλητικό, bigger than life πατέρα που «από την πολυθρόνα του κυβερνά τον κόσμο» (σ. 17), που εξακολουθεί να επεμβαίνει σε όλα όσα πασχίζει να κατορθώσει ο Φραντς, που με την διαλυτική ειρωνεία του σαρώνει και αποδομεί κάθε επιχείρημα. altΕκτός από συντεταγμένη και παρατεταμένη κραυγή, μεταμορφωμένη, από την πένα του συγγραφέα, σε σχεδόν ψιθυριστό μανιφέστο εσωτερικής (έστω) λύτρωσης, το Γράμμα είναι συνάμα ένα πολύτιμο σχεδίασμα αυτοβιογραφίας/αυτοβιολογίας του Κάφκα: «Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου», γράφει, «είχα τόσο σοβαρές έγνοιες για την ισχυροποίηση της πνευματικής μου υπόστασης, που αδιαφορούσα για όλα τα άλλα» (σ. 69). Και: «Το γνωμικό "κάλλιο πέντε και στο χέρι παρά δέκα και καρτέρει" δεν ταιριάζει και πολύ στην περίπτωσή μου. Στο χέρι δεν έχω τίποτα, όλα βρίσκονται αλλού, κι εγώ ωστόσο, πρέπει –όπως ορίζουν οι κοινωνικές συμβάσεις και οι ανάγκες της ζωής– να επιλέξω το τίποτα» (σ. 93). Και: «Εγώ κατέφευγα πάντα στο δωμάτιό μου, στα βιβλία, σε παλαβούς φίλους» (σ. 6). altΣτο Γράμμα, ο Κάφκα θίγει και το ζήτημα της ανάγκης του να εκφραστεί με τη γραφή, μιλάει για τα εμπόδια που συναντάει, διαμαρτύρεται για την αποστροφή με την οποία ο πατέρας του αντιμετώπιζε τη συγγραφική δραστηριότητά του. 

Ο συγγραφέας και μεταφραστής Αλέξανδρος Κυπριώτης είχε τη λαμπρή ιδέα να συγκεντρώσει 366 θραύσματα από το έργο του Κάφκα – από τις σημειώσεις, την αλληλογραφία, και τα ημερολόγιά του. Η ανθολόγηση ακολουθεί ημερομηνιακή σειρά, εκκινεί από την 1η Ιανουαρίου και καταλήγει στην 31η Δεκεμβρίου και μας προσφέρει μια καλειδοσκοπική ματιά στο σύμπαν του ποιητή της Πράγας. Ο τίτλος Σήμερα πάλι ωραία ημέρα (εκδ. Bibliothèque) έχει αντληθεί από μιαν επιστολή που έγραψε ο Κάφκα στους γονείς του στις 25 Απριλίου του 1924: «Σήμερα πάλι ωραία ημέρα, είμαι ξαπλωμένος στο μπαλκόνι και είμαι όντως καλά. Ο Φέλιξ και η Ντόρα δεν ενέδωσαν, αύριο πρόκειται να έρθει ο μεγάλος πνευμονολόγος, ο βασιλιάς των Βιενέζων πνευμονολόγων, τον φοβάμαι πολὐ, επρόκειτο ήδη μια φορά να έρθει σε έναν ασθενή εδώ στο σανατόριο, αλλά ματαιώθηκε επειδή απαιτούσε 3 εκατομμύρια για την επίσκεψη. Εγκάρδιους χαιρετισμούς, Φ.» Και στις 22 Μαρτίου του 1922, γράφει ο Κάφκα στο ημερολόγιό του (τόσο «καφκικά»): «Το απόγευμα όνειρο με έλκος στο μάγουλο. Το διαρκές τρεμάμενο όριο μεταξύ της συνηθισμένης ζωής και του φαινομενικά πιο πραγματικού τρόμου». 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ίχνη και χνότα» (εκδ. Γαβριηλίδη).


Κεντρική και μεσαία εικόνα: Φωτογραφία © Edvina Meta.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Με δύναμη από την Πολωνία – Καταβύθιση σε «τούβλα» θερινά [II]

Με δύναμη από την Πολωνία – Καταβύθιση σε «τούβλα» θερινά [II]

Σήμερα, στο δεύτερο αυτό μέρος, ο Σάκος περιλαμβάνει μεταξύ άλλων το πολυσέλιδο μυθιστόρημα του Στσέπαν Τβάρντοχ «Ο βασιλιάς» (μτφρ. Ναταλία Σκανδάλη, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: © Kroshka Nastya (Freepik).

Γράφει ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης ...

Ο Ιταλός και ο Αμερικανός – Καταβύθιση σε «τούβλα» θερινά [I]

Ο Ιταλός και ο Αμερικανός – Καταβύθιση σε «τούβλα» θερινά [I]

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο πρώτο μέρος, ο σάκος του περιλαμβάνει δύο πολυσέλιδα μυθιστορήματα – ή αλλιώς «τούβλα». Κεντρική εικόνα: © Siora Photography...

Αλέξης Πανσέληνος - Γιον Φόσε: Λέξεις στον (και για τον) καμβά

Αλέξης Πανσέληνος - Γιον Φόσε: Λέξεις στον (και για τον) καμβά

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, ο σάκος του περιλαμβάνει βιβλία και καμβάδες, μολύβια και πινέλα, ιστορίες και χρώματα.

Γράφει ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Πολύ αργά πια» της Κλερ Κίγκαν (προδημοσίευση)

«Πολύ αργά πια» της Κλερ Κίγκαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κλερ Κίγκαν [Claire Keegan] «Πολύ αργά πια» (μτφρ. Μαρτίνα Ασκητοπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την Παρασκευή, 29 Ιουλίου, το...

«Η εμμονή» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η εμμονή» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η εμμονή» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν ήθελε να μου πει το όνομά της.

...
Ο ποιητής Γιώργος Μαρκόπουλος τιμήθηκε από τον Σύνδεσμο Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου για το σύνολο του έργου του

Ο ποιητής Γιώργος Μαρκόπουλος τιμήθηκε από τον Σύνδεσμο Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου για το σύνολο του έργου του

O Σύνδεσμος Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου τίμησε το περασμένο Σάββατο (2/12) σε μια σεμνή τελετή τον Γιώργο Μαρκόπουλο, καθώς και τον Κύπριο ομότεχνό του Αντώνη Πιλλά.

Επιμέλεια: Book Press

Tο Βραβείο «Λογοτέχνη για το σύν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πολύ αργά πια» της Κλερ Κίγκαν (προδημοσίευση)

«Πολύ αργά πια» της Κλερ Κίγκαν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κλερ Κίγκαν [Claire Keegan] «Πολύ αργά πια» (μτφρ. Μαρτίνα Ασκητοπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την Παρασκευή, 29 Ιουλίου, το...

«Η εμμονή» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η εμμονή» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η εμμονή» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν ήθελε να μου πει το όνομά της.

...
«Μερικές ακόμα σημειώσεις ενός πορνόγερου» του Τσαρλς Μπουκόβσκι (προδημοσίευση)

«Μερικές ακόμα σημειώσεις ενός πορνόγερου» του Τσαρλς Μπουκόβσκι (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Τσαρλς Μπουκόβσκι [Charles Bukowski] «Μερικές ακόμα σημειώσεις ενός πορνόγερου» (νέα μτφρ. Γιάννης Λειβαδάς), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα δέκα καλύτερα βιβλία του 2023 σύμφωνα με τους New York Times

Τα δέκα καλύτερα βιβλία του 2023 σύμφωνα με τους New York Times

Η συντακτική ομάδα των New York Times ξεχώρισε τα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν το 2023, επιλέγοντας πέντε έργα μυθοπλασίας και πέντε δοκίμια. Στην κεντρική εικόνα, η Ζέιντι Σμιθ [Zadie Smith], συγγραφέας του «The fraud», το οποίο αναφέρεται στη λίστα ως ένα από τα πέντε σημαντικότερα μυθιστορήματα του έτους που ...

«Ο βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή» – Αυτοβιογραφίες και βιογραφίες, 15+1 επιλογές από τις πρόσφατες εκδόσεις

«Ο βίος βραχύς, η δε τέχνη μακρή» – Αυτοβιογραφίες και βιογραφίες, 15+1 επιλογές από τις πρόσφατες εκδόσεις

Τι κοινό μπορεί να έχει η Μαρινέλλα με τον Έλον Μάσκ; Η Μαρία Κάλλας με τον Ανδρέα Παπανδρέου και ο Πρίγκιπας Χάρι με τον Διονύση Σιμόπουλο; Οι βιογραφίες όλων αυτών, και μερικές ακόμη, κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες και σας τις παρουσιάζουμε.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστό...

Κλερ Κίγκαν – Η Ιρλανδή που ανέδειξε τις χάρες της μικρής φόρμας

Κλερ Κίγκαν – Η Ιρλανδή που ανέδειξε τις χάρες της μικρής φόρμας

Η Ιρλανδή συγγραφέας έχει αγαπηθεί από το ελληνικό αναγνωστικό κοινό και όχι άδικα. Τι είναι αυτό που την κάνει ιδιαίτερη και γιατί η πρόσφατη νουβέλα της «Πολύ αργά πια» (μτφρ. Μαρτίνα Ασκητοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο) την καταξιώνει. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ