Η δημοκρατία της Αθήνας, η κατάρρευση της Σπάρτης, ο μύθος της Θήβας και κάμποσες... σταγόνες μυθολογίας με πρωταγωνιστή τον Δία. Επιλέγουμε οκτώ βιβλία που εκδόθηκαν πρόσφατα και μπορούν να μας διαφωτίζουν για πτυχές της ζωής και της σκέψης των Αρχαίων Ελλήνων. Κεντρική εικόνα: Επεισόδιο από την Κενταυρομαχία που εικονίζεται στο λαιμό της άλλης όψης του «αγγείου François». Πηγή: Τιβέριος Μ., «Ελληνική τέχνη: Αρχαία αγγεία», Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1996.
Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης
Οκτώ βιβλία που εκδόθηκαν πρόσφατα και τα οποία εκτείνονται σε διάφορες περιόδους της Αρχαιότητας, σε πτυχές της ζωής και της σκέψης των Αρχαίων Ελλήνων.
Θήβα, Πολ Κάρτλετζ (μτφρ. Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Ψυχογιός)
Η Θήβα, όσο κι αν βρέθηκε στη σκιά της Αθήνας και της Σπάρτης, αποτέλεσε στην Αρχαιότητα ένα από τα σημαντικότερα αστικά κέντρα.
Ωστόσο η ιστορική διαδρομή της (οι συγκρούσεις, το πολίτευμά της, η εξέγερση κατά του Μέγα Αλέξανδρου και η καταστροφή της από τους Μακεδόνες) την έθεσαν στην αφάνεια.
Ο Πολ Κάρτλετζ στο βιβλίο του Θήβα, η ξεχασμένη πόλη της αρχαίας Ελλάδας συγκεντρώνει πλήθος πηγών, γραπτών και αρχαιολογικών, τη μαρτυρία των θραυσμάτων του παρελθόντος και τις πληροφορίες των επών, των ποιητών και των ιστορικών προκειμένου να ανασυστήσει την κοινωνία και τον πολιτισμό της.
Ο Κάρτλετζ, ένας από τους σημαντικότερους ιστορικούς της αρχαιότητας των ημερών μας, επιλέγει να γράψει απλά, άμεσα και κατανοητά. Καταφέρνει, δε, να ανασυστήσει τη Θήβα, ως μια πόλη του μύθου και της Ιστορίας.
Η ευτυχία των Αρχαίων. Η φιλοσοφία ως τέχνη ζωής, Ιλάρια Γκάσπαρι (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Πατάκη)
Θα μπορούσαμε, άραγε, να ζήσουμε στη σημερινή εποχή βάσει της κοσμοθεωρίας που ανέπτυξαν οι διάφορες φιλοσοφικές σχολές των Αρχαίων Ελλήνων;
Τι θα συνέβαινε αν ακολουθούσαμε, επί παραδείγματι, την Πυθαγόρεια σχολή για να θεραπεύσουμε την οκνηρία μας; Πόσο καλό θα μας έκαναν οι κυνικοί; Αλλά και αντίστοιχα, θα μπορούσαν τα παράδοξα του Ζήνωνα να μας δείξουν κάποιες παράξενες αντιφάσεις στο ρυθμό της ζωής μας;
Η Ιλάρια Γκάσπαρι έκανε το «πείραμα» για έξι εβδομάδες, ακολουθώντας κάθε εβδομάδα τα διδάγματα διαφορετικής σχολής και τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά. Ορισμένες φορές, δε, της πρόσφεραν απρόσμενη χαρά. Δεν θα έβλαπτε να το δοκιμάσουμε.
Μια σταγόνα μυθολογία. Τότε που οι θεοί έμοιαζαν πολύ με τους ανθρώπους, Δημήτρης Καμπουράκης (εκδ. Πατάκη)
Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να κατανοήσει κανείς τον κόσμο των Αρχαίων Ελλήνων και τη σχέση τους με τους θεούς τους. Ο ένας, ο πιο δύσκολος, είναι να διαβάσει αμέτρητα βιβλία και να εντρυφήσει σε πηγές και ο άλλος να διαβάσει ένα εύληπτο, πλην διασκεδαστικό βιβλίο, σαν αυτό του Δημήτρη Καμπουράκη Μια σταγόνα μυθολογία (εκδ. Πατάκη).
Κυρίαρχος όλων, φυσικά, ο Δίας που πρωταγωνιστεί σε πολλες από τις ιστορίες που περιγράφει ο συγγραφέας. Οι έρωτες, τα πάθη, τα μίση, τα μπλεξίματα, οι έριδες, οι φιλίες, όλα προβάλλονται στο βιβλίο από τη χιουμοριστική, αλλά και τη σοβαρή τους πλευρά έτσι ώστε να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε πώς σκέφτονταν οι Ολύμπιοι θεοί και πώς αντιμετώπισαν τους ανθρώπους. Σίγουρα είναι ένα άκρως διασκεδααστικό ανάγνωσμα.
Σπαρτιάτες, μια νέα ιστορία, Νάιτζελ Κένελ (μτφρ. Χρίστος Π. Φαράκλας, εκδ. Ινστιτούτο του Βιβλίου – Καρδαμίτσα)
Η γενική εικόνα που έχουμε για την αρχαία Σπάρτη είναι αυτή της καλοκουρδισμένης στρατιωτικής μηχανής που δεν ορρωδούσε προς ουδενός.
Κι όμως, μέσα σε λίγα μόλις χρόνια η εδραία Σπάρτη έχασε την ηγετική της θέση στον αρχαίο κόσμο και έπεσε στο ρόλο του κομπάρσου. Να ήταν η απρόσμενη ήττα από τη Θήβα η βασική αιτία; Ήταν μοιραίο να συμβεί; Είναι οι νόμοι τη Ιστορίας που δεν χαρίζονται σε κανέναν; Μήπως ήταν μια σύμπτωση κι απλώς οι Σπαρτιάτες έπεσαν θύματα;
Ο Νάιτζελ Κένελ στο βιβλίο του Σπαρτιάτες, μια νέα ιστορία, προσπαθεί να δώσει απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα σε ένα βιβλίο που θαυμάζεται για την έρευνά του.
Ο χρόνος που απομένει. Αχιλλέας: ένα πορτρέτο, Παναγιώτης Καρώνης (εκδ. Το δόντι)
Με τα μέτρα της δραματουργίας, ο Αχιλλέας είναι ο απόλύτος ήρωας, καθώς είναι γεμάτος από αντιφάσεις. Η μέγιστη όλων είναι ότι ενώ γνωρίζει εξαρχής το τέλος του, δεν κάνει τίποτα για να το αποτρέψει.
Στο βιβλίο του Παναγιώτη Καρώνη, Ο χρόνος που απομένει. Αχιλλέας: ένα πορτρέτο (εκδ. Το δόντι), παρακολουθούμε μέσα από τους στίχους της Ιλιάδας την ηρωική, αλλά και δραματική πορεία του Αχιλλέα έτσι όπως μας την περιγράφει ο Όμηρος.
Μια από τις σημαντικότερες αρετές του βιβλίου είναι ότι αναδεικνύει το θέμα της μοίρας που κουβαλάει κάθε άνθρωπο. Ένα θέμα άκρως υπαρξιακό. Στην περίπτωση του Αχιλλέα καθίσταται επείγον, καθώς ως ημίθεος ξέρει ότι θα πεθάνει στον πόλεμο της Τροίας. Κι όμως για χάρη της φιλίας του με τον Πάτροκλο, ρίχνεται στη μάχη, ουσιαστικά είναι ο παράγοντας που ολοκληρώνει τον πόλεμο νωρίτερα και τελικά θυσιάζεται.
Αθήνα. Μια ιστορία της πρώτης δημοκρατίας του κόσμου, Τόμας Μ. Μίτσελ (μτφρ. Ουρανία Τουτουντζή, εκδ. Κάκτος)
Αν σκεφτόμαστε δημοκρατικά, αν πράττουμε δημοκρατικά κι αν πιστεύουμε πως παρά τα όποια μειονεκτήματά της, η δημοκρατία είναι το μοναδικό πολίτευμα που μπορεί να βοηθήσει στην πρόοδο των κοινωνιών, όλα αυτά τα οφείλουμε πρωτίστως στην αρχαία Αθήνα.
Πριν από 2.500 χρόνια, αυτή ήταν η πρώτη που εγκαίδρυσε τη δημοκρατία για να την δει να καταρρέει διακόσια χρόνια μετά. Το βιβλίο του Τόμας Ν. Μίτσελ Αθήνα. Μια ιστορία της πρώτης δημοκρατίας του κόσμου περιγράφει και αναλύει τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο.
Ο Μίτσελ συνδυάζει την επιμελή έρευνα με την εδραία πεποίθηση ότι η δημοκρατία είναι το πολίτευμα που προσφέρει σωστή διακυβέρνηση, αλλά προτάσσει στους πολίτες και έναν τρόπο ζωής.
Αρχαία ιστορία, παλιά ιστορία;, Φρανσουά Λεφέβρ (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Ιστιτούτο του Βιβλίου – Καρδαμίτσα)
Μπορεί να υπάρχουν συνάφειες ανάμεσα στο σήμερα και την Αρχαιότητα; Υπήρχαν και τότε fake news; Καταστράφηκαν ιστορικά κτίρια σαν την Παναγία των Παρισίων και πότε;
Ο Φρανσουά Λεφέβρ με το βιβλίο του Αρχαία ιστορία, παλιά ιστορία; (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Ιστιτούτο του Βιβλίου – Καρδαμίτσα) μάς παραδίδει ένα σπαρταριστό κείμενο που όσο κι αν δεν θέλουμε να το πιστέψουμε δείχνει πως η Ιστορία κάνει συνεχώς κύκλους. Και διαδηλώσεις γίνονταν στην Αρχαιότητα και κακοπληρωμένοι εκπαιδευτικοί υπήρχαν και τεχνοκράτες και εξελίξεις παρόμοιες με το Brexit.
Ένα βιβλίο που διαβάζεται με πολύ ενδιαφέρον και σίγουρα λύνει πολλές απορίες για τα σημερινά ζητήματα που αντιμετωπίζουμε παγκοσμίως.
Η ιστορία των αρχαίων ελληνικών αγγείων, Τζον Μπόρντμαν (μτφρ. Κωνσταντίνος Κοπανιάς, εκδ. Πατάκη)
Πέραν της αισθητικής τους αρτιότητας και της καλλιτεχνικής ατους αξίας, τα αρχαιοελληνικά αγγεία έχουν προσφέρει στους λογής μελετητές πάρα πολλές πληροφορίες για την καθημερινότητα των Αρχαίων Ελλήνων. Στην ουσία, έχουμε να κάνουμε με μια άλλη μορφή πηγής πληροφοριών που μπορεί να συγκριθεί με την αρχαία γραμματεία.
Ο Τζον Μπόρντμαν στο βιβλίο του Η ιστορία των αρχαίων ελληνικών αγγείων σκιαγραφεί την εξέλιξη της αρχαίας ελληνικής κεραμικής παραγωγής, από το δέκατο έως και το δεύτερο αιώνα π.Χ., περίοδο που περιλαμβάνει τα πιο εξαιρετικά και πολύτιμα, από πλευράς πληροφοριών, τεκμήρια.
Εστιάζει στα θέματα, τα σχήματα, τη διακόσμηση των αγγείων, καθώς και στις μεθόδους παρασκευής και διακόσμησης. Ο συγγραφέας εξετάζει, τέλος, το πώς η αφηγηματική τεχνική των αγγειογράφων επέδρασε στη δυτική τέχνη και πώς οι παραστάσεις των αγγείων αντανακλούν την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της εποχής.
* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
