Σε άρθρο του στο Publishers Weekly, ο Adam Ehrlich Sachs προτείνει δέκα λογοτεχνικά έργα διακεκριμένων συγγραφέων, που εξετάζουν σημαντικά θέματα με περιπαικτική διάθεση, εντάσσοντας στη γραφή τους στοιχεία καυστικού χιούμορ και ειρωνείας. Στην εικόνα, ο θεατρικός συγγραφέας και πεζογράφος Samuel Beckett.
Επιμέλεια: Book Press
«Το γέλιο είναι η μόνη αξιόπιστη αντίδραση ενός αναγνώστη», σημειώνει ο συγγραφέας Adam Ehrlich Sachs στην εισαγωγή της δημοσίευσής του στο Publishers Weekly.
«Το γέλιο είναι πρωτόγονο, φυσικό, αυθόρμητο και άμεσο· έχει να κάνει με το ασυνείδητο περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη αντίδραση. Στην πραγματικότητα, το γέλιο συγγενεύει περισσότερο με το φτάρνισμα παρά με τον αναστεναγμό, τη λιποθυμία, το μοναχικό δάκρυ που κυλάει στο μάγουλο ή την αυστηρή κριτική ενός βιβλίου. Για αυτό το λόγο, το γέλιο, σε αντίθεση με τον αναστεναγμό και τη λιποθυμία, είναι η σωματική αντίδραση που προτιμούσαν ανέκαθεν οι κυνικοί, οι σκεπτικιστές και οι μηδενιστές», γράφει ο Sachs.
Στο άρθρο του, ο συγγραφέας ξεχωρίζει δέκα σπουδαία βιβλία που πραγματεύονται σημαντικά θέματα -τις καλλιτεχνικές εμμονές, την άνοδο του φασισμού και τον παραλογισμό της σύγχρονης εποχής-, με όπλα τον σαρκασμό και το καυστικό χιούμορ.
Δέκα έργα από σημαντικούς συγγραφείς, όπως ο Φλομπέρ, ο Μπέκετ, ο Ναμπόκοφ, κ.ά.
Βαδίζοντας (εκδ. Κριτική, μτφρ. Μαρία Γκεγκοπούλου), του Τόμας Μπέρνχαρντ
«Το έργο του Μπέρνχαρντ είναι το μεγαλύτερο και πιο ξεκαρδιστικό ανέκδοτο στην ιστορία της λογοτεχνίας. Αν έγραφα με ειλικρίνεια, τότε αυτή η λίστα πιθανότατα θα αποτελούταν από εννέα βιβλία του Μπέρνχαρντ και ίσως από ένα βιβλίο του Μπέκετ. Όμως, θα επιλέξω αυτή τη νουβέλα για την εκτεταμένη, τρομερά αστεία περιγραφή της ψυχικής κατάρρευσης του Κάρερ σε ένα κατάστημα ρούχων, όπου προσπαθεί να πείσει έναν πωλητή, ως έναν βαθμό, πως στο παντελόνι που πουλούν στο κατάστημα εμφανίζεται μια σειρά από λεπτές κηλίδες στο φως της ημέρας, που μπορούν να αποδοθούν στη χρήση υλικών κακής ποιότητας, υλικών που προέρχονται, όπως ισχυρίζεται επίμονα ο Κάρερ για πολλές σελίδες, απ’ τα ‘’απορρίμματα των Τσεχοσλοβάκων’’».
Watt, του Σάμιουελ Μπέκετ
«Ακριβώς αφότου ξέφυγε από τη σκιά του Τζόις και λίγο προτού αρχίσει να αποδομεί τις δικές του προτάσεις, φλερτάροντας με την ακατανοησία, ο Μπέκετ δημιούργησε κάποια από τα πιο ξεκαρδιστικά μυθιστορήματα του περασμένου αιώνα», γράφει ο Sachs, επαινώντας το συγκεκριμένο έργο για την ιδιορρυθμία και την παραφροσύνη του.
House of holes, του Νίκολσον Μπέικερ
Το House of holes είναι «ένα έργο από μια τολμηρή, αναρχική και κυρίως, διασκεδαστική ιδιοφυία», όπως χαρακτηρίζει ο Sachs τον μυθιστοριογράφο Νίκολσον Μπέικερ.
Το βιβλίο, η ιστορία του οποίου εκτυλίσσεται σε έναν φανταστικό τόπο όπου οι ήρωες συνευρίσκονται συνεχώς μεταξύ τους, αγνοήθηκε αδίκως από το λογοτεχνικό κατεστημένο που «πάνω από όλα, εκτιμά τη σοβαροφάνεια».
A house and its head, της Άιβι Κόμπτον-Μπάρνετ
«Το A house and its head έχει στοιχεία που παραπέμπουν σε κάποιο μπαρόκ μελόδραμα της ύστερης βικτωριανής εποχής -θανάτους, εξωσυζυγικές σχέσεις, δολοφονίες-, αλλά αντιμετωπίζει αυτές τις καταστάσεις με μια ειρωνεία, σατιρίζοντας τες καθώς τις περιγράφει, χρησιμοποιώντας υπαινιγμούς και τυπικότητες σε παράλογο βαθμό».
The parable of the blind, του Γκερτ Χόφμαν
«Σε έναν διάσημο πίνακα, ο Μπρέγκελ ο πρεσβύτερος απεικόνισε τη βιβλική παραβολή των τυφλών που οδηγούν άλλους τυφλούς, παρουσιάζοντας έξι τυφλούς να πέφτουν μέσα σε ένα χαντάκι.
Ο Χόφμαν παρουσιάζει τη διαδικασία δημιουργίας του πίνακα, μέσα από μια ιδιοφυή, τραβηγμένη αλληγορική ιστορία με θέμα τις καλλιτεχνικές εμμονές. Ένας ζωγράφος καλεί έξι τυφλούς και τους βάζει να πέφτουν, ουρλιάζοντας, σε ένα χαντάκι ξανά και ξανά, ελπίζοντας να αποτυπώσει τον τρόμο τους στον καμβά του με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια. Οι τυφλοί κάνουν κάποιες ερωτήσεις για τη σημασία αυτής της πράξης, αλλά ο ζωγράφος αρνείται να εξηγήσει περαιτέρω: ‘’Πέστε μέσα! Μην κάνετε ερωτήσεις και πέστε μέσα!’’»
Today I wrote nothing: The selected writings of Daniil Kharms, του Δανιήλ Χαρμς
Η παρούσα συλλογή συγκεντρώνει κείμενα του πρωτοπόρου Ρώσου συγγραφέα και ποιητή Δανιήλ Χαρμς. Στην ιστορία «Βρέχει γριές», «έξι ηλικιωμένες γυναίκες πέφτουν από ένα παράθυρο, καθώς καθεμιά γέρνει προς τα έξω για να κοιτάξει την προηγούμενη, που είναι ‘’θρυμματισμένη’’ στον δρόμο, σκύβει περισσότερο από όσο θα έπρεπε και θρυμματίζεται και αυτή. Μόλις αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε αν αυτή η διαδικασία θα συνεχιστεί επ’ άπειρον -ή αν πρόκειται για κάποια αλληγορία-, ο αφηγητής βαριέται να παρακολουθεί το συμβάν και απομακρύνεται».
Πολλές από τις ιστορίες της συλλογής που προτείνει το άρθρο κυκλοφορούν και στα ελληνικά. Περιλαμβάνονται στη συλλογή Γαλάζιο τετράδιο (εκδ. Νεφέλη, μτφρ. Ροδούλα Παππά), καθώς και στη συλλογή Βρέχει γριές (εκδ. Κοβάλτιο, μτφρ. Γιώργος Μπλάνας).
Χλομή φωτιά (εκδ. Καστανιώτη, μτφρ. Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, Κατερίνα Γκούμα-Μεταξά), του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ
«Ο αξιοπρεπής κύριος Πνιν, το πιο απλό μυθιστόρημα του Ναμπόκοφ με θέμα τη μοναξιά των εμιγκρέδων, μπορεί να είναι το πιο ξεκάθαρο ανέκδοτό του, αλλά νομίζω πως η Χλομή φωτιά είναι αστεία με έναν τρόπο πιο ουσιαστικό, καθώς το χιούμορ έχει να κάνει με την ίδια τη μορφή του βιβλίου:
Ο παράφρων αφηγητής Κάρολος Κίνμποτ κατασκευάζει ένα ολόκληρο φανταστικό κόσμο εξαιτίας μιας παρερμηνείας του συγκινητικού ποιήματος του Τζιν Σέιντ με θέμα την αυτοκτονία της κόρης του».
Μπουβάρ και Πεκισέ (εκδ. Πόλις, μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης), του Γκιστάβ Φλομπέρ
«Στη σπουδαία κωμωδία του Φλομπέρ -μια εγκυκλοπαιδική παρωδία του εγκυκλοπαιδικού μυθιστορήματος-, δύο ανόητοι κληρονομούν μια τεράστια περιουσία και τη σπαταλούν σε μια σειρά από καταστροφικές έρευνες σε κάθε κλάδο της γνώσης».
Η δεσποινίς Τζην Μπρόντι στην ακμή της (εκδ. Καστανιώτη, μτφρ. Νίκος Γριπιώτης), της Μίριελ Σπαρκ
«Η συνοπτική ιστορία της Σπαρκ για μια φασίστρια δασκάλα (η οποία ενημερώνει τους μαθητές της για τα ‘’σπουδαία κατορθώματα του Μουσολίνι’’) και την εξαιρετικά αφοσιωμένη τάξη της φτάνει στην πιο αστεία στιγμή της όταν μας αποκαλύπτεται ο θάνατος της πιο ανόητης μαθήτριας, της Μαίρης ΜακΓκρέγκορ, μέσα από ένα εξαιρετικά απότομο, βάναυσο άλμα στο μακρινό μέλλον: ‘’Η Σάντυ δεν μου μιλά, είπε η Μαίρη, η οποία αργότερα, σε εκείνη την πυρκαγιά στο ξενοδοχείο, έτρεχε από δω κι από εκεί ώσπου πέθανε’’».
Οι σειρήνες του Τιτάνα (εκδ. Μέδουσα, μτφρ. Μαρίνα Λώμη), του Κερτ Βόνεγκατ
«Oι Σειρήνες του Τιτάνα είναι από αυτά τα βιβλία που όταν το διαβάζεις νομίζεις αρχικά ότι είναι πολύ χαλαρά, ανέμελα γραμμένο. Έχεις την εντύπωση ότι το γεγονός πως τα πάντα "δένουν" τόσο τέλεια στο τέλος είναι σχεδόν τυχαίο. Και όταν το ξαναδιαβάζεις, συνειδητοποιείς τι απόλυτο tour de force ήταν, κάνοντας κάτι τόσο όμορφα διαμορφωμένο να φαντάζει τόσο απλό.» (Douglas Adams)
Ο Sachs, πιστός στο πνεύμα του άρθρου του, κλείνει με μια κωμική πινελιά:
«Ο Βόνεγκατ δεν χρειάζεται συστάσεις, οπότε, αντί αυτού, χωρίς να τηρήσω κάποια χρονολογική σειρά, σας παραθέτω μια τυχαία, γεμάτη ελλείψεις λίστα με ορισμένους ακόμα συγγραφείς που με κάνουν να γελάω: Γκόγκολ, Σάλιντζερ, Μπάρθελμ, Φίλιπ Ροθ, Φλαν Ο’ Μπράιεν, Λύντια Ντέιβις, Τζορτζ Σόντερς, Νταλ, Ντόναλντ Άντριμ, Κρις Μπάκελντερ, Σόλεμ Άλαϊχεμ, Ελίφ Μπάτουμαν, Πάτρικ Ντεγουίτ, Μάλορι Όρτμπεργκ, Ντοστογιέφσκι, Γουό, Προυστ, Γκάρι Στέινγκαρτ, Μόισε Κούλμπακ, Λαρς Άιερ, Νίτσε, Χέλερ, Χαμσούν, Ρίβκα Γκάλτσεν, Πάντζετ Πάουελ, Θερβάντες, Κάφκα, Τζακ Χάντνι».
