Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.
Της Χίλντας Παπαδημητρίου
Όχι ορχιδέες για τη μις Μπλάντις του James Hadley Chase (μτφρ. Ανδρέας Αποστολίδης, Άγρα)
Ο προστατευμένος, προνομιούχος κόσμος της μις Μπλάντις θρυμματίζεται όταν δύο κακοποιοί της συμφοράς αποφασίζουν να της κλέψουν το πανάκριβο διαμαντένιο περιδέραιο, αξίας 50.000 δολαρίων. Η ατζαμοσύνη τους έχει ως αποτέλεσμα τον φόνο του αρραβωνιαστικού της μις Μπλάντις και την απαγωγή της. Τα πράγματα θα εξελιχθούν ακόμα χειρότερα όταν η συμμορία της Μα Γκρίσσον αρπάζει τη μις Μπλάντις και ζητάει 1.000.000 δολάρια για να την απελευθέρωσή της. Ως εδώ, ίσως έχουμε διαβάσει μια παρόμοια «ιστορία» και σε άλλα αστυνομικά βιβλία, η συνέχεια όμως είναι πιο βίαιη και τρομακτική απ’ όσο μπορεί να φανταστεί κανείς.
Αν υπάρχει κάτι περίεργο σ’ αυτό το βιβλίο, εκτός των ακραίων σκηνών, είναι ότι το έγραψε το 1939 ένας Άγγλος, ο οποίος ως τότε δεν είχε επισκεφτεί ποτέ τις ΗΠΑ αλλά συγκέντρωσε πληροφορίες από ένα λεξικό της σλανγκ και την ανάγνωση hardoiled μυθιστορημάτων. Το προσωπικό του στοίχημα, όπως είχε πει, ήταν να ξεπεράσει το Ο ταχυδρόμος χτυπάει πάντα δύο φορές του James M. Cain.
Η μις Μπλάντις υπήρξε το πιο δημοφιλές ανάγνωσμα των στρατιωτών που πολεμούσαν στα μέτωπα του Δευτέρου Παγκοσμίου, και κατακρίθηκε ιδιαίτερα για τις εξαιρετικά βίαιες σκηνές του και τις σεξουαλικές περιγραφές των βιασμών της μις Μπλάντις (από τους πιο φανατικούς επικριτές του ήταν ο Τζορτζ Όργουελ). Ο συγγραφέας έγραψε μια κάπως διαφορετική εκδοχή το 1961, από την οποία έγινε η μετάφραση της ελληνικής έκδοσης. Απαραίτητο ανάγνωσμα για όσους αγαπούν το είδος και ενδιαφέρονται για την εξέλιξή του.
Το χιόνι του Τζων Μπάνβιλ (μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο, Καστανιώτης)
«Το πτώμα είναι στη βιβλιοθήκη», είπε ο συνταγματάρχης Όσμπορν. «Ελάτε μαζί μου». Παρά τις προσδοκίες μας, στη βιβλιοθήκη δεν μπαίνει ο Ηρακλής Πουαρό αλλά ο επιθεωρητής Στράφορντ, σταλμένος από το Δουβλίνο. Το πτώμα ανήκει σε έναν ηλικιωμένο ιερέα, και ο τόπος του εγκλήματος είναι το Μπαλιγκλάς Χάους, η έπαυλη των προτεσταντών γαιοκτημόνων Όσμπορν. Κάτι που δεν θα συναντούσαμε ποτέ στην Άγκαθα Κρίστι, μας περιμένει στη συνέχεια· ο καθολικός ιερέας κείτεται στο πάτωμα ευνουχισμένος. Και είναι προφανές ότι το σκηνικό του φόνου έχει πειραχτεί. Εντούτοις, οι προϊστάμενοι του Στράφορντ μοιάζουν να θέλουν να κουκουλώσουν την υπόθεση. Τι θα κάνει ο επιθεωρητής, ένας ατσούμπαλος ψηλολέλεκας που μικροδείχνει, όταν θα αποκλειστεί στην έπαυλη από το χιόνι που πέφτει ασταμάτητα; Όλοι οι ένοικοι της έπαυλης, αφεντικά και προσωπικό, δείχνουν να κρύβουν πολλά μυστικά.
Το χιόνι είναι το πρώτο αστυνομικό μυθιστόρημα που ο σπουδαίος Τζ. Μπάνβιλ γράφει με το δικό του όνομα (μέχρι πρόσφατα χρησιμοποιούσε το ψευδώνυμο Benjamin Black). Ο Μπάνβιλ είναι λάτρης της κλασικής αστυνομικής λογοτεχνίας κι εδώ χρησιμοποιεί τη δομή μιας ιστορίας φόνου και μυστηρίου στο ύφος της Άγκαθα Κρίστι. Η έπαυλη, αποκλεισμένη από το χιόνι, ο περιορισμένος αριθμός των ενοίκων, οι παγεροί διάδρομοι και τα πορτρέτα των προγόνων, όλα αυτά και πολλά άλλα ωθούν τον αναγνώστη να σκεφτεί με τη λογική του ευφυούς Ηρακλή Πουαρό· και να την πατήσει χοντρά! Η υπόθεση διαδραματίζεται το 1957, μια εποχή που στην Ιρλανδία έχει γίνει επισήμως ο διαχωρισμός κράτους και εκκλησίας, αλλά η δεύτερη συνεχίζει να είναι πανίσχυρη και να ελέγχει τα πάντα. Απολαυστικό αστυνομικό μυθιστόρημα που μοιάζει να ακολουθεί την πεπατημένη, αλλά κάθε τόσο ξεφεύγει και μας ξεγελάει.
Ο άγγελος του Μονάχου του Φαμπιάνο Μάσσιμι (μτφρ. Μαρία Οικονομίδου, Πατάκης)
Το 1931, κατά τη διάρκεια του Oktoberfest, στο Μόναχο μια νεαρή κοπέλα βρίσκεται νεκρή με ένα περίστροφο κοντά της. Η υπόθεση της πιθανής αυτοκτονίας της ανατίθεται στους αστυνόμους Ζάουερ και Φόστερ, οι οποίοι αιφνιδιάζονται όταν μαθαίνουν ότι η νεκρή, η Γκέλι Ράουμπαλ, ήταν ανιψιά του Αδόλφου Χίτλερ. Η δημοκρατία της Βαϊμάρης πλέει τα λοίσθια και ο Χίτλερ είναι ήδη αρκετά γνωστός και δεόντως τρομακτικός. Οι οδηγίες προς τους Ζάουερ & Φόστερ είναι να εξιχνιάσουν την υπόθεση μέσα σε οκτώ ώρες, αλλά μόνο αν βρουν αδιάσειστα στοιχεία. Αλλιώς, ο φάκελος θα κλείσει. Τις αμφιβολίες των αστυνομικών θα εντείνουν οι απανωτές αυτοκτονίες ανθρώπων που έχουν μικρή ή ελάχιστη σχέση με την υπόθεση. Αντικρουόμενες διαταγές τους ζητούν να κλείσουν την υπόθεση και να συνεχίσουν τις έρευνες. Τι σημαίνει άραγε το σημείωμα «Λυπάμαι. Χ» που βρίσκουν κοντά στους αυτόχειρες;
Πολιτικο-ιστορικό αστυνομικό μυθιστόρημα της σχολής του Φίλιπ Κερρ αλλά και του Βόλκερ Κούτσερ, στηρίζεται στο πραγματικό γεγονός της αυτοκτονίας της προστατευόμενης του Χίτλερ, Άνγκελα Ράουμπαλ. Η ανεξιχνίαστη αυτή υπόθεση αποτελεί τον καμβά του συγγραφέα για να αναπτύξει μια συναρπαστική ιστορία λίγο πριν οι Ναζί καταλάβουν την εξουσία. Χρησιμοποιώντας ιστορικά πρόσωπα (Χίτλερ, Χίμμλερ κ.α.), ο συγγραφέας στήνει μια αγωνιώδη πλοκή, φανταστική αλλά απολύτως αληθοφανή. Παρά τον όγκο του (637 σελίδες), καταφέρνει να μην πλατειάσει. Αληθινό page-turner.
Φάκελος Κλάουζεν του Jørn Lier Horst (μτφρ. Βαγγέλης Γιαννίσης, Διόπτρα)
Ο επιθεωρητής Βίλιαμ Βίστιν αναλαμβάνει μια ιδιαίτερα λεπτή και απόρρητη αποστολή: να ανακαλύψει πώς βρέθηκαν δέκα εκατομμύρια κορώνες στο εξοχικό του πρώην πολιτικού και βουλευτή του Εργατικού Κόμματος Μπέρναρντ Κλάουζεν, ο οποίος είχε διατελέσει υπουργός Υγείας και πέθανε από καρδιακή προσβολή. Αλλά πριν προλάβει να αρχίσει καν την έρευνα, το εξοχικό καίγεται συθέμελα. Με τη βοήθεια του τεχνικού της Σήμανσης Μόρτενσεν και της κόρης του Βίστιν, της δημοσιογράφου Λίνε, ο επιθεωρητης θα ξεκινήσει μια έρευνα που θα προσπαθήσει να συνδέσει τον πνιγμό ενός νεαρού πριν πολλά χρόνια στη λίμνη Γιέρσε και μια ληστεία που είχε προηηθεί στο αεροδρόμιο Γκαρντερμόν με τα κρυμμένα δέκα εκατομμύρια. Με τον μεθοδικό τρόπο που διακρίνει τον Βέστιν και τη σκανδιναβική αστυνομική μυθοπλασία, η εξιχνίαση θα ακολουθήσει τις λεπτομερείς έρευνες.
Ο επιθεωρητής Βίλιαμ Βίστιν του Jørn Lier Horst είναι από τους πιο γνωστούς ήρωες του scandi noir. Απλός, ήρεμος και μεθοδικός, ο Βίστιν είναι αληθοφανής και αποτελεσματικός, και οι περιπέτειές του δεν έχουν καμία σχέση με τα παραφορτωμένα βιβλία δράσης πολλών συμπατριωτών του. Πρώην αστυνομικός, ο συγγραφέας γνωρίζει τις λεπτομέρειες, τις διαδικασίες και τα πρωτόκολλα που τηρεί η νορβηγική αστυνομία, κάτι που κάνει τα βιβλία του πολύ επιτυχημένα police procedural.
Δεν γίνονται πια καλοί φόνοι του Τζορτζ Όργουελ (Ουαπίτι)
Στο βιβλιαράκι-μπονσάι, που είναι συλλογή δοκιμίων του Όργουελ, με οδήγησε η αναφορά στην έκδοση του Όχι ορχιδέες για τη μις Μπλάντις. Εκεί αναφέρεται ότι ο Τζορτζ Όργουελ είχε κατακεραυνώσει τον James Hadley Chase για την ανηθικότητα του εν λόγω βιβλίου.
Εκτός από το πρώτο ομώνυμο δοκίμιο, τα υπόλοιπα δεν έχουν καμία σχέση με το αστυνομικό είδος, αλλά σ’ αυτό, ο Όργουελ σατιρίζει με αρκετή ειρωνεία τον μέσο μικροαστό αναγνώστη εφημερίδων που αναζητά έναν «καλό φόνο» για να διασκεδάσει και να περάσει την ώρα του. Εν τέλει, «καλός φόνος» θεωρείται όποιος γίνεται με δηλητήριο – άραγε, αυτό είναι καρφί προς τους κλασικούς του είδους όπως η Άγκαθα Κρίστι και ο σερ Κόναν Ντόιλ;
Θα είχε ενδιαφέρον να διαβάσουμε στα ελληνικά το δοκίμιο του Όργουελ “Ruffles and miss Blandish”, στο οποίο κατηγορεί τη μις Μπλάντις για τις πορνογραφικές και ιδιαίτερα βίαιες περιγραφές και συνδέει την πορνογραφία με τη λατρεία της εξουσίας.
Μια Μερσεντές χρώματος γκρενά του Νίκου Οικονόμου (Αρμός)
Όταν ο εφοπλιστής Γκας Τόμας βρίσκεται δολοφονημένος στο διαμέρισμά του, στο Κολωνάκι, γίνεται αμέσως γνωστό ότι του άρεσαν τα νεαρά αγόρια τα οποία δελέαζε με χρήματα και βόλτες με τη Μερσεντές του. Όλα αυτά το 1969, μεσούσης της δικτατορίας, όπου ο τρόμος της ασφάλειας και της χωροφυλακής παραλύει κάθε νοήμονα κάτοικο της χώρας. Με τις γνωστές μεθόδους της οδού Μπουμπουλίνας, οι αστυνομικοί θα αποσπάσουν μια ομολογία, χωρίς να βρουν τον ένοχο.
Ο Νίκος Οικονόμου στέκεται ανάμεσα στον Γιάννη Μαρή και τον Πέτρο Μάρκαρη, δανειζόμενος τον σκελετό των πρώτων βιβλίων του Μαρή και δίνοντάς του την κίνηση και την πολυχρωμία των βιβλίων του Μάρκαρη. Δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει με απιθανότητες και μπερδεμένες πλοκές, διηγείται μια απλή ιστορία με λιτό τρόπο, αλλά χρωματίζει έξοχα το περιβάλλον. Τη ζωή το 1969, τη χούντα και τα τσιράκια της, τις ύποπτες συναλλαγές κάτω από το τραπέζι με υποτιθέμενους επενδυτές, τη φροντίδα των «δικών μας ανθρώπων». Χωρίς να ηθικολογεί, περιγράφει τη διαφθορά των προνομιούχων, όχι μόνο επειδή το θύμα είναι γκέι αλλά κυρίως επειδή είναι διατεθειμένος να πατήσει επί πτωμάτων για να πετύχει αυτά που θέλει. Πιστή περιγραφή της εποχής, με τα ελάχιστα αυτοκίνητα, τη νεοαφιχθείσα Coca Cola, τις λίγες τηλεοράσεις όπου όλοι παρακολουθούν τον Νιλ Άρμστρονγκ να πατάει στο φεγγάρι, την «Κουίντα» και τη «Νεράιδα», τους λαϊκούς σταρ της εποχής. Ο συγγραφέας έχει γράψει ως τώρα μουσικές βιογραφίες, ένα μυθιστόρημα που σχετίζεται πάλι με τη μουσική, κι αυτό είναι το πρώτο του αστυνομικό βιβλίο.
«Το μινόρε του θανάτου» του Μι Δέλτα, (Ιδιωτική έκδοση)
«Το μινόρε του θανάτου είναι μια νουάρ ιστορία που βασίζεται στα ιστορικά ντοκουμέντα των ανθρώπων που έζησαν και “έδρασαν” στον Πειραιά του Μεσοπολέμου. Η ιστορία, ενώ δείχνει να ακολουθεί τα ιστορικά γεγονότα της εποχής στη συνέχεια αυτονομείται και δημιουργεί ένα μυθιστορηματικό πλαίσιο. Πρωταγωνιστές της ιστορίας είναι ο Βαμβακάρης, ο Δελιάς, ο Μάθεσης, ο Γενίτσαρης αλλά και ο διευθυντής της χωροφυλακής Νικόλαος Λιαρομάτης. Η υπόθεση του βιβλίου καταπιάνεται με τους ασυνήθιστους ανθρώπους ενός υπόγειου κόσμου που βιώνουν καθημερινά τον θάνατο πολύ πριν πεθάνουν στην πραγματικότητα. Στα τραγούδια τους εντυπώθηκαν όψεις μια κοινωνικής διαδικασίας που εντάχθηκε στην καθημερινότητα ενός κόσμου ιδιαίτερου και κλειστού. Οι ασυνέχειες της κοινωνικής οργάνωσης μνημονεύτηκαν μέσα από τα τραγούδια τους ενώ τα κοινωνικά ρήγματα και οι αποκλεισμοί έγιναν η πατρίδα των ανθρώπων που δεν είχαν καμία πατρίδα. Οι απωθημένες εμπειρίες, οι σιωπηλές ιστορικές διαδικασίες ήταν τα πρώτα αναχώματα στην επέλαση μιας εξουσίας απόλυτης και τρομακτικής. Μέσα από τις συνοικίες του Πειραιά, το ρεμπέτικο τραγούδι και τις σχέσεις εξουσίας της εποχής υφαίνεται μια ιστορία αιματοχυσίας. Οι ρεμπέτες αποτελούν ένα είδος πρώιμο είδος αντεξουσίας χωρίς κάποιο συγκεκριμένο πολιτικό υπόβαθρο σε μια κοινωνία η οποία βρίσκεται στο ενδιάμεσο δυο πολέμων».
Μικρό βιβλιαράκι που διηγείται μια μεγάλη ιστορία. Στο βιβλίο πρωταγωνιστεί ένα κομμάτι του Πειραιά την εποχή του Μεσοπολέμου, οι ρεμπέτες και οι τεκέδες τους και δυο βήματα παραπέρα τα πορνεία στα Βούρλα. Όπως γράφει το δελτίο τύπου που συνοδεύει το βιβλίο, η ιστορία αυτονομείται σταδιακά – και θα λέγαμε ότι φορτίζεται στοιχεία που θυμίζουν το γουέστερν-σπαγγέτι και ήρωες γνωστούς μουσικούς του ρεμπέτικου. Για μια φορά, ο σερίφης σκοτώνεται και οι ήρωες, πλην ενός που θυσιάζεται, συνεχίζουν – για πόσο ακόμα; Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος διαφαίνεται ήδη στον ορίζοντα και θα παρασύρει δίκαιους και αδίκους, ρεμπέτες και μπάτσους. Ο Βαμβακάρης θα επιβιώσει. Ευτυχώς για το ρεμπέτικο.
* Η ΧΙΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι μεταφράστρια και συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου» (εκδ. Μεταίχμιο).
