greek ancient scrolls

Τα έργα της αρχαιότητας που δεν θα διαβάσουμε ποτέ υπολογίζεται ότι είναι πάνω από το 90% των όσων γράφτηκαν. 

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Στην Ιστορία της Ελληνικής Λογοτεχνίας ο Άλμπιν Λέσκυ υπολογίζει το ποσοστό των έργων της Αρχαιότητας που μας σώθηκαν στο 8% του αρχικού συνόλου, αν θυμάμαι το νούμερο καλά. Όπερ σημαίνει ότι πάνω απ’ τα εννιά δέκατα μιας υπερχιλιετούς πνευματικής παραγωγής έχουν αφανιστεί. Εύλογο λοιπόν ότι τα χάσματα είναι ιλιγγιώδη. Τίποτα σχεδόν από το εξωομηρικό ηρωϊκό έπος δεν έφτασε ώς εμάς. Από τους λυρικούς, από τους προσωκρατικούς, από τους σοφιστές, αραιά και πού κάποια ακέραια ποιήματα και συγγράμματα. Από τα πολιτεύματα 158 ελληνικών πόλεων που κατέγραψε ο Αριστοτέλης, μόνον η Αθηναίων Πολιτεία. Τίποτε παρά σπαράγματα από την κωμωδιογραφία πέραν του Αριστοφάνη και του Μενάνδρου. Από τους τραγικούς τόσων αιώνων, μόνον η μεγάλη τριάδα του Χρυσού Αιώνα. Ο Επίκουρος απών, ο Πολύβιος ακρωτηριασμένος, οι πλείστοι μαθηματικοί και ιατρικοί συγγραφείς ανεύρετοι – κ.ο.κ., κ.ο.κ.

Από τα 120 έργα του Σοφοκλή έφτασαν ώς εμάς μόνο επτά, συν κάποια αποσπάσματα. Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της απώλειας, αρκεί να σκεφτεί τη σύγκριση με τον Σαίξπηρ που έκανε κάποτε ο Γκάρυ Ταίυλορ. Αν το έργο του πάθαινε παρόμοια καταστροφή, θα είχαμε σήμερα μόλις δύο πλήρη έργα δικά του... 

Αλλά και στους δημιουργούς προς τους οποίους η τύχη φάνηκε ευμενέστερη, τα κενά είναι οδυνηρά. Από τα 120 έργα του Σοφοκλή έφτασαν ώς εμάς μόνο επτά, συν κάποια αποσπάσματα. Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της απώλειας, αρκεί να σκεφτεί τη σύγκριση με τον Σαίξπηρ που έκανε κάποτε ο Γκάρυ Ταίυλορ. Αν το έργο του πάθαινε παρόμοια καταστροφή, θα είχαμε σήμερα μόλις δύο πλήρη έργα δικά του... Ποια θα ήταν η σημασία του Βάρδου για τον πολιτισμό μας αν αντιπροσωπευόταν μόνο από τον Άμλετ, λ.χ., και τον Οθέλλο; Τι θα γνωρίζαμε γι’ αυτόν; Αν από τον Μπωντλαίρ και τον Ρίλκε και τον Πεσσόα έφταναν ώς εμάς μόνο ένα ή δύο πλήρη ποιήματα, όσα σώζονται της Σαπφώς, θα τους παραδεχόμαστε άραγε ώς μέγιστους λυρικούς, όπως παραδεχόμαστε εκείνην;

Κι αντίστροφα, πόσο βαθιά θα άλλαζε η εικόνα που έχουμε για τον Αισχύλο, αν είχαμε πρόσβαση και στα 90 δράματα που ξέρουμε ότι συνέθεσε; Ποια θα ήταν η θέση του Δημόκριτου στην ιστορία της σκέψης και της επιστήμης αν μας είχε σωθεί έστω ένα σύγγραμμά του από τις δεκατρείς τετραλογίες που συνέθεσε; Πόσοι σπουδαίοι ποιητές, πόσοι ερεθιστικοί στοχαστές, πόσοι μαθηματικοί, ρήτορες, ιστορικοί, που το έργο τους θα άφηνε βαθύ αποτύπωμα στον πολιτισμό μας αν σωζόταν, θάφτηκαν για πάντα στη λήθη; Πόσες ανακαλύψεις, πόσες ιδέες ρηξικέλευθες, πόσες μεγάλες ποιητικές εμπνεύσεις έγιναν για τ’ αφτιά μας ες αεί ανήκουστες;

Ερωτήματα ανούσια ίσως. Η ιστορία προχωρεί με απώλειες, με θανάτους, με καταστροφές. Το παρελθόν φτάνει έως εμάς, αν καν, ως σπάραγμα, ως τρίμμα του όλου που κάποτε υπήρξε. Ακόμη κι έτσι πάντως, γνωρίζουμε απείρως περισσότερα πράγματα για την αρχαιοελληνική ποίηση σε σχέση με αυτά που γνωρίζουμε λ.χ. για την αρχαιοελληνική μουσική – που είναι σχεδόν τίποτε...

Και άλλωστε, η ελπίδα ότι η αρχαιολογία και οι σύγχρονες τεχνικές επινοήσεις θα ανακτήσουν για λογαριασμό μας κάτι από τα χαμένα, παραμένει ζωντανή. Από το ένα ή ενάμισι εκατομμύριο των σωζόμενων παπυρικών τεμαχίων, όσα βρήκαμε στην Οξύρρυγχο και αλλού, μόλις 85.000 είναι τα επαρκώς μελετημένα και δημοσιευμένα. Και με τον ρυθμό που εκδίδονται σήμερα, θα χρειαστούμε αιώνες πολλούς ωσότου τα γνωρίσουμε πλήρως. Παρ’ όλα αυτά, ένας καινούργιος Αρχίλοχος, όπως εκείνος που βρήκαμε λίγες δεκαετίες πιο πριν, ίσως κάποτε έρθει στο φως. Και από τις πολλές εκατοντάδες κυλίνδρους που βρέθηκαν στο Ηράκλειον, απανθρακωμένους εντελώς από την καυτή στάχτη του Βεζούβιου, ποιος ξέρει, ίσως σε λίγα χρόνια, οι ακτινογραφίες και η μικροηλεκτρονική μάς αποκαλύψουν θαλερό το περιεχόμενό τους.

Ένας τέτοιος πάπυρος μπορεί να περιέχει ακόμη και δεκαπέντε μέτρα κείμενο πυκνογραμμένο πίσω μπρος, είναι δηλαδή από μόνος του μια μικρή βιβλιοθήκη. Σ’ έναν τέτοιο, μας περισώθηκαν οι μισές από τις γνωστές μας σήμερα τραγωδίες του Ευριπίδη.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Νύχτα» (εκδ. Κίχλη).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικά γένη

Λογοτεχνικά γένη

Ποίηση, πεζό, πρόζα, λυρισμός, αφήγηση: έννοιες που χρειάζονται διευκρίνιση, αποκατάσταση, στοχασμό, ώστε να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα το λογοτεχνικό φαινόμενο. 

Του Κώστα Κουτσουρέλη ...

Σε τι υπερέχει ο Καβάφης;

Σε τι υπερέχει ο Καβάφης;

Συχνά έχω αναρωτηθεί τι ακριβώς έχουν κατά νουν όσοι υποστηρίζουν ενίοτε ότι ο Καβάφης υπερέχει των άλλων μας ποιητών. Πέρα από τις προτιμήσεις του καθενός (de gustibus non est disputandum…), υπάρχει εδώ ένα κριτήριο χειροπιαστό, συγκεκριμένο, που έχουν υπ’ όψιν;

...
– Η πρωτοτυπία; – Η επανάληψη!

– Η πρωτοτυπία; – Η επανάληψη!

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Σ’ ένα αξιολάτρευτο ποιηματάκι του ο Χάινε σατιρίζει μια ευσυγκίνητη νεαρά που την παίρνουν τα δάκρυα στη θέα του ηλιοβασιλέματος.

Μια κόρη παρά θίν’ αλός, ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ