alt

Της Αθηνάς Δημητριάδου

Τι γίνεται όταν ο Μαρκ Τουέιν κάνει ένα άλμα προς τα εμπρός μέσα στον χρόνο, φτάνει στο 2017 και διηγείται σ’ έναν νεαρό, ταλαντούχο συγγραφέα, τον Φίλιπ Στεντ, το παραμύθι που έλεγε στις κορούλες του και που έμεινε ημιτελές στις σημειώσεις του; Μα ακριβώς το ίδιο που συνέβη το 1889, τότε που ο Τουέιν είχε κάνει ένα άλμα προς τα πίσω, μεταφέροντας τον ήρωά του, τον Χανκ, στο «Ένας Γιάνκης του Κοννέκτικατ στην αυλή του βασιλιά Αρθούρου» από τον 19ο στον 6ο αιώνα: Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ.

Πώς βγήκε τελικά αυτό το παραμύθι; Απρόβλεπτο, σπιρτόζικο, τρυφερό, με τις απαραίτητες νύξεις που αποθεώνουν τη φιλία και την εφευρετικότητα, και καταβαραθρώνουν τον ολοκληρωτισμό, τη στενομυαλιά και την οκνηρία. Με τα ζώα να πρωτοστατούν – όχι μόνον τα πασίγνωστα, όπως το κοτόπουλο, αλλά και τα λιγότερο γνωστά, όπως ο τετραπέρατος ασβός.

Για να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά: Στο αρχείο Μαρκ Τουέιν, σε μία εγγραφή του 1879, εμφανίζονται κάτι λίγες σημειώσεις από ένα παραμύθι που ο συγγραφέας διηγούνταν στις μικρές του κόρες. Κανείς δεν τις είχε πάρει είδηση, ώσπου ένας μελετητής του συγγραφέα, εντοπίζοντας τη λέξη «μαργαρίνη», αποφάσισε να γράψει ένα βιβλίο μαγειρικής αλά Μαρκ Τουέιν. Όμως οι σημειώσεις τελικά δεν προσφέρονταν για τέτοιο εγχείρημα. Αντίθετα, προσφέρονταν για να γραφτεί ένα παραμύθι αλά Μαρκ Τουέιν – με γίγαντες, με ανθρώπους έξυπνους και εφευρετικούς, με βασιλιάδες άχρηστους, με αμέτρητα ζώα. 

Πώς βγήκε τελικά αυτό το παραμύθι; Απρόβλεπτο, σπιρτόζικο, τρυφερό, με τις απαραίτητες νύξεις που αποθεώνουν τη φιλία και την εφευρετικότητα, και καταβαραθρώνουν τον ολοκληρωτισμό, τη στενομυαλιά και την οκνηρία. Με τα ζώα να πρωτοστατούν – όχι μόνον τα πασίγνωστα, όπως το κοτόπουλο, αλλά και τα λιγότερο γνωστά, όπως ο τετραπέρατος ασβός. (Ας μην ξεχνάμε ότι ο Τουέιν αγαπούσε πολύ τα ζώα και ήταν από τους πρώτους Αμερικανούς που πήραν θέση ενάντια στην κακοποίησή τους). Με τις απαραίτητες αναφορές σε πρόσωπα και συμβάντα της εποχής, ώστε το παιδί να μαθαίνει αβίαστα και ο μεγάλος να καταδιασκεδάζει. Μαργαρίνης ο πρίγκιπας, βουτυρόπαιδο με λίγα λόγια. Όμως είναι βέβαιο ότι υπάρχουν κι άλλες παράμετροι στην επιλογή του ονόματος: Στα τέλη της δεκαετίας του 1860, για παράδειγμα, ο αυτοκράτορας Ναπολέων Γ΄ της Γαλλίας διακήρυξε την πρόθεσή του να βραβεύσει όποιον κατόρθωνε να φτιάξει ένα ικανοποιητικό υποκατάστατο του βουτύρου, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες του στρατεύματος και των ασθενέστερων οικονομικά τάξεων. Ο Γάλλος χημικός Ιπολλύτ Μεγκ-Μουριέ τελειοποίησε μία ήδη υπάρχουσα σύνθεση, που βασιζόταν στα φυτικά έλαια, και την ονόμασε oleomargarine, όνομα που γρήγορα συντομεύτηκε για λόγους εμπορικούς σε margarine – στη γνωστή μας μαργαρίνη. Τα περιοδικά της εποχής είχαν συχνά διαφημίσεις του καινούριου αυτού προϊόντος. Διόλου απίθανο ο Τουέιν να εμπνεύστηκε το όνομα του πρίγκιπα από μία τέτοια διαφήμιση. Ίσως τον εξυπηρετούσε πολλαπλά: η μαργαρίνη έχει τη βάση της στο μαργαρικό οξύ, που πήρε το όνομά του από την ελληνική λέξη μαργαρίτης, το γνωστό μας μαργαριτάρι. Χρυσάφι, ασήμι και μαργαριτάρια ντύνουν τους βασιλιάδες και τους πρίγκιπες όλων των εποχών, εστεμμένους και μη. Από την άλλη, ας μην ξεχνάμε ότι η μαργαρίνη είναι υποκατάστατο, δεν είναι γνήσιο βούτυρο.

altΕίναι γνωστό ότι τα κοινωνικά σχόλια δίνουν και παίρνουν σε όλο το έργο του Τουέιν. Ο συγγραφέας στηλιτεύει τη ματαιοδοξία των ανθρώπων, αποστρέφεται την τυραννία και τους αμέτρητους τρόπους με τους οποίους εκδηλώνεται και υποστηρίζει με πάθος την αντίσταση στην όποια εκδήλωσή της με τη γενναιότητα, την καλοσύνη και την φιλανθρωπία. Όλα αυτά περνούν στην αφήγηση ντυμένα τον μαγικό μανδύα του κλασικού παραμυθιού. 

Ο Φίλιπ Στεντ, που ανέλαβε να ολοκληρώσει το παραμύθι του «φίλου του», το έκανε με απερίγραπτο σεβασμό στον μεγάλο συγγραφέα. Και με μπόλικο χιούμορ. Η φωνή του πρίγκιπα Μαργαρίνη περιγράφεται σαν τον χαρακτηριστικό ήχο του τενεκεδένιου πέταλου καθώς το καρφώνουν στην οπλή του αλόγου. Απλά ο πρίγκιπας είναι κύμβαλον αλαλάζον ή, ακόμη πιο απλά, είναι τενεκές ξεγάνωτος. Για τον βασιλιά επιφυλάσσεται το εξής σχόλιο: «Μέσα στην κούφια κούτρα του ανθρωπάκου που καθόταν στον θρόνο έπεσε για μια στιγμή πανικός». Οπωσδήποτε ο Στέντ υπηρετεί και τη δική του εποχή, τις αρχές του 21ου αιώνα. Η μεταμοντέρνα εμφάνιση του Τουέιν, στο πρώτο μέρος της αφήγησης, να πίνει το τσάι του παρέα με τον Στεντ, ο υποθετικός διάλογος με τον Στεντ για την έννοια του γεγονότος (κατά Δαρβίνο) και για την πειστικότητα στην αφήγηση, καθώς και η αιφνίδια αναχώρηση του Τουέιν λίγο αργότερα δίνουν μια αλλόκοτη ζωντάνια στο όλο εγχείρημα, αφενός υποστηρίζοντας την προσπάθεια του νεαρού συγγραφέα να διατηρήσει το ύφος και το ήθος του Τουέιν, αφετέρου χαρίζοντας στο κείμενο την αύρα της σημερινής εποχής. 

Σε ποιες ηλικίες απευθύνεται το βιβλίο; Ανεπιφύλακτα σε όλες. Σ’ αυτές που διαβάζουν και σ’ αυτές που τους διαβάζουν. Άλλωστε η εξαιρετική εικονογράφηση της Έριν Στεντ δε συμπληρώνει απλώς αλλά σχολιάζει με χιούμορ, τρυφερότητα και περιπαικτική διάθεση την αφήγηση. Και αυτό είναι κάτι που το απολαμβάνουν όλες οι ηλικίες.

* Η ΑΘΗΝΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι μεταφράστρια.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πρόδωσε» η Νάθενα τον Παπαδιαμάντη; – Μια αναδρομή στις κινηματογραφικές μεταφορές της Φόνισσας και ορισμένες χρήσιμες παραδοχές

«Πρόδωσε» η Νάθενα τον Παπαδιαμάντη; – Μια αναδρομή στις κινηματογραφικές μεταφορές της Φόνισσας και ορισμένες χρήσιμες παραδοχές

Μερικές παρατηρήσεις από τη σκοπιά των Σπουδών Κινηματογραφικής Μεταφοράς. Φωτογραφίες © Γιώργος Τατάκης, από τα γυρίσματα της ταινίας «Φόνισσα».

Γράφει ο Γιάννης Βαγγελοκώστας

Στο αφιερωματικό τεύχος του περιοδικού «Αντί» για τον κορυφαίο Σκ...

Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Για το μυθιστόρημα του Μετίν Αρντιτί [Metin Arditi] «Φονικό καρναβάλι» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Ρίτα Κολαΐτη

Το Φονικό καρναβάλι είναι το πέμπτο βιβλίο του Μετίν Αρντιτί που μεταφράζω στα ελληνικά. Είναι μεγάλη ευτυχία για έ...

«Αρχίλοχος» – Ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής

«Αρχίλοχος» – Ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής

Για τον ποιητή με τα απειράριθμα προσωπεία. Με αφορμή το βιβλίο «Αρχίλοχος, ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής» (εκδ. Νίκας).

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Με το όνομά του να φτάνει, σαν ηχώ, από τα βάθη των αιώνων, ο Αρχίλοχος...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ