man vs machine

Για τα μυθιστορήματα «Ίσος Ιησούς» (εκδ. Γαβριηλίδης) του Γιώργου Παναγιωτίδη και «Γκόλεμ» (εκδ. Πόλις) του Pierre Assouline.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αρχίσει να αναπτύσσεται όλο και περισσότερο μια λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας που διερευνά όχι μόνο τις δυνατότητες της ανθρωπότητας αλλά και τα ηθικά προβλήματα που αναφύονται στο βιοτεχνολογικό μέλλον της. Κι όταν η ανθρώπινη φύση επεκτείνεται με ηλεκτρόδια και ψηφιακές απολήξεις, τότε η λογοτεχνία βρίσκει σ’ αυτό το υβρίδιο περιθώρια προβληματισμού.

Ο Ίσος είναι ένα μικρό δωδεκαετές αγόρι, αυτιστικό που δεν επικοινωνεί ολοκληρωμένα με το περιβάλλον. Αποφασίζεται λοιπόν να συνδεθεί με έναν νανοϋπολογιστή, τον Ιησού, ο οποίος συνδέεται με έναν μεγαϋπολογιστή, ώστε να καταγράφονται οι σκέψεις του.

Στην Ελλάδα, τέτοιο έργο είναι το μυθιστόρημα του Γιώργου Παναγιωτίδη Ίσος Ιησούς που είναι πολύ φιλόδοξο, καθώς συνδυάζει την επιστημονική φαντασία με την ποίηση και τη θρησκεία με τη μυθολογία. Ο Ίσος είναι ένα μικρό δωδεκαετές αγόρι, αυτιστικό που δεν επικοινωνεί ολοκληρωμένα με το περιβάλλον. Αποφασίζεται λοιπόν να συνδεθεί με έναν νανοϋπολογιστή, τον Ιησού, ο οποίος συνδέεται με έναν μεγαϋπολογιστή, ώστε να καταγράφονται οι σκέψεις του. Ο Ίσος (από το Διόνυσος), επιπλέον, είναι γιος του Φοίβου, γιου του Αίμονα και της Αντιγόνης, οι οποίοι διοικούν έναν γιγάντιο όμιλο έξι εταιριών με καινοτόμα προϊόντα και ρηξικέλευθες ιδέες που υλοποιούνται προς όφελος του ανθρώπου.

Είμαστε επομένως στην εποχή της τεχνολογικής Επιστημονικής Φαντασίας, όπου μικροϋπολογιστές εμφυτεύονται στον ανθρώπινο εγκέφαλο, μεγάλες εταιρίες τρέχουν πρωτοπόρα προγράμματα, η τεχνολογία εξελίσσει τη ζωή και τον άνθρωπο. Παράλληλα, όμως, το μυθικό υπόβαθρο που υποδηλώνεται με τα ονόματα των πρωταγωνιστών συναντά την Αγία Τριάδα του Χριστιανισμού: ο Πατήρ υπολογιστής με τον γιο του Ιησού και κάπου εκεί πετά το Άγιο Πνεύμα. Είναι ο Ίσος και οι σκέψεις του; Είναι η πνευματώδης καινοτομία που ανοίγει δρόμους; Είναι μια άλλη ασύλληπτη δύναμη;

Κι εκεί γεννιούνται στον αναγνώστη γόνιμες απορίες για το αν η τεχνολογία είναι πλέον θεός και ποιες δυνατότητες δίνει στον άνθρωπο. Το μυθολογικό υπόβαθρο μάλιστα έρχεται να διατυμπανίσει ότι τα αρχέτυπα του κόσμου έχουν περιληφθεί στην αρχαιοελληνική μυθολογία που εξηγεί διαχρονικά την πραγματικότητα.

Τελικά, η εξήγηση του όλου εγχειρήματος αφορά στην αθανασία της συνείδησης μέσω της ηλεκτρονικής καταγραφής της. Μπορεί ο νους του Αίμονα να αποθηκευτεί σε ψηφιακό αρχείο και να ενσωματωθεί σε έναν νέο εγκέφαλο; Ο μικρός Ίσος μπορεί να γίνει ο ξενιστής των σκέψεων και των αναμνήσεων του παππού Αίμονα και να αναβιώσει το πνεύμα του; Ο Γιώργος Παναγιωτίδης πειραματίζεται με τη νέα τεχνολογία και τη δυνατότητά της να προσφέρει την αθανασία στον θνήσκοντα άνθρωπο, ο οποίος αργά ή γρήγορα θα χάσει το σωματικό του περίβλημα. Κι η διλημματική ερώτηση για το αν ο άνθρωπος είναι σώμα ή ψυχή (πνεύμα, συνείδηση, νους) παίρνει απάντηση μέσω της αιώνιας ψηφιακότητας.

alt
Γιώργος Παναγιωτίδης - Pierre Assouline

Στα όρια της επιστημονικής φαντασίας και ο Pierre Assouline εισάγει τον αναγνώστη του στο πεδίο μιας υβριδικής περιοχής, που συνδυάζει τις θετικές επιστήμες με τις θεολογικές ανησυχίες.

Αντίστοιχα, ο ήρωας του Pierre Assouline ονόματι Γκυστάβ Μεγέρ είναι εβραίος σκακιστής του Παρισιού, που διαθέτει ένα ιδιαίτερο γνώρισμα: είναι υπερμνήμων. Όταν σκοτώνεται σε αυτοκινητικό δυστύχημα η πρώην γυναίκα του, η αστυνομία τον υποψιάζεται ως δολοφόνο, κι αυτός, για να γλιτώσει, εξαφανίζεται. Ανακαλύπτει μάλιστα πως ο φίλος του και γιατρός του καθηγητής Κλαπμάν έχει συνδέσει στο εγκέφαλό του ένα ηλεκτρόδιο, ώστε ο Γκυστάβ να μπορεί να επεξεργάζεται καλύτερα τις πληροφορίες που δέχεται.

Από εκεί και πέρα ξεκινά την έρευνά του, η οποία θα τον οδηγήσει στο μυθικό γκόλεμ, την άμορφη ύλη, που θεωρητικά μπορεί να ζωντανέψει, στην καβαλιστική παράδοση, στις σύγχρονες εξελίξεις της ιατρικής και μάλιστα της νευρολογίας, η οποία, όταν συνδυάζεται με τη θρησκεία, παίρνει τον χαρακτήρα της νευροθεολογίας! Χωρίς να είναι θρήσκος αντιμετωπίζει την εβραϊκότητα ως μια πολιτισμική δεξαμενή και μέσω αυτής προσπαθεί να πιστοποιήσει την ανθρώπινη φύση του, αναζητώντας την ουσιαστική κουλτούρα του.

golem paul wegener
Από την ταινία Golem (1915) του Paul Wegener
 

Στα όρια της επιστημονικής φαντασίας και ο Pierre Assouline εισάγει τον αναγνώστη του στο πεδίο μιας υβριδικής περιοχής, που συνδυάζει τις θετικές επιστήμες με τις θεολογικές ανησυχίες. Το μέλλον όχι μόνο κάνει τον άνθρωπο να προεκτείνει τα όριά του, αλλά και να δοκιμάζει τις αντοχές του οργανισμού του, παίζοντας τον θεό, με πειραματόζωο τον ίδιο τον εαυτό του. Στην ουσία τέτοια μυθιστορήματα, όπως το «Γκόλεμ», διερευνούν τις δυνατότητες της τεχνολογίας να επέμβει στην ανθρώπινη φυσιολογία και να μετατρέψει τον άνθρωπο σε θεό ή να βρει μέσα του τη θεϊκή σπίθα που ο υλισμός έχει σβήσει.

Οι παραλληλισμοί είναι έντονοι, καθώς το κείμενο κινείται συνεχώς ανάμεσα στον άνθρωπο-υβρίδιο που συνδυάζει φυσικό οργανισμό και τεχνολογικές απολήξεις και το τερατώδες Γκόλεμ, που πήρε πνοή ζωής. Σ’ αυτό συντελούν και οι πλείστοι διακειμενικοί –τόσο στη λογοτεχνία όσο και στον κινηματογράφο– υπαινιγμοί ή αναφορές, οι οποίοι στίζουν το μυθιστόρημα με διάσπαρτες εκδοχές του Γκόλεμ. Οι προβληματισμοί είναι εξίσου ρητοί: μπορεί το μέλλον της ανθρωπότητας να είναι μια τεχνολογική προέκταση που να επεμβαίνει στην ανθρώπινη νοητική λειτουργία;

Τέτοιες σκέψεις μεταφέρουν στη λογοτεχνία τις απόψεις του τρανσουμανισμού, ο οποίος πιστεύει σε μια εξελιγμένη εκδοχή του ανθρώπινου είδους μέσω βιονικών εμφυτευμάτων. Τα ερωτήματα που προκύπτουν δεν είναι επιστημονικά αλλά βιοηθικά, καθώς ο άνθρωπος αποκτά χαρακτηριστικά ρομπότ, με αποτέλεσμα να μπορεί να ελέγχεται και να χαθεί έτσι ο αυτόβουλος χαρακτήρας του, η ηθική και ψυχολογική αυτοτέλεια περιορίζεται, η αναγωγή του ανθρώπου σε θεό εγκυμονεί νέους κινδύνους, ενώ η ίδια η τεχνολογία συχνά καταντά ανεξέλεγκτη απειλή. Κι ακόμα περισσότερο η έννοια της μνήμης, τόσο σε ατομικό επίπεδο (αυτοσυνειδησία) όσο και σε συλλογικό (εβραϊκότητα), εμφανίζεται παντού, για να επανεξετάσει το είναι του ανθρώπου μέσα από τις προσωπικές και πολιτισμικές συνιστώσες της ύπαρξής μας. 

Ερεθιστικά κείμενα και τα δύο. Μυθιστόρημα ιδεών χωρίς απτούς χαρακτήρες το πρώτο, θρίλερ με δόσεις αστυνομικού μυθιστορήματος το δεύτερο. Η βασική ιδέα της τεχνολογικής επέκτασης του ανθρώπου παίρνει λογοτεχνική σάρκα και οστά και κοινοποιείται στη βάση των ηθικών προβληματισμών που εγείρει μέσω της αφήγησης, της λογοτεχνίας και της γραφής.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΊσος Ιησούς
Γιώργος Παναγιωτίδης
Γαβριηλίδης 2017
Σελ. 264

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗ

  

 

altΓκόλεμ
Pierre Assouline
Μτφρ. Μαρίζα Ντεκάστρο
Πόλις 2017
Σελ. 256, τιμή εκδότη €15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ PIERRE ASSOULINE

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Σκέψεις για τη λογοτεχνική ανάγνωση, την ερμηνεία των έργων, τα ζητήματα της αισθητικής, της αναπαράστασης και του ρεαλισμού στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο υπήρξε η μόνιμη επωδός που μας συνοδ...

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκέψεις και υποθέσεις με αφορμή την επανέκδοση του «Λεμονοδάσους» του Κοσμά Πολίτη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, στη σειρά Παλαιά κείμενα, νέες αναγνώσεις, που συνοδεύεται από το κείμενο της Αγγέλας Καστρινάκη «Αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας: ένα ταξίδι στους μύθους και στα σύμβολα του Λεμονοδάσους».

...
Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ: Ο Σεφέρης, οι αναθεωρητικές μεταφράσεις, ο Ρίλκε, ο Χάρολντ Μπλούμ κι ένα ερώτημα: «Στους κόλπους της ποιητικής συντεχνίας, ο φιλολογισμός αυτός δίχως άλλο εξακολουθεί να γοητεύει. Ωστόσο –εκατό χρόνια από την ιστορική πρώτη έκδοση, το ερώτημα είναι θεμιτό– γοητεύει άλλον κανένα;...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
5 λεπτά με τον Γιάννη Νταουλτζή

5 λεπτά με τον Γιάννη Νταουλτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γιάννης Νταουλτζής, με αφορμή το βιβλίο του «Καλοί, κακοί στο τέλος τους παίρνει όλους ο διάολος» (εκδ. Νίκας).

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το «Καλοί κακο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ