man vs machine

Για τα μυθιστορήματα «Ίσος Ιησούς» (εκδ. Γαβριηλίδης) του Γιώργου Παναγιωτίδη και «Γκόλεμ» (εκδ. Πόλις) του Pierre Assouline.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αρχίσει να αναπτύσσεται όλο και περισσότερο μια λογοτεχνία της επιστημονικής φαντασίας που διερευνά όχι μόνο τις δυνατότητες της ανθρωπότητας αλλά και τα ηθικά προβλήματα που αναφύονται στο βιοτεχνολογικό μέλλον της. Κι όταν η ανθρώπινη φύση επεκτείνεται με ηλεκτρόδια και ψηφιακές απολήξεις, τότε η λογοτεχνία βρίσκει σ’ αυτό το υβρίδιο περιθώρια προβληματισμού.

Ο Ίσος είναι ένα μικρό δωδεκαετές αγόρι, αυτιστικό που δεν επικοινωνεί ολοκληρωμένα με το περιβάλλον. Αποφασίζεται λοιπόν να συνδεθεί με έναν νανοϋπολογιστή, τον Ιησού, ο οποίος συνδέεται με έναν μεγαϋπολογιστή, ώστε να καταγράφονται οι σκέψεις του.

Στην Ελλάδα, τέτοιο έργο είναι το μυθιστόρημα του Γιώργου Παναγιωτίδη Ίσος Ιησούς που είναι πολύ φιλόδοξο, καθώς συνδυάζει την επιστημονική φαντασία με την ποίηση και τη θρησκεία με τη μυθολογία. Ο Ίσος είναι ένα μικρό δωδεκαετές αγόρι, αυτιστικό που δεν επικοινωνεί ολοκληρωμένα με το περιβάλλον. Αποφασίζεται λοιπόν να συνδεθεί με έναν νανοϋπολογιστή, τον Ιησού, ο οποίος συνδέεται με έναν μεγαϋπολογιστή, ώστε να καταγράφονται οι σκέψεις του. Ο Ίσος (από το Διόνυσος), επιπλέον, είναι γιος του Φοίβου, γιου του Αίμονα και της Αντιγόνης, οι οποίοι διοικούν έναν γιγάντιο όμιλο έξι εταιριών με καινοτόμα προϊόντα και ρηξικέλευθες ιδέες που υλοποιούνται προς όφελος του ανθρώπου.

Είμαστε επομένως στην εποχή της τεχνολογικής Επιστημονικής Φαντασίας, όπου μικροϋπολογιστές εμφυτεύονται στον ανθρώπινο εγκέφαλο, μεγάλες εταιρίες τρέχουν πρωτοπόρα προγράμματα, η τεχνολογία εξελίσσει τη ζωή και τον άνθρωπο. Παράλληλα, όμως, το μυθικό υπόβαθρο που υποδηλώνεται με τα ονόματα των πρωταγωνιστών συναντά την Αγία Τριάδα του Χριστιανισμού: ο Πατήρ υπολογιστής με τον γιο του Ιησού και κάπου εκεί πετά το Άγιο Πνεύμα. Είναι ο Ίσος και οι σκέψεις του; Είναι η πνευματώδης καινοτομία που ανοίγει δρόμους; Είναι μια άλλη ασύλληπτη δύναμη;

Κι εκεί γεννιούνται στον αναγνώστη γόνιμες απορίες για το αν η τεχνολογία είναι πλέον θεός και ποιες δυνατότητες δίνει στον άνθρωπο. Το μυθολογικό υπόβαθρο μάλιστα έρχεται να διατυμπανίσει ότι τα αρχέτυπα του κόσμου έχουν περιληφθεί στην αρχαιοελληνική μυθολογία που εξηγεί διαχρονικά την πραγματικότητα.

Τελικά, η εξήγηση του όλου εγχειρήματος αφορά στην αθανασία της συνείδησης μέσω της ηλεκτρονικής καταγραφής της. Μπορεί ο νους του Αίμονα να αποθηκευτεί σε ψηφιακό αρχείο και να ενσωματωθεί σε έναν νέο εγκέφαλο; Ο μικρός Ίσος μπορεί να γίνει ο ξενιστής των σκέψεων και των αναμνήσεων του παππού Αίμονα και να αναβιώσει το πνεύμα του; Ο Γιώργος Παναγιωτίδης πειραματίζεται με τη νέα τεχνολογία και τη δυνατότητά της να προσφέρει την αθανασία στον θνήσκοντα άνθρωπο, ο οποίος αργά ή γρήγορα θα χάσει το σωματικό του περίβλημα. Κι η διλημματική ερώτηση για το αν ο άνθρωπος είναι σώμα ή ψυχή (πνεύμα, συνείδηση, νους) παίρνει απάντηση μέσω της αιώνιας ψηφιακότητας.

alt
Γιώργος Παναγιωτίδης - Pierre Assouline

Στα όρια της επιστημονικής φαντασίας και ο Pierre Assouline εισάγει τον αναγνώστη του στο πεδίο μιας υβριδικής περιοχής, που συνδυάζει τις θετικές επιστήμες με τις θεολογικές ανησυχίες.

Αντίστοιχα, ο ήρωας του Pierre Assouline ονόματι Γκυστάβ Μεγέρ είναι εβραίος σκακιστής του Παρισιού, που διαθέτει ένα ιδιαίτερο γνώρισμα: είναι υπερμνήμων. Όταν σκοτώνεται σε αυτοκινητικό δυστύχημα η πρώην γυναίκα του, η αστυνομία τον υποψιάζεται ως δολοφόνο, κι αυτός, για να γλιτώσει, εξαφανίζεται. Ανακαλύπτει μάλιστα πως ο φίλος του και γιατρός του καθηγητής Κλαπμάν έχει συνδέσει στο εγκέφαλό του ένα ηλεκτρόδιο, ώστε ο Γκυστάβ να μπορεί να επεξεργάζεται καλύτερα τις πληροφορίες που δέχεται.

Από εκεί και πέρα ξεκινά την έρευνά του, η οποία θα τον οδηγήσει στο μυθικό γκόλεμ, την άμορφη ύλη, που θεωρητικά μπορεί να ζωντανέψει, στην καβαλιστική παράδοση, στις σύγχρονες εξελίξεις της ιατρικής και μάλιστα της νευρολογίας, η οποία, όταν συνδυάζεται με τη θρησκεία, παίρνει τον χαρακτήρα της νευροθεολογίας! Χωρίς να είναι θρήσκος αντιμετωπίζει την εβραϊκότητα ως μια πολιτισμική δεξαμενή και μέσω αυτής προσπαθεί να πιστοποιήσει την ανθρώπινη φύση του, αναζητώντας την ουσιαστική κουλτούρα του.

golem paul wegener
Από την ταινία Golem (1915) του Paul Wegener
 

Στα όρια της επιστημονικής φαντασίας και ο Pierre Assouline εισάγει τον αναγνώστη του στο πεδίο μιας υβριδικής περιοχής, που συνδυάζει τις θετικές επιστήμες με τις θεολογικές ανησυχίες. Το μέλλον όχι μόνο κάνει τον άνθρωπο να προεκτείνει τα όριά του, αλλά και να δοκιμάζει τις αντοχές του οργανισμού του, παίζοντας τον θεό, με πειραματόζωο τον ίδιο τον εαυτό του. Στην ουσία τέτοια μυθιστορήματα, όπως το «Γκόλεμ», διερευνούν τις δυνατότητες της τεχνολογίας να επέμβει στην ανθρώπινη φυσιολογία και να μετατρέψει τον άνθρωπο σε θεό ή να βρει μέσα του τη θεϊκή σπίθα που ο υλισμός έχει σβήσει.

Οι παραλληλισμοί είναι έντονοι, καθώς το κείμενο κινείται συνεχώς ανάμεσα στον άνθρωπο-υβρίδιο που συνδυάζει φυσικό οργανισμό και τεχνολογικές απολήξεις και το τερατώδες Γκόλεμ, που πήρε πνοή ζωής. Σ’ αυτό συντελούν και οι πλείστοι διακειμενικοί –τόσο στη λογοτεχνία όσο και στον κινηματογράφο– υπαινιγμοί ή αναφορές, οι οποίοι στίζουν το μυθιστόρημα με διάσπαρτες εκδοχές του Γκόλεμ. Οι προβληματισμοί είναι εξίσου ρητοί: μπορεί το μέλλον της ανθρωπότητας να είναι μια τεχνολογική προέκταση που να επεμβαίνει στην ανθρώπινη νοητική λειτουργία;

Τέτοιες σκέψεις μεταφέρουν στη λογοτεχνία τις απόψεις του τρανσουμανισμού, ο οποίος πιστεύει σε μια εξελιγμένη εκδοχή του ανθρώπινου είδους μέσω βιονικών εμφυτευμάτων. Τα ερωτήματα που προκύπτουν δεν είναι επιστημονικά αλλά βιοηθικά, καθώς ο άνθρωπος αποκτά χαρακτηριστικά ρομπότ, με αποτέλεσμα να μπορεί να ελέγχεται και να χαθεί έτσι ο αυτόβουλος χαρακτήρας του, η ηθική και ψυχολογική αυτοτέλεια περιορίζεται, η αναγωγή του ανθρώπου σε θεό εγκυμονεί νέους κινδύνους, ενώ η ίδια η τεχνολογία συχνά καταντά ανεξέλεγκτη απειλή. Κι ακόμα περισσότερο η έννοια της μνήμης, τόσο σε ατομικό επίπεδο (αυτοσυνειδησία) όσο και σε συλλογικό (εβραϊκότητα), εμφανίζεται παντού, για να επανεξετάσει το είναι του ανθρώπου μέσα από τις προσωπικές και πολιτισμικές συνιστώσες της ύπαρξής μας. 

Ερεθιστικά κείμενα και τα δύο. Μυθιστόρημα ιδεών χωρίς απτούς χαρακτήρες το πρώτο, θρίλερ με δόσεις αστυνομικού μυθιστορήματος το δεύτερο. Η βασική ιδέα της τεχνολογικής επέκτασης του ανθρώπου παίρνει λογοτεχνική σάρκα και οστά και κοινοποιείται στη βάση των ηθικών προβληματισμών που εγείρει μέσω της αφήγησης, της λογοτεχνίας και της γραφής.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΊσος Ιησούς
Γιώργος Παναγιωτίδης
Γαβριηλίδης 2017
Σελ. 264

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗ

  

 

altΓκόλεμ
Pierre Assouline
Μτφρ. Μαρίζα Ντεκάστρο
Πόλις 2017
Σελ. 256, τιμή εκδότη €15,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ PIERRE ASSOULINE


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μια θετή πατρίδα

Μια θετή πατρίδα

Σκέψεις και ερωτήματα με αφορμή το βιβλίο του Theo Dorgan «Ελληνικά – Ορφέας» (μτφρ. Σωκράτης Καμπουρόπουλος, εκδ. Το Ροδακιό).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Εκείνον το χειμώνα κατάλαβα ότι είμαστε φτωχοί, ...

Στρογγυλή κριτική και μάρκετινγκ βιβλίου

Στρογγυλή κριτική και μάρκετινγκ βιβλίου

Σκέψεις, ερωτήματα και απαντήσεις γύρω από την κριτική βιβλίου και τις σχέσεις μεταξύ εκδοτών, κριτικών και αναγνωστών. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

«Εν μέρει για να εξακριβώσω μια εποχή,
εν μέρει και την ώρα να περάσω,
την νύχτα χθες πήρα μια [σειρά]
[βιβλιοκρι...


Πώς μας αφορά σήμερα η Γιορτή της Γυναίκας;

Πώς μας αφορά σήμερα η Γιορτή της Γυναίκας;

Δέκα χρόνια μεσολάβησαν από τη συγγραφή του παλιότερου άρθρου μου για την Ημέρα της Γυναίκας. Τι μεσολάβησε; Τι άλλαξε; 

Της Εύας Στάμου

Στα δέκα χρόνια που μεσολάβησαν από τη συγγραφή του παλιότερου άρθρου μου με τον τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τάσος Λειβαδίτης: «...ἔζησε στὰ σύνορα μιᾶς ἀκαθόριστης ἡλικίας»

Τάσος Λειβαδίτης: «...ἔζησε στὰ σύνορα μιᾶς ἀκαθόριστης ἡλικίας»

Μια μέρα σαν σήμερα, 20 Απριλίου 1922, γεννήθηκε στην Αθήνα ο ποιητής Τάσος Λειβαδίτης. Τον έχουν αποκαλέσει ποιητή του έρωτα και της επανάστασης, έναν μοντέρνο κομμουνιστή. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ήταν Μεγάλο Σάββατο όταν γεννήθηκε το πέμπτο παιδί τ...

Διαβάζοντας με τη Μαρία Παπαφωτίου

Διαβάζοντας με τη Μαρία Παπαφωτίου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Η ηθοποιός Μαρία Παπαφωτίου απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Σάμιουελ Χάντινγκτον: «...η παρακμή ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη»

Σάμιουελ Χάντινγκτον: «...η παρακμή ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη»

Μια μέρα σαν σήμερα, 18 Απριλίου 1927, γεννήθηκε ο πολιτικός επιστήμονας Σάμιουελ Χάντινγκτον. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ο συγγραφέας του πολυσυζητημένου βιβλίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ευσταθίας Ματζαρίδου «Φτερά στο τσιμέντο», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[…] Τις ώρες που αυτοί κοιμούνται, αν εξαιρέσω, το ροχαλητό το...

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον συλλογικό τόμο «Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση», σε επιμέλεια του Ιωάννη Βαρτζόπουλου, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι στη φύση του ανθρώπου η δυνατότ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ