kafka

Του Κυριάκου Χαλκόπουλου

Τα περισσότερα από τα αποφθέγματα του Φραντς Κάφκα γράφτηκαν σε μια σειρά τετραδίων, τα λεγόμενα «μπλε τετράδια», λόγω του καλύμματος τους. Πρόκειται για μικρές προτάσεις, η κάθε μία από τις οποίες παρουσιάζει μια μεμονωμένη εικόνα, ως φωτεινό κύκλο στο γενικότερο σκοτάδι.

Ένα από αυτά τα αποφθέγματα αναφέρεται σε μια σκηνή σε κάποιο τραπέζι όπου ένας άνθρωπος τρώει. Σημειώνεται λακωνικά ότι το άτομο εκείνο κατέληξε να τρώει όχι πάνω από το τραπέζι, αλλά από τα ψίχουλα που έπεφταν στο πάτωμα. «Έτσι, για μερική ώρα χορταίνει περισσότερο από τους άλλους, όμως επειδή δεν τρώει και στο τραπέζι κάποια στιγμή σταματούν να πέφτουν και τα ψίχουλα».

Η φράση είναι βέβαια αλληγορική, άλλωστε αν τη διαβάσει κανείς κυριολεκτικά θα αναγκαστεί να αμφιβάλει πως τρώγοντας από τα ψίχουλα θα ωφελούταν –έστω και βραχυπρόθεσμα– ένας που για χάρη του επάνω στο τραπέζι υπήρχε φαγητό. Δεν πολεμά για το πιάτο του φαγητού με τους ομοτράπεζούς του, για τους οποίους ξέρουμε μόνο ότι βρίσκονται επίσης εκεί, και τρώνε. Αν αποκλείσουμε την κυριολεκτική ερμηνεία, μπορούμε να κοιτάξουμε διάφορες αλληγορικές:

Όλα τα σημεία του γεωμετρικού χώρου στον Κάφκα αποκτούν σημασία μέσω της σύνδεσης του ενός με τα άλλα, και ποτέ με εξωτερικά σημεία – ως να ήταν κάθε τί εξωτερικό χαμένο στην ομιχλώδη και αδιαπέραστη περιφέρεια του κόσμου αυτών των έργων...

Κάτω από το τραπέζι τα πράγματα είναι, κατά πάσα πιθανότητα, πιο ήσυχα. Το σίγουρο, πάντως, είναι πως εκεί δεν τρώει κανείς άλλος, ούτε διαφιλονικεί για ψίχουλα, ούτε θεωρεί το πάτωμα και τα ψίχουλα που πέφτουν σε αυτό ως ευρύτερα μέρη του τραπεζιού. Μοιάζει να παραπέμπει αυτή η αυτόκλητη μετατόπιση του τέως ομοτράπεζου, στην ομοίως περιθωριακή λογοτεχνία και τα θέματα του Φραντς Κάφκα, από τα οποία απουσιάζει η οποιαδήποτε ευθεία αναφορά σε ζητήματα κοινωνικά ή φιλοσοφικά, πολιτικά και επιστημονικά. Αντίθετα με τους περισσότερους άλλους σημαντικούς συγγραφείς του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα, ο Κάφκα δεν εξετάζει πουθενά στο έργο του στα φανερά κάποιο θέμα φιλοσοφικό, ή έννοιες μαθηματικές ή από την ψυχολογία ή τις φυσικές επιστήμες. Τέτοιου είδους ζητήματα δείχνουν να απουσιάζουν εντελώς από το οπτικό πεδίο του κύριου χαρακτήρα στα έργα του· ενώ ακόμα και στα κείμενα που είναι γραμμένα σε τρίτο πρόσωπο εμείς παρατηρούμε τον εσωτερικό κόσμο μόνο του κύριου χαρακτήρα. Παρόλο που, πολύ σύντομα, η περιπλοκότητα εμφανίζεται σε όλα τα διηγήματα και τα μυθιστορήματα του Φραντς Κάφκα, δεν είναι αυτή ποτέ μια περιπλοκότητα που λειτουργεί με παραπομπές, με σαφήνεια, με έναν πολλαπλασιασμό μέσω της αναφοράς σε εξωτερικά αντικείμενα ή θεωρίες. Όλα τα σημεία του γεωμετρικού χώρου στον Κάφκα αποκτούν σημασία μέσω της σύνδεσης του ενός με τα άλλα, και ποτέ με εξωτερικά σημεία – ως να ήταν κάθε τί εξωτερικό χαμένο στην ομιχλώδη και αδιαπέραστη περιφέρεια του κόσμου αυτών των έργων...

Επανερχόμενοι στο απόφθεγμα με τα ψίχουλα, με αφορμή τα παραπάνω μπορούμε να εικάσουμε ότι ίσως τα ψίχουλα είναι ακριβώς τόσο αγαπητά σε εκείνον που τρώει κάτω από το τραπέζι επειδή τα ψίχουλα ήδη σε έναν βαθμό είναι διαποτισμένα από τον εαυτό του, δημιουργήθηκαν ήδη από μια πρώτη δική του κίνηση, καθώς έπεσαν από το ίδιο του το στόμα, ή προέκυψαν από τον θρυμματισμό της τροφής στα δάχτυλά του. Ενώ οι άλλοι πάνω τρώνε τα γνωστά φαγητά για τα οποία μπορούν εύκολα να μιλήσουν ο ένας στον άλλο, εκείνος κάτω από το τραπέζι ασχολείται με μια τροφή ήδη περισσότερο συνδεδεμένη με τον εαυτό του. Ίσως, μάλιστα, σε κάποια από εκείνα τα ψίχουλα, να εστίαζε κάποτε για ώρα τη ματιά του σε ένα σημείο που είχε διαβρωθεί από το σάλιο του, πιστεύοντας ότι μόνο κάτι ήδη τραβηγμένο τόσο κοντά στον εαυτό του μπορεί να κατανοήσει και να χρησιμοποιήσει και να τραφεί από αυτό, και μουρμουρίζοντας κάτω από το τραπέζι ένα άλλο από τα αποφθέγματα του Κάφκα, ότι «μόνο ο περιορισμένος κύκλος είναι καθαρός».

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΛΚΟΠΟΥΛΟΣ είναι μεταφραστής και συγγραφέας.

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΦΡΑΝΤΣ ΚΑΦΚΑ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Από τη Μαντάμ Σουσού στον Βαρδιάνο στα σπόρκα – Όλα τα βιβλία που έγιναν σειρές

Από τη Μαντάμ Σουσού στον Βαρδιάνο στα σπόρκα – Όλα τα βιβλία που έγιναν σειρές

Λογοτεχνία και τηλεόραση: Τι δίνει «τηλεοπτικότητα» σε ένα λογοτεχνικό έργο; Με ποια κριτήρια επιλέγεται για να μεταφερθεί στη μικρή οθόνη; Κατά πόσο οι τηλεοπτικές μεταφορές ανατροφοδοτούν την ανάγνωση λογοτεχνικών έργων; Ο εξαντλητικός κατάλογος που περιλαμβάνει τα βιβλία που έγιναν σειρές τα τελευταία 50 χρόνια, ...

Λογοτεχνία; Να λείπει, μου αρκεί η επιστήμη!

Λογοτεχνία; Να λείπει, μου αρκεί η επιστήμη!

Λογοτεχνία vs Επιστήμη. Κεντρική εικόνα: Ο Nietzsche σε υπαίθρια αφίσα στην Ubatuba, στη Βραζιλία © mauRÍCIO SANTOS/Unsplash

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Φέτος, διακόσια χρόνια από την Επανάσταση του 1821, ένα από τα ερωτήματα που με απασχολεί ...

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή των αρχαίων ημών – και όχι μόνο.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Συγγενής και σύντροφος του Αλκιβιάδη, ο Αξίοχος (γράφει ο Λυσίας) τον ακολούθησε στην Άβυδο. Εκεί και οι δυο τους νυμφεύθηκαν τη Μεδοντιάδα. Όταν από τον γάμο των τριών γεννήθηκ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ