Amin ATaleofTwoMuslims

Στη συζήτηση που έγινε προχθές στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση με θέμα «Τέχνη, Ελευθερία, Λογοκρισία» τέθηκαν πολλά ζητήματα και καταγράφησαν καίριοι προβληματισμοί.

Του Θωμά Συμεωνίδη

H συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών με αντικείμενο το τρίπτυχο «Τέχνη, Ελευθερία, Λογοκρισία» και τέσσερα επιμέρους πάνελ «Λόγος Περί Ελευθερίας», «Ιερά και Όσια», «Επικίνδυνες Ιδέες», «Η Βουή του Πλήθους» έθεσε πολλά και κρίσιμα ζητήματα, ορίζοντας περισσότερο το πλαίσιο μιας προβληματικής και λιγότερο έναν κοινό τόπο συγκλίσεων και απαντήσεων. Μεταξύ αυτών των ζητημάτων ήταν η έννοια της αυτολογοκρισίας υπό τον φόβο της αποδοκιμασίας ή της δημόσιας κατακραυγής, τα όρια της κριτικής, η συνάρθρωση ΜΜΕ, διαδικτύου, θεσμών της τέχνης και χορηγών και κατά προέκταση το ζήτημα της συνάρθρωσης συμφερόντων και λογοκριτικών ερεισμάτων, η προσβολή της πολιτικής ορθότητας και τα όρια της πρόκλησης μέσω της τέχνης, ο όρος του σεβασμού ή όχι της τέχνης απέναντι σε συγκεκριμένες ευαισθησίες. 

Έγινε προφανές, με τον πλέον τραγικό τρόπο, ότι οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες τελούν υπό καθεστώς υψηλής πολιτισμικής διακινδύνευσης όπου πλέον το ζήτημα της ελευθερίας της έκφρασης δεν είναι απλώς υπόθεση μιας κοινωνίας, αλλά συναρθρώνεται με μια σειρά από γεωπολιτικούς παράγοντες. 

Μια πρώτη επισήμανση που μπορεί να γίνει είναι ότι με αφορμή το τρομοκρατικό χτύπημα στη σατυρική εφημερίδα Charlie Hebdo τον Ιανουάριο του 2015, έγινε προφανές, με τον πλέον τραγικό τρόπο, ότι οι σύγχρονες δυτικές κοινωνίες τελούν υπό καθεστώς υψηλής πολιτισμικής διακινδύνευσης όπου πλέον το ζήτημα της ελευθερίας της έκφρασης δεν είναι απλώς υπόθεση μιας κοινωνίας, αλλά συναρθρώνεται με μια σειρά από γεωπολιτικούς παράγοντες. Σε αυτό το πλαίσιο, η ελευθερία της έκφρασης δοκιμάζεται από σειρά ανταγωνιστικών αιτημάτων, όπως η πολιτική φρόνηση και σύνεση, η μη ενθάρρυνση της βίας και της έντασης. Γίνεται επίσης αντιληπτό ότι ο σεβασμός του άλλου, υπονομεύεται από την αδυναμία κατανόησής του, αλλά και τον διαφορετικό τρόπο με τον οποίο κάθε κοινότητα ορίζει, στην προκειμένη περίπτωση, το βλάσφημο. Ενδεικτικά, αναφέρθηκε από τον κύριο Ζουμπουλάκη το παράδειγμα της ισλαμιστικής παράδοσης όπου ο εικονισμός του Θεού συνιστά βαρύτατη βλασφημία, ενώ στον ορθόδοξο χριστιανισμό ισχύει το ακριβώς αντίθετο.  

Μια δεύτερη επισήμανση είναι ότι παρά το γεγονός ότι στις ευρωπαϊκές κοινωνίες η παρουσία της θρησκείας έχει υποχωρήσει, η κάθε κοινότητα παρόλα αυτά βρίσκει τρόπους να διακρίνει ανάμεσα στο «ιερό» και το «όσιο» της κάθε εποχής, διαμορφώνοντας άτυπα τα δικά της κριτήρια για αυτό που δεν μπορεί να προσβληθεί χωρίς να προκαλέσει πολλές και μεγάλες αντιδράσεις. Στη βάση αυτής της λογικής, μπορεί να ερμηνευτεί και η άποψη του κυρίου Αλιβιζάτου ότι είναι κρισιμότερης σημασίας το ζήτημα της εξατομίκευσης της ευθύνης των δικαστών παρά η ίδια η αλλαγή των νόμων. Γενικότερα, ο κύριος Αλιβιζάτος, λόγω ιδιότητας προφανώς, επιχείρησε να προσδιορίσει συγκεκριμένα κριτήρια για την οριοθέτηση του προσβλητικού λόγου και το μέγεθος του πόνου τον οποίο προκαλεί: Τον βαθμό εξατομίκευσής του, το πλαίσιο στο οποίο διατυπώνεται και ο αιφνιδιασμός (αν ξέρει ο θεατής τι θα δει, αν είναι προετοιμασμένος). Αξίζει σε αυτό το σημείο να αναφερθούμε και στην άποψη του Daniel Wetzel της ομάδας Rimini Protokoll σε τοποθέτησή του σχετικά με το αίτημα της πολιτικής ορθότητας από τη μία και τον κίνδυνο της αυτολογοκρισίας από την άλλη. Ο Wetzel αναφέρθηκε στο ζήτημα της καλλιτεχνικής φόρμας εντός του οποίου εντάσσεται η πραγμάτευση ενός ζητήματος. Ο ενδιάμεσος δρόμος ανάμεσα στην πολιτική ορθότητα και την αυτολογοκρισία είναι η δημιουργία ενός πλαισίου στο οποίο μπορείς να μιλήσεις για συγκεκριμένα πράγματα, χωρίς να θίγεις όσους δεν έχουν ενσωματωθεί σε αυτό το πλαίσιο.

logokrisia 3

Μια τρίτη επισήμανση, έχει να κάνει με την ανάγκη διάκρισης και εύστοχης χρήσης των εννοιών. Δεν είναι όλες οι περιπτώσεις αντίδρασης σε ένα έργο λογοκρισία, δεν είναι η ατεκμηρίωτη αποδοκιμασία κριτική, δεν είναι η ανταλλαγή προσβλητικών χαρακτηρισμών και η απόπειρα ισοπέδωσης του άλλου διάλογος. Η γενικευμένη χρήση εννοιών και η συνεχής επίκλησή τους καθιστά τις έννοιες κενές περιεχομένου και αδρανείς.

Θα είχε πραγματικά μεγάλο ενδιαφέρον να υπάρξουν αντίστοιχες πρωτοβουλίες στο μέλλον...

Είναι χαρακτηριστικό, πάντως, ότι στο πλαίσιο της συνάντησης δεν προσεγγίστηκε συστηματικά το ερώτημα τι είναι τέχνη και αυτό ακριβώς σχετίζεται με το ιδιαίτερο καθεστώς της τέχνης στις σύγχρονες κοινωνίες ως μιας μορφή έκφρασης και ενός χώρου όπου δοκιμάζονται αξίες, απόψεις, ιδέες, στάσεις, πεποιθήσεις. Δεν μπορεί να υπάρχει ένας ορισμός για την τέχνη και επομένως δεν μπορεί να οριστεί με έναν αξιωματικό τρόπο σε τι συνίσταται ακριβώς ένα καλό έργο τέχνης. Ενδεικτικά, ο εικαστικός Kris Verdonck διερωτώμενος τι είναι καλή τέχνη, απάντησε πως δεν έχει ορισμό. Επίσης, δεν υπήρξε μία συστηματική πραγμάτευση για τη σχέση της τέχνης με την κοινωνία, για τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους εκδηλώνει ή θα έπρεπε να εκδηλώνει η τέχνη την κριτική της αιχμή, για την πολιτική διάσταση της τέχνης και τις λεπτές ισορροπίες που υπάρχουν ανάμεσα στην αυτονομία και την ετερονομία μιας καλλιτεχνικής πρακτικής, για τους τρόπους με τους οποίους μια ιδεολογία ενσωματώνεται και προβάλλεται ή αμφισβητείται μέσα από ένα έργο τέχνης. Ωστόσο όλα αυτά τα θέματα θίχθηκαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο και θα είχε πραγματικά μεγάλο ενδιαφέρον να υπάρξουν αντίστοιχες πρωτοβουλίες στο μέλλον όπου θα συνεχιστεί ο ιδιαίτερα επιτυχημένος διάλογος που ξεκίνησε με αφορμή την ημερίδα «Τέχνη, Ελευθερία, Λογοκρισία».

* O ΘΩΜΑΣ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Σκέψεις για τη λογοτεχνική ανάγνωση, την ερμηνεία των έργων, τα ζητήματα της αισθητικής, της αναπαράστασης και του ρεαλισμού στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο υπήρξε η μόνιμη επωδός που μας συνοδ...

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκέψεις και υποθέσεις με αφορμή την επανέκδοση του «Λεμονοδάσους» του Κοσμά Πολίτη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, στη σειρά Παλαιά κείμενα, νέες αναγνώσεις, που συνοδεύεται από το κείμενο της Αγγέλας Καστρινάκη «Αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας: ένα ταξίδι στους μύθους και στα σύμβολα του Λεμονοδάσους».

...
Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ: Ο Σεφέρης, οι αναθεωρητικές μεταφράσεις, ο Ρίλκε, ο Χάρολντ Μπλούμ κι ένα ερώτημα: «Στους κόλπους της ποιητικής συντεχνίας, ο φιλολογισμός αυτός δίχως άλλο εξακολουθεί να γοητεύει. Ωστόσο –εκατό χρόνια από την ιστορική πρώτη έκδοση, το ερώτημα είναι θεμιτό– γοητεύει άλλον κανένα;...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Ο Φίλιππος Τσιμπόγλου, Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή σήμερα το πρωί σε ηλικία 66 χρονών.

Επιμέλεια: Book Press

Η ανακοίνωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

...
Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο βραβευμένος συγγραφέας Μάριο Ντεζιάτι θα παρουσιάσει το βιβλίο του στις 9 Φεβρουαρίου 2023, στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Επιμέλεια: Book Press

O Mario Desiati, συγγραφέας του μυθιστορήματος Ασυμβίβαστοι (πρωτ. τίτλος Spatriat...

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ