alt

«Το πλήθος είναι το πέπλο μέσα από το οποίο η οικεία πόλη μεταμορφώνεται για τον πλάνητα σε φαντασμαγορία» Walter Benjamin

Της Ελένης Γαλάνη

Μέσα σε δύο 24ωρα (από τις 2 έως τις 4 Οκτώβρη 2015) επισκέφτηκα και φωτογράφισα 24 από τα περίπου 80 σημεία/μέρη που αναφέρονται στο βιβλίο Το café της χαμένης νιότης του Πατρίκ Μοντιανό.

Ξεκινώντας από το σημείο με το πράσινο χρώμα στο κέντρο (βλ. χάρτη από κάτω) όπου σύμφωνα με τον συγγραφέα βρισκόταν κάποτε το καφέ Κοντέ στο Οντεόν (στο βιβλίο αναφέρεται πως κατόπιν πήρε τη θέση του ένα πολυτελές κατάστημα δερμάτινων ειδών, εγώ βρήκα εκεί ένα μαγαζί με είδη κυνηγιού), και έχοντας διανύσει μια διαδρομή σε μια ακτίνα από το δημαρχείο του Νεïγί και το Ντανφέρ-Ροσερό μέχρι τη Μονμάρτη και το μετρό Εγκλίζ ντ’ Οτέιγ στα όρια της πόλης, ανακάλυψα, όπως ήταν αναμενόμενο, πως πολλά από τα μέρη για τα οποία διαβάζει κανείς στο βιβλίο δεν υπάρχουν πια ή υπάρχουν με διαφορετικό όνομα: αυτό ισχύει για παράδειγμα για τα περισσότερα από τα καφέ και τα μπαρ που αναφέρονται ονομαστικά στο βιβλίο (με λίγες εξαιρέσεις, όπως για παράδειγμα το Sans-Souci, το aux Noctambules, το Moulin Rouge στην Pigalle), και για τα περισσότερα από τα μαγαζιά -βιβλιοπωλεία κυρίως- και ξενοδοχεία (στη rue d’ Argentin, π.χ. υπάρχει πράγματι και σήμερα ένα μικρό ξενοδοχείο που λέγεται όμως, “My Hotel” , ενώ στην rue du Grand Prieuré, όπου στο βιβλίο αναφέρεται η ακριβής διεύθυνση ενοικιαζόμενων δωματίων με το όνομα Hivernia υπάρχει ένα κατάστημα με μινιατούρες παιχνιδιών). Περισσότερες πληροφορίες και εικόνες από την περιπλάνησή μου στo Παρίσι με βάση το βιβλίο του Μοντιανό μπορείτε να δείτε ΕΔΩΕΔΩ

1-Carte-Paris

Στο café της χαμένης νιότης το νήμα της πλοκής ξετυλίγεται μέσα από τέσσερις «φωνές», μέσα από ένα «εγώ» πολυφωνικό: τέσσερις άνθρωποι (ένας φοιτητής, ένας ντετέκτιβ, μια νεαρή γυναίκα, η Λουκί και ένας επίδοξος συγγραφέας) παρουσιάζονται ο ένας μετά τον άλλον σαν μάρτυρες, και διηγούνται σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση ο καθένας μια ιστορία. Οι διηγήσεις τους που αφορούν στην ίδια γυναίκα, τη Λουκί (ένα από τα τέσσερα πρόσωπα - αφηγητές στο βιβλίο) συμπληρώνουν η μια την άλλη, οι πληροφορίες σαν τις ψηφίδες ενός παζλ σωρεύονται για να συνθέσουν την εικόνα της, η οποία, ωστόσο, παραμένει ώς το τέλος ατελής. Η σύνθεση «χτίζεται» σταδιακά, σε παράλληλο χρόνο, μέσα από τον χάρτη των διαδρομών των ηρώων στην πόλη, ο οποίος επίσης οργανώνεται γύρω από ένα κέντρο (το καφέ Κοντέ). 

Η γλώσσα του Μοντιανό είναι πυκνή και ελλειπτική, η αφήγηση θραυσματική, γι’ αυτό ποιητική. Μέσα στην διαρκή μετακίνησή τους οι χαρακτήρες που δημιουργεί ο συγγραφέας, νέοι μποέμ, αλλά με χαρακτηριστικά ανθρώπων «καθημερινών», σαν άλλοι «απόγονοι της νύχτας»* περιπλανιούνται στην πόλη, ζουν μια νιότη προορισμένη να καεί, φλερτάρουν ανοιχτά με την φυγή.

Οι διαδρομές τους ξεκινούν με αφετηρία το καφέ Κοντέ (στην περιοχή Οντεόν, στο κέντρο) και σκορπίζουν φυγόκεντρα στα τέσσερα σημεία της πόλης μέχρι τα όριά της.

Οι διαδρομές τους ξεκινούν με αφετηρία το καφέ Κοντέ (στην περιοχή Οντεόν, στο κέντρο) και σκορπίζουν φυγόκεντρα στα τέσσερα σημεία της πόλης μέχρι τα όριά της, ποτέ όμως έξω από αυτά: οι αναφορές σε ονόματα δρόμων, καφέ, μπαρ, καμπαρέ, διευθύνσεις (συχνά ακριβείς), και οι περιγραφές διαφορετικών «στοιχείων της πόλης»*** αφθονούν στο βιβλίο – κατέγραψα συνολικά πάνω από ογδόντα (80) τέτοια σημεία εντός (ή στα όρια) του Παρισιού, τα τριάντα (30) περίπου από τα οποία διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην πλοκή. Επίσης ονομαστικά αναφέρονται στο βιβλίο δεκατρείς (13) σταθμοί του μετρό.

Η δράση τοποθετείται χρονικά στο τέλος της δεκαετίας του ’50/ αρχές της δεκαετίας του ’60. Την ίδια εποχή, στα 1955, όχι τυχαία, έχουμε την πρώτη αναφορά στο πλαίσιο των Λεττριστών του όρου «Ψυχογεωγραφία» ως «η πρακτική της μελέτης των εξειδικευμένων επιπτώσεων του γεωγραφικού περιβάλλοντος επί των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς των ατόμων».

altΗ «περιπλάνηση» (dérive), επίσης, βασική πρακτική της ψυχογεωγραφίας και μεθοδολογικό εργαλείο για τους καταστασιακούς (έχει ρίζες σε ντανταïστικά πρότυπα, όμως οι απαρχές της και η φιγούρα του πλάνητα / flâneur ανιχνεύονται ήδη από τον 19ο αιώνα στο έργο του Μπωντλαίρ), η οποία εκτός από μέθοδος αστικής ανάγνωσης υπήρξε ταυτόχρονα και ένα είδος «αυτόματης γραφής»/παρέμβασης του περιπατητή στην δομημένη αρχιτεκτονική της πόλης, εφαρμόζεται και αυτή για πρώτη φορά στα τέλη του ’50, οπότε και τα αποτελέσματά της καταγράφονται σε «ψυχογεωγραφικούς χάρτες» όπως ο χάρτης Naked City που συνέταξε για το Παρίσι ο ίδιος ο Ντεμπόρ το 1957, και τον ονόμασε έτσι για να εκφράσει την πεποίθηση των λεττριστών ότι η αστική εξερεύνηση είναι εξίσου ερωτική με την εξερεύνηση ενός γυναικείου σώματος.

Θυμίζοντας την πρακτική των Καταστασιακών, την περιπλάνηση δηλαδή, τα πρόσωπα στο βιβλίο του Μοντιανό περιδιαβαίνουν την πόλη με την οποία συνδέονται με σχέση αμφίδρομη και οργανική. Ο συγγραφέας/παρατηρητής συλλέγει τα ίχνη από τις διαδρομές τους για να σκιαγραφήσει τον χάρτη μιας εποχής και τον χάρτη ενός προσώπου που, όμως, η εικόνα του παραμένει θολή.

Εδώ οι άνθρωποι είναι τα τοπία: «ουδέτερες ζώνες», μαύρες τρύπες, no man’s lands, μέρη μεταβατικά και σταθερά σημεία εναλλάσσονται στην πόλη, στη μνήμη - κυκλικά. Είτε πρόκειται για υπαρκτά πρόσωπα είτε για φανταστικά, οι χαρακτήρες παλινδρομούν διαρκώς ανάμεσα σε φως και σκιά, ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό: τα δίπολα επανέρχονται, τα όρια ανάμεσα στο παρόν και την ανάμνηση είναι δυσδιάκριτα.

Η Λουκί και οι θαμώνες του καφέ Κοντέ ονειρεύονται να δραπετεύσουν, αλλά αυτό δεν θα γίνει ποτέ: παραμένουν εγκλωβισμένοι στον (αστικό) ιστό όπως τα έντομα, περιστρέφονται γυρω από ένα κέντρο/ φως που συχνά είναι ορατό μόνο μέσα από τη σκιά του. Μέσα σε αυτό το χάρτινο σκηνικό ούτε ο έρωτας αρκεί για να κατευνάσει την υπαρξιακή αγωνία: «τι να σου κάνει αυτός...» (ο έρωτας) βάζει απλά «λίγα παγάκια στη μελαγχολία μου»***. 

Με τον ίδιο τρόπο που το μαγαζί γύρω από το οποίο περιστρέφεται η δράση στο τέλος παύει να υπάρχει, έτσι και η Λουκί, που οι διηγήσεις «συναντιούνται» στο πρόσωπό της, στο τέλος χάνεται.

Και όπως το όνομα του καφέ «Κοντέ» έχει διπλή σημασία στα γαλλικά (σημαίνει «μπάτσος» -αστυνόμος δηλαδή στην αργκό- και «άδεια» από αστυνομική αρχή), έτσι και η Λουκί (ψευδώνυμο για το όνομα Ζακλίν Ντελάνγκ) καθώς και πολλοί χαρακτήρες στο βιβλίο παρουσιάζονται συχνά με δύο ονόματα και διπλή ζωή· με τον ίδιο τρόπο που το μαγαζί γύρω από το οποίο περιστρέφεται η δράση στο τέλος παύει να υπάρχει, έτσι και η Λουκί, που οι διηγήσεις «συναντιούνται» στο πρόσωπό της, στο τέλος χάνεται (αυτοκτονεί): μπαίνει από την «πόρτα της σκιάς» στην πρώτη σελίδα του βιβλίου και δραπετεύει στην τελευταία σελίδα από το παράθυρο. Οι πληροφορίες για την εφήμερη υπαρξή της σωρεύονται στο μεσοδιάστημα όσο η πλοκή προχωράει· η καλειδοσκοπική εικόνα της, που οικοδομείται αργά, χωρίς να ολοκληρώνεται, ωστόσο, ποτέ, γκρεμίζεται ακαριαία, με μια φράση της μόνο, την τελική: «Αυτό είναι. Αφήσου».

Έτσι, με μια κατάφαση, περνά η Λουκί στην άλλη πλευρά.

Μαζί της περνάει μια εποχή με τρόπο αθόρυβο, φυσικό – σχεδόν λυτρωτικό: η ιστορία συνεχίζεται, η περιπλάνηση αρχίζει κάθε φορά από την αρχή, με άλλα πρόσωπα, σε άλλες ζωές, με άλλες διαδρομές. Πού αρχίζει και πού τελειώνει η μνήμη; Τι είναι τελικά πραγματικό και τι φανταστικό; Ο Μοντιανό δεν δίνει απαντήσεις – δεν τις αναζητά καν.

«Ζωή είναι η εμμονή να ολοκληρώσει κανείς μια ανάμνηση» («Vivre c’ est s’ obstiner à achever un souvenir»), έγραψε κάποτε ο Ρενέ Σαρ.

* H ΕΛΕΝΗ ΓΑΛΑΝΗ είναι μουσειολόγος και ποιήτρια.


*Ingirumimusnocteetconsumimurigni (περιπλανιόμαστε μες στη νύχτα και μας καταπίνει η φωτιά)
** Ο συγγραφέας και πολεοδόμος Kevin Lynch, στο βιβλίο του ImageoftheCity, MIT Press, 1960 ομαδοποιεί τα “στοιχείᔨτης πόλης σε πέντε κατηγορίες: Διαδρομές (Paths), Άκρα (Edges), Συνοικείες (Districts), Κόμβοι (Nodes) και Ορόσημα (Landmarks).
*** Νίκος Καρούζος (Νεολιθική Νυχτωδία στην Κροστάνδη)
altΣτο cafe της χαμένης νιότης
Πατρίκ Μοντιανό
Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης
Πόλις 2013
Σελ. 158, τιμή εκδότη €14,20
alt
 
 
 
 
 
 
 
 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μια θετή πατρίδα

Μια θετή πατρίδα

Σκέψεις και ερωτήματα με αφορμή το βιβλίο του Theo Dorgan «Ελληνικά – Ορφέας» (μτφρ. Σωκράτης Καμπουρόπουλος, εκδ. Το Ροδακιό).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Εκείνον το χειμώνα κατάλαβα ότι είμαστε φτωχοί, ...

Στρογγυλή κριτική και μάρκετινγκ βιβλίου

Στρογγυλή κριτική και μάρκετινγκ βιβλίου

Σκέψεις, ερωτήματα και απαντήσεις γύρω από την κριτική βιβλίου και τις σχέσεις μεταξύ εκδοτών, κριτικών και αναγνωστών. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

«Εν μέρει για να εξακριβώσω μια εποχή,
εν μέρει και την ώρα να περάσω,
την νύχτα χθες πήρα μια [σειρά]
[βιβλιοκρι...


Πώς μας αφορά σήμερα η Γιορτή της Γυναίκας;

Πώς μας αφορά σήμερα η Γιορτή της Γυναίκας;

Δέκα χρόνια μεσολάβησαν από τη συγγραφή του παλιότερου άρθρου μου για την Ημέρα της Γυναίκας. Τι μεσολάβησε; Τι άλλαξε; 

Της Εύας Στάμου

Στα δέκα χρόνια που μεσολάβησαν από τη συγγραφή του παλιότερου άρθρου μου με τον τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανατόλ Φρανς: «Να ζεις χωρίς ψευδαισθήσεις είναι το μυστικό της ευτυχίας»

Ανατόλ Φρανς: «Να ζεις χωρίς ψευδαισθήσεις είναι το μυστικό της ευτυχίας»

Μια μέρα σαν σήμερα, 16 Απριλίου 1844, γεννήθηκε στο Παρίσι ο Γάλλος συγγραφέας και κριτικός, βραβευμένος με Νόμπελ το 1921, Ανατόλ Φρανς. 

Του Λεωνίδα Καλούση 

Ο Ζακ Φρανσουά Ανατόλ-Τιμπώ γεννήθηκε σε μια οικογένεια από γονείς μέτριας μόρφωσ...

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

45 τόνοι καφέ (διήγημα «1821»)

45 τόνοι καφέ (διήγημα «1821»)

Διήγημα που διακρίθηκε στον διαγωνισμό «200 χρόνια τώρα...», με θέμα «200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση», που συνδιοργάνωσαν η Book Press με τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Τα διηγήματα που ξεχώρισαν θα κυκλοφορήσουν σε e-book στο τέλος Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Της Μανώλιας Κίτσου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Φτερά στο τσιμέντο, της Ευσταθίας Ματζαρίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ευσταθίας Ματζαρίδου «Φτερά στο τσιμέντο», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[…] Τις ώρες που αυτοί κοιμούνται, αν εξαιρέσω, το ροχαλητό το...

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση, Συλλογικός τόμος (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον συλλογικό τόμο «Συγχώρεση – Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση», σε επιμέλεια του Ιωάννη Βαρτζόπουλου, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είναι στη φύση του ανθρώπου η δυνατότ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ