trapezes-oura

Για την παρηγορητική και παιδευτική διάσταση της λογοτεχνίας σε ανάστατους καιρούς. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Τις ώρες της κρίσης και του πολέμου την πληρώνουν ως συνήθως οι άμαχοι, δηλαδή η λογοτεχνία, το βιβλίο, ο πολιτισμός. Ποιος θα αγοράσει βιβλία ή έστω ποιος θα μπορέσει να κλείσει τη φωνασκούσα τηλεόραση, τις θορυβώδεις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες και τα κραυγάζοντα κοινωνικά δίκτυα, για να συγκεντρωθεί στη λογοτεχνία; Και ποιος θα διαβάσει κριτικές (ω της πολυτελείας!), θα στοχαστεί πάνω στις νέες εκδόσεις (ω της περιττολογίας!) και θα ξαναβάλει το μυαλό του στις γραμμές της πνευματικής κανονικότητας (ω της ανωμαλίας!); 

Το βασικό λοιπόν ερώτημα για τον πολιτισμό είναι τι τον χρειάζεται ο άνθρωπος, όταν ο καθένας υπολογίζει τα οικονομικά του και αγχώνεται, όταν η δραχμή είναι κατάρα και απειλή, όταν η Ελλάδα κάνει ουρές στα ΑΤΜ και δεινοπαθεί πάνω από ένα πιάτο φακές. Γιατί επομένως να διαβάσω λογοτεχνία σε ανάστατους καιρούς;

Η πρώτη εύκολη απάντηση είναι ότι η λογοτεχνία είναι μια σαφώς προδιαγεγραμμένη διέξοδος από τον ορυμαγδό της επικαιρότητας. Η παρένθεση που ανοίγει στην καθημερινότητα, η διαφυγή που υπόσχεται στο χαλασμένο μυαλό μας, η παυσίλυπη δράση της αφού «κάπως ξέρει από φάρμακα» ενάντια στην τρομολαγνία αλλά και στην πραγματικότητα, ενάντια στην κοινωνικοπολιτική κατάρρευση και κυρίως ενάντια στην ψυχολογική φόρτιση είναι προσιτά μέσα αποφόρτισης. Με άλλα λόγια για να μην τρελαθούμε, οφείλουμε να βρούμε τη βαλβίδα ασφαλείας μας, ώστε να εκτονώσουμε την πίεση από το καζάνι του νου μας. Κι η λογοτεχνία είναι ένα απλός, ήσυχος και ασφαλής τρόπος.

Η ανάγνωση βοηθάει τη σκέψη να αναπτύξει υγιείς συλλογισμούς, την εκγυμνάζει σε πιο ψύχραιμα, αποστασιοποιημένα μονοπάτια, χωρίς να της στερεί την άμεση επαφή με το πρόβλημα. Απέναντι στο πνευματικό αλτχάιμερ και στο διανοητικό στραμπούληγμα, το βιβλίο ξαναβάζει το μυαλό στη ρότα της βαθιάς, ποιοτικής, ισορροπημένης σκέψης.

Εκτός όμως από την ψυχαγωγική της πλευρά, η λογοτεχνία λειτουργεί και ως αντίβαρο στην αλήθεια των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της πλύσης εγκεφάλου που επιχειρούν με ρόπαλο την επικαιρότητα. Είτε είναι υπέρ ή κατά της κυβέρνησης, των Θεσμών ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα μίντια ασκούν στενή πολιορκία στο μυαλό μας, η οποία συνήθως καταλήγει σε άλωση με οικτρά βασανιστήρια για τα φαιά κύτταρα μας. Το βιβλίο μπορεί να απομονώσει αυτήν την ιογενή επίθεση και να δημιουργήσει ένα κουκούλι ασφαλείας γύρω από τη διανοητική μας περιουσία. Για να αφήσω τα μεγάλα λόγια, θα πω ότι η ανάγνωση βοηθάει τη σκέψη να αναπτύξει υγιείς συλλογισμούς, την εκγυμνάζει σε πιο ψύχραιμα, αποστασιοποιημένα μονοπάτια, χωρίς να της στερεί την άμεση επαφή με το πρόβλημα. Απέναντι στο πνευματικό αλτχάιμερ και στο διανοητικό στραμπούληγμα, το βιβλίο ξαναβάζει το μυαλό στη ρότα της βαθιάς, ποιοτικής, ισορροπημένης σκέψης.

Προχωρώ περαιτέρω. Αν ο λόγος της εξουσίας και της δημοσιογραφίας είναι άμεσα πολιτικός, ο λόγος της λογοτεχνίας δεν παύει να μιλάει πολιτικά, ακόμα κι όταν αναφέρεται σε άλλο ιστορικό πλαίσιο, θίγει κοινωνικά θέματα και ακονίζεται πάνω στις αιχμές της ατομικής συνείδησης και συμπεριφοράς. Η λογοτεχνία είναι ακριβώς η υγιής πολιτική σκέψη· είναι ο τρόπος να διαμορφώσουμε υγιή πολιτική σκέψη. Είναι το ροκάνι που καθαρίζει τις άχρηστες σκέψεις για να ξαναβρούμε τον πολιτικό μας εαυτό, τον οποίο μάς έχουν στερήσει οι άλλοι θορυβώδεις λόγοι.

Και τελειώνω χωρίς να έχω τερματίσει τους πιθανούς ρόλους της λογοτεχνίας μέσα στην κρίση. Παράλληλα με τα μακαρόνια μπορούμε να αγοράσουμε και βιβλία. Αντί να επενδύουμε τα χρήματά μας σε υλικά αγαθά για κάθε ενδεχόμενο, μπορούμε να θησαυρίσουμε καλά βιβλία, της κλασικής ή τρέχουσας παραγωγής, ελληνικά ή ξένα, ώστε να μην αφήσουμε το μυαλό μας στο μέλλον ορφανό. Κι είναι προτιμότερο να δίνουμε μια μπουκάλα οξυγόνου στον εγκέφαλό μας, μέσα στην ασφυξία της πολιτικής προπαγάνδας, παρά να βουτάμε εκόντες άκοντες σ' αυτήν, μόνο με την ανάσα μας. Σε τελευταία ανάλυση, αδελφέ, ανοίγουμε κάνα βιβλίο για να ξαναφέρουμε την κανονικότητα στη ζωή μας, όσοι τουλάχιστον διαβάζαμε και πριν.

Αντί για το τηλεκοντρόλ αγκαλιάστε πάλι το βιβλίο.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Σκέψεις για τη λογοτεχνική ανάγνωση, την ερμηνεία των έργων, τα ζητήματα της αισθητικής, της αναπαράστασης και του ρεαλισμού στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο υπήρξε η μόνιμη επωδός που μας συνοδ...

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκέψεις και υποθέσεις με αφορμή την επανέκδοση του «Λεμονοδάσους» του Κοσμά Πολίτη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, στη σειρά Παλαιά κείμενα, νέες αναγνώσεις, που συνοδεύεται από το κείμενο της Αγγέλας Καστρινάκη «Αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας: ένα ταξίδι στους μύθους και στα σύμβολα του Λεμονοδάσους».

...
Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ: Ο Σεφέρης, οι αναθεωρητικές μεταφράσεις, ο Ρίλκε, ο Χάρολντ Μπλούμ κι ένα ερώτημα: «Στους κόλπους της ποιητικής συντεχνίας, ο φιλολογισμός αυτός δίχως άλλο εξακολουθεί να γοητεύει. Ωστόσο –εκατό χρόνια από την ιστορική πρώτη έκδοση, το ερώτημα είναι θεμιτό– γοητεύει άλλον κανένα;...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Ο Παύλος Παυλίδης δίνει νέα πνοή σε 16 από τα σημαντικότερα έργα του μεγάλου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου, από τις 3 έως τις 5 Φεβρουαρίου 2023, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιμέλεια: Book Press

...
Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ