trapezes-oura

Για την παρηγορητική και παιδευτική διάσταση της λογοτεχνίας σε ανάστατους καιρούς. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Τις ώρες της κρίσης και του πολέμου την πληρώνουν ως συνήθως οι άμαχοι, δηλαδή η λογοτεχνία, το βιβλίο, ο πολιτισμός. Ποιος θα αγοράσει βιβλία ή έστω ποιος θα μπορέσει να κλείσει τη φωνασκούσα τηλεόραση, τις θορυβώδεις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες και τα κραυγάζοντα κοινωνικά δίκτυα, για να συγκεντρωθεί στη λογοτεχνία; Και ποιος θα διαβάσει κριτικές (ω της πολυτελείας!), θα στοχαστεί πάνω στις νέες εκδόσεις (ω της περιττολογίας!) και θα ξαναβάλει το μυαλό του στις γραμμές της πνευματικής κανονικότητας (ω της ανωμαλίας!); 

Το βασικό λοιπόν ερώτημα για τον πολιτισμό είναι τι τον χρειάζεται ο άνθρωπος, όταν ο καθένας υπολογίζει τα οικονομικά του και αγχώνεται, όταν η δραχμή είναι κατάρα και απειλή, όταν η Ελλάδα κάνει ουρές στα ΑΤΜ και δεινοπαθεί πάνω από ένα πιάτο φακές. Γιατί επομένως να διαβάσω λογοτεχνία σε ανάστατους καιρούς;

Η πρώτη εύκολη απάντηση είναι ότι η λογοτεχνία είναι μια σαφώς προδιαγεγραμμένη διέξοδος από τον ορυμαγδό της επικαιρότητας. Η παρένθεση που ανοίγει στην καθημερινότητα, η διαφυγή που υπόσχεται στο χαλασμένο μυαλό μας, η παυσίλυπη δράση της αφού «κάπως ξέρει από φάρμακα» ενάντια στην τρομολαγνία αλλά και στην πραγματικότητα, ενάντια στην κοινωνικοπολιτική κατάρρευση και κυρίως ενάντια στην ψυχολογική φόρτιση είναι προσιτά μέσα αποφόρτισης. Με άλλα λόγια για να μην τρελαθούμε, οφείλουμε να βρούμε τη βαλβίδα ασφαλείας μας, ώστε να εκτονώσουμε την πίεση από το καζάνι του νου μας. Κι η λογοτεχνία είναι ένα απλός, ήσυχος και ασφαλής τρόπος.

Η ανάγνωση βοηθάει τη σκέψη να αναπτύξει υγιείς συλλογισμούς, την εκγυμνάζει σε πιο ψύχραιμα, αποστασιοποιημένα μονοπάτια, χωρίς να της στερεί την άμεση επαφή με το πρόβλημα. Απέναντι στο πνευματικό αλτχάιμερ και στο διανοητικό στραμπούληγμα, το βιβλίο ξαναβάζει το μυαλό στη ρότα της βαθιάς, ποιοτικής, ισορροπημένης σκέψης.

Εκτός όμως από την ψυχαγωγική της πλευρά, η λογοτεχνία λειτουργεί και ως αντίβαρο στην αλήθεια των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της πλύσης εγκεφάλου που επιχειρούν με ρόπαλο την επικαιρότητα. Είτε είναι υπέρ ή κατά της κυβέρνησης, των Θεσμών ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα μίντια ασκούν στενή πολιορκία στο μυαλό μας, η οποία συνήθως καταλήγει σε άλωση με οικτρά βασανιστήρια για τα φαιά κύτταρα μας. Το βιβλίο μπορεί να απομονώσει αυτήν την ιογενή επίθεση και να δημιουργήσει ένα κουκούλι ασφαλείας γύρω από τη διανοητική μας περιουσία. Για να αφήσω τα μεγάλα λόγια, θα πω ότι η ανάγνωση βοηθάει τη σκέψη να αναπτύξει υγιείς συλλογισμούς, την εκγυμνάζει σε πιο ψύχραιμα, αποστασιοποιημένα μονοπάτια, χωρίς να της στερεί την άμεση επαφή με το πρόβλημα. Απέναντι στο πνευματικό αλτχάιμερ και στο διανοητικό στραμπούληγμα, το βιβλίο ξαναβάζει το μυαλό στη ρότα της βαθιάς, ποιοτικής, ισορροπημένης σκέψης.

Προχωρώ περαιτέρω. Αν ο λόγος της εξουσίας και της δημοσιογραφίας είναι άμεσα πολιτικός, ο λόγος της λογοτεχνίας δεν παύει να μιλάει πολιτικά, ακόμα κι όταν αναφέρεται σε άλλο ιστορικό πλαίσιο, θίγει κοινωνικά θέματα και ακονίζεται πάνω στις αιχμές της ατομικής συνείδησης και συμπεριφοράς. Η λογοτεχνία είναι ακριβώς η υγιής πολιτική σκέψη· είναι ο τρόπος να διαμορφώσουμε υγιή πολιτική σκέψη. Είναι το ροκάνι που καθαρίζει τις άχρηστες σκέψεις για να ξαναβρούμε τον πολιτικό μας εαυτό, τον οποίο μάς έχουν στερήσει οι άλλοι θορυβώδεις λόγοι.

Και τελειώνω χωρίς να έχω τερματίσει τους πιθανούς ρόλους της λογοτεχνίας μέσα στην κρίση. Παράλληλα με τα μακαρόνια μπορούμε να αγοράσουμε και βιβλία. Αντί να επενδύουμε τα χρήματά μας σε υλικά αγαθά για κάθε ενδεχόμενο, μπορούμε να θησαυρίσουμε καλά βιβλία, της κλασικής ή τρέχουσας παραγωγής, ελληνικά ή ξένα, ώστε να μην αφήσουμε το μυαλό μας στο μέλλον ορφανό. Κι είναι προτιμότερο να δίνουμε μια μπουκάλα οξυγόνου στον εγκέφαλό μας, μέσα στην ασφυξία της πολιτικής προπαγάνδας, παρά να βουτάμε εκόντες άκοντες σ' αυτήν, μόνο με την ανάσα μας. Σε τελευταία ανάλυση, αδελφέ, ανοίγουμε κάνα βιβλίο για να ξαναφέρουμε την κανονικότητα στη ζωή μας, όσοι τουλάχιστον διαβάζαμε και πριν.

Αντί για το τηλεκοντρόλ αγκαλιάστε πάλι το βιβλίο.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Παράδοση και αυθεντία – Σκέψεις για την αξιολόγηση της τέχνης

Παράδοση και αυθεντία – Σκέψεις για την αξιολόγηση της τέχνης

Επισημάνσεις για τη σχέση παράδοσης, πρωτοποριακών κινημάτων και των καλλιτεχνών σήμερα. Κεντρική εικόνα: [από αριστερά:] Ford Madox Ford, James Joyce, Ezra Pound, και ο δικηγόρος του Joyce John Quinn, φωτογραφημένοι το 1922, έξω από το ατελιέ του Pound στο νούμερο 70 της Notre Dame-des-Champs στο Mon...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Διονύσης Μαρίνος θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Διονύσης Μαρίνος θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Διονύσης Μαρίνος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλω...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Θάνος Κάππας θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Θάνος Κάππας θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο πεζογράφος Θάνος Κάππας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλων μας με την ανάγνωση ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε η συγγραφέας των παιδιών Αγγελική Βαρελλά

Πέθανε η συγγραφέας των παιδιών Αγγελική Βαρελλά

Σε ηλικία 92 ετών, πέθανε η συγγραφέας Αγγελική Βαρελλά. Φωτογραφία: Άρης Ρούπινας

Επιμέλεια: Book Press

Ο κόσμος του βιβλίου και ειδικότερα ο κόσμος του βιβλίου για παιδιά αποχαιρετά σήμερα τη συγγραφέα ...

«Στους δρόμους» του Συλβαίν Πρυντόμ (κριτική) – Η πρόκληση μιας νέας ζωής

«Στους δρόμους» του Συλβαίν Πρυντόμ (κριτική) – Η πρόκληση μιας νέας ζωής

Σκέψεις και παρατηρήσεις για το αυτοκίνητο ως σύμβολο ελευθερίας και ανεξαρτησίας, καθώς και σύμβολο κοινωνικής θέσης, με αφορμή το μυθιστόρημα του Συλβαίν Πρυντόμ (Sylvain Prudhomme) «Στους δρόμους» (μτφρ. Έφη Κορομηλά, εκδ. Στερέωμα).

Του Ηλία Καφάογλου 

...
«Εμμανουήλ και Αικατερίνη» της Ρέας Γαλανάκη (κριτική)

«Εμμανουήλ και Αικατερίνη» της Ρέας Γαλανάκη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ρέας Γαλανάκη «Εμμανουήλ και Αικατερίνη – Τα παραμύθια που δεν είναι παραμύθια» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Όσοι ακολουθούμε συστηματικά τη ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

Μια λίστα με 10 σημαντικά μυθιστορήματα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς στα αγγλικά δημοσιεύτηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Women’s Prize for Fiction. Τα δέκα βιβλία αναδείχθηκαν μέσω ψηφοφορίας στην οποία συμμετείχαν 20.000 αναγνώστες. Και τα 10 έχουν μεταφραστεί στη γλώσσα μας. Στη φωτογραφία, η Μέρι Σέλεϊ.

...
40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμενους μήνες. Δείτε τα και διαλέξτε το δικό σας αγαπημένο βιβλίο του καλοκαιριού.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός, Κ.Β. Κατσουλάρης...

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

Από τα πολλλά καλά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, σας προτείνω δέκα, επιλεγμένα από τα μη μυθοπλαστικά βιβλία. Δοκίμια, έρευνες, μελέτες, όλα τους διαβαστερά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Δέκα βιβλία, δέκα ευκαιρίες να γίνουμε σοφότεροι και, γιατί όχι, καλύτεροι άνθρωποι.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ