trapezes-oura

Για την παρηγορητική και παιδευτική διάσταση της λογοτεχνίας σε ανάστατους καιρούς. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Τις ώρες της κρίσης και του πολέμου την πληρώνουν ως συνήθως οι άμαχοι, δηλαδή η λογοτεχνία, το βιβλίο, ο πολιτισμός. Ποιος θα αγοράσει βιβλία ή έστω ποιος θα μπορέσει να κλείσει τη φωνασκούσα τηλεόραση, τις θορυβώδεις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες και τα κραυγάζοντα κοινωνικά δίκτυα, για να συγκεντρωθεί στη λογοτεχνία; Και ποιος θα διαβάσει κριτικές (ω της πολυτελείας!), θα στοχαστεί πάνω στις νέες εκδόσεις (ω της περιττολογίας!) και θα ξαναβάλει το μυαλό του στις γραμμές της πνευματικής κανονικότητας (ω της ανωμαλίας!); 

Το βασικό λοιπόν ερώτημα για τον πολιτισμό είναι τι τον χρειάζεται ο άνθρωπος, όταν ο καθένας υπολογίζει τα οικονομικά του και αγχώνεται, όταν η δραχμή είναι κατάρα και απειλή, όταν η Ελλάδα κάνει ουρές στα ΑΤΜ και δεινοπαθεί πάνω από ένα πιάτο φακές. Γιατί επομένως να διαβάσω λογοτεχνία σε ανάστατους καιρούς;

Η πρώτη εύκολη απάντηση είναι ότι η λογοτεχνία είναι μια σαφώς προδιαγεγραμμένη διέξοδος από τον ορυμαγδό της επικαιρότητας. Η παρένθεση που ανοίγει στην καθημερινότητα, η διαφυγή που υπόσχεται στο χαλασμένο μυαλό μας, η παυσίλυπη δράση της αφού «κάπως ξέρει από φάρμακα» ενάντια στην τρομολαγνία αλλά και στην πραγματικότητα, ενάντια στην κοινωνικοπολιτική κατάρρευση και κυρίως ενάντια στην ψυχολογική φόρτιση είναι προσιτά μέσα αποφόρτισης. Με άλλα λόγια για να μην τρελαθούμε, οφείλουμε να βρούμε τη βαλβίδα ασφαλείας μας, ώστε να εκτονώσουμε την πίεση από το καζάνι του νου μας. Κι η λογοτεχνία είναι ένα απλός, ήσυχος και ασφαλής τρόπος.

Η ανάγνωση βοηθάει τη σκέψη να αναπτύξει υγιείς συλλογισμούς, την εκγυμνάζει σε πιο ψύχραιμα, αποστασιοποιημένα μονοπάτια, χωρίς να της στερεί την άμεση επαφή με το πρόβλημα. Απέναντι στο πνευματικό αλτχάιμερ και στο διανοητικό στραμπούληγμα, το βιβλίο ξαναβάζει το μυαλό στη ρότα της βαθιάς, ποιοτικής, ισορροπημένης σκέψης.

Εκτός όμως από την ψυχαγωγική της πλευρά, η λογοτεχνία λειτουργεί και ως αντίβαρο στην αλήθεια των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της πλύσης εγκεφάλου που επιχειρούν με ρόπαλο την επικαιρότητα. Είτε είναι υπέρ ή κατά της κυβέρνησης, των Θεσμών ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα μίντια ασκούν στενή πολιορκία στο μυαλό μας, η οποία συνήθως καταλήγει σε άλωση με οικτρά βασανιστήρια για τα φαιά κύτταρα μας. Το βιβλίο μπορεί να απομονώσει αυτήν την ιογενή επίθεση και να δημιουργήσει ένα κουκούλι ασφαλείας γύρω από τη διανοητική μας περιουσία. Για να αφήσω τα μεγάλα λόγια, θα πω ότι η ανάγνωση βοηθάει τη σκέψη να αναπτύξει υγιείς συλλογισμούς, την εκγυμνάζει σε πιο ψύχραιμα, αποστασιοποιημένα μονοπάτια, χωρίς να της στερεί την άμεση επαφή με το πρόβλημα. Απέναντι στο πνευματικό αλτχάιμερ και στο διανοητικό στραμπούληγμα, το βιβλίο ξαναβάζει το μυαλό στη ρότα της βαθιάς, ποιοτικής, ισορροπημένης σκέψης.

Προχωρώ περαιτέρω. Αν ο λόγος της εξουσίας και της δημοσιογραφίας είναι άμεσα πολιτικός, ο λόγος της λογοτεχνίας δεν παύει να μιλάει πολιτικά, ακόμα κι όταν αναφέρεται σε άλλο ιστορικό πλαίσιο, θίγει κοινωνικά θέματα και ακονίζεται πάνω στις αιχμές της ατομικής συνείδησης και συμπεριφοράς. Η λογοτεχνία είναι ακριβώς η υγιής πολιτική σκέψη· είναι ο τρόπος να διαμορφώσουμε υγιή πολιτική σκέψη. Είναι το ροκάνι που καθαρίζει τις άχρηστες σκέψεις για να ξαναβρούμε τον πολιτικό μας εαυτό, τον οποίο μάς έχουν στερήσει οι άλλοι θορυβώδεις λόγοι.

Και τελειώνω χωρίς να έχω τερματίσει τους πιθανούς ρόλους της λογοτεχνίας μέσα στην κρίση. Παράλληλα με τα μακαρόνια μπορούμε να αγοράσουμε και βιβλία. Αντί να επενδύουμε τα χρήματά μας σε υλικά αγαθά για κάθε ενδεχόμενο, μπορούμε να θησαυρίσουμε καλά βιβλία, της κλασικής ή τρέχουσας παραγωγής, ελληνικά ή ξένα, ώστε να μην αφήσουμε το μυαλό μας στο μέλλον ορφανό. Κι είναι προτιμότερο να δίνουμε μια μπουκάλα οξυγόνου στον εγκέφαλό μας, μέσα στην ασφυξία της πολιτικής προπαγάνδας, παρά να βουτάμε εκόντες άκοντες σ' αυτήν, μόνο με την ανάσα μας. Σε τελευταία ανάλυση, αδελφέ, ανοίγουμε κάνα βιβλίο για να ξαναφέρουμε την κανονικότητα στη ζωή μας, όσοι τουλάχιστον διαβάζαμε και πριν.

Αντί για το τηλεκοντρόλ αγκαλιάστε πάλι το βιβλίο.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μια θετή πατρίδα

Μια θετή πατρίδα

Σκέψεις και ερωτήματα με αφορμή το βιβλίο του Theo Dorgan «Ελληνικά – Ορφέας» (μτφρ. Σωκράτης Καμπουρόπουλος, εκδ. Το Ροδακιό).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Εκείνον το χειμώνα κατάλαβα ότι είμαστε φτωχοί, ...

Στρογγυλή κριτική και μάρκετινγκ βιβλίου

Στρογγυλή κριτική και μάρκετινγκ βιβλίου

Σκέψεις, ερωτήματα και απαντήσεις γύρω από την κριτική βιβλίου και τις σχέσεις μεταξύ εκδοτών, κριτικών και αναγνωστών. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

«Εν μέρει για να εξακριβώσω μια εποχή,
εν μέρει και την ώρα να περάσω,
την νύχτα χθες πήρα μια [σειρά]
[βιβλιοκρι...


Πώς μας αφορά σήμερα η Γιορτή της Γυναίκας;

Πώς μας αφορά σήμερα η Γιορτή της Γυναίκας;

Δέκα χρόνια μεσολάβησαν από τη συγγραφή του παλιότερου άρθρου μου για την Ημέρα της Γυναίκας. Τι μεσολάβησε; Τι άλλαξε; 

Της Εύας Στάμου

Στα δέκα χρόνια που μεσολάβησαν από τη συγγραφή του παλιότερου άρθρου μου με τον τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Δέσποινας Χατζή «Το πανδοχείο – Η ζωή στην ελληνόφωνη Καλαβρία», το οποίο κυκλοφορεί στις 12 Απριλίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16
Ορεινή Μπόβα – ...

Διαβάζοντας με τη Γωγώ Μπρέμπου

Διαβάζοντας με τη Γωγώ Μπρέμπου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Η ηθοποιός Γωγώ Μπρέμπου απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις. Φωτογραφία: © Γιάννης Πρίφτης

Επιμέλεια: Κώστας ...

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς – μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς

Για το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος), μια ανανεωμένη ματιά στην ιστορία της σκλαβιάς στην Αμερική του 19ου αιώνα και νωρίτερα.  

Του Νίκου Ξένιου

Ο Χορευτής του Νερού ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Το πανδοχείο, της Δέσποινας Χατζή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Δέσποινας Χατζή «Το πανδοχείο – Η ζωή στην ελληνόφωνη Καλαβρία», το οποίο κυκλοφορεί στις 12 Απριλίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 16
Ορεινή Μπόβα – ...

Μίζερι, του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Μίζερι, του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Stephen King «Μίζερι» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 19

...
Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου, της Χίλντας Παπαδημητρίου (προδημοσίευση)

Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου, της Χίλντας Παπαδημητρίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χίλντας Παπαδημητρίου «Ένοχος μέχρι αποδείξεως του εναντίου», το οποίο κυκλοφορεί στις 8 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Αθήνα και πάλι Αθήνα απόψε τα χείλη μου ας πουν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

16 Μαρτίου 2021 ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ

Γιώργος Μαργαρίτης: «Η Επανάσταση είναι υπόθεση πολλών»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Γιώργο Μαργαρίτη με αφορμή το βιβλίο του «Ενάντια σε φρούρια και τείχη – 1821 – Μια μικρή εισαγωγή για την Ελληνική Επανάσταση», που κυκλοφορ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ