trapezes-oura

Για την παρηγορητική και παιδευτική διάσταση της λογοτεχνίας σε ανάστατους καιρούς. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Τις ώρες της κρίσης και του πολέμου την πληρώνουν ως συνήθως οι άμαχοι, δηλαδή η λογοτεχνία, το βιβλίο, ο πολιτισμός. Ποιος θα αγοράσει βιβλία ή έστω ποιος θα μπορέσει να κλείσει τη φωνασκούσα τηλεόραση, τις θορυβώδεις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες και τα κραυγάζοντα κοινωνικά δίκτυα, για να συγκεντρωθεί στη λογοτεχνία; Και ποιος θα διαβάσει κριτικές (ω της πολυτελείας!), θα στοχαστεί πάνω στις νέες εκδόσεις (ω της περιττολογίας!) και θα ξαναβάλει το μυαλό του στις γραμμές της πνευματικής κανονικότητας (ω της ανωμαλίας!); 

Το βασικό λοιπόν ερώτημα για τον πολιτισμό είναι τι τον χρειάζεται ο άνθρωπος, όταν ο καθένας υπολογίζει τα οικονομικά του και αγχώνεται, όταν η δραχμή είναι κατάρα και απειλή, όταν η Ελλάδα κάνει ουρές στα ΑΤΜ και δεινοπαθεί πάνω από ένα πιάτο φακές. Γιατί επομένως να διαβάσω λογοτεχνία σε ανάστατους καιρούς;

Η πρώτη εύκολη απάντηση είναι ότι η λογοτεχνία είναι μια σαφώς προδιαγεγραμμένη διέξοδος από τον ορυμαγδό της επικαιρότητας. Η παρένθεση που ανοίγει στην καθημερινότητα, η διαφυγή που υπόσχεται στο χαλασμένο μυαλό μας, η παυσίλυπη δράση της αφού «κάπως ξέρει από φάρμακα» ενάντια στην τρομολαγνία αλλά και στην πραγματικότητα, ενάντια στην κοινωνικοπολιτική κατάρρευση και κυρίως ενάντια στην ψυχολογική φόρτιση είναι προσιτά μέσα αποφόρτισης. Με άλλα λόγια για να μην τρελαθούμε, οφείλουμε να βρούμε τη βαλβίδα ασφαλείας μας, ώστε να εκτονώσουμε την πίεση από το καζάνι του νου μας. Κι η λογοτεχνία είναι ένα απλός, ήσυχος και ασφαλής τρόπος.

Η ανάγνωση βοηθάει τη σκέψη να αναπτύξει υγιείς συλλογισμούς, την εκγυμνάζει σε πιο ψύχραιμα, αποστασιοποιημένα μονοπάτια, χωρίς να της στερεί την άμεση επαφή με το πρόβλημα. Απέναντι στο πνευματικό αλτχάιμερ και στο διανοητικό στραμπούληγμα, το βιβλίο ξαναβάζει το μυαλό στη ρότα της βαθιάς, ποιοτικής, ισορροπημένης σκέψης.

Εκτός όμως από την ψυχαγωγική της πλευρά, η λογοτεχνία λειτουργεί και ως αντίβαρο στην αλήθεια των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της πλύσης εγκεφάλου που επιχειρούν με ρόπαλο την επικαιρότητα. Είτε είναι υπέρ ή κατά της κυβέρνησης, των Θεσμών ή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα μίντια ασκούν στενή πολιορκία στο μυαλό μας, η οποία συνήθως καταλήγει σε άλωση με οικτρά βασανιστήρια για τα φαιά κύτταρα μας. Το βιβλίο μπορεί να απομονώσει αυτήν την ιογενή επίθεση και να δημιουργήσει ένα κουκούλι ασφαλείας γύρω από τη διανοητική μας περιουσία. Για να αφήσω τα μεγάλα λόγια, θα πω ότι η ανάγνωση βοηθάει τη σκέψη να αναπτύξει υγιείς συλλογισμούς, την εκγυμνάζει σε πιο ψύχραιμα, αποστασιοποιημένα μονοπάτια, χωρίς να της στερεί την άμεση επαφή με το πρόβλημα. Απέναντι στο πνευματικό αλτχάιμερ και στο διανοητικό στραμπούληγμα, το βιβλίο ξαναβάζει το μυαλό στη ρότα της βαθιάς, ποιοτικής, ισορροπημένης σκέψης.

Προχωρώ περαιτέρω. Αν ο λόγος της εξουσίας και της δημοσιογραφίας είναι άμεσα πολιτικός, ο λόγος της λογοτεχνίας δεν παύει να μιλάει πολιτικά, ακόμα κι όταν αναφέρεται σε άλλο ιστορικό πλαίσιο, θίγει κοινωνικά θέματα και ακονίζεται πάνω στις αιχμές της ατομικής συνείδησης και συμπεριφοράς. Η λογοτεχνία είναι ακριβώς η υγιής πολιτική σκέψη· είναι ο τρόπος να διαμορφώσουμε υγιή πολιτική σκέψη. Είναι το ροκάνι που καθαρίζει τις άχρηστες σκέψεις για να ξαναβρούμε τον πολιτικό μας εαυτό, τον οποίο μάς έχουν στερήσει οι άλλοι θορυβώδεις λόγοι.

Και τελειώνω χωρίς να έχω τερματίσει τους πιθανούς ρόλους της λογοτεχνίας μέσα στην κρίση. Παράλληλα με τα μακαρόνια μπορούμε να αγοράσουμε και βιβλία. Αντί να επενδύουμε τα χρήματά μας σε υλικά αγαθά για κάθε ενδεχόμενο, μπορούμε να θησαυρίσουμε καλά βιβλία, της κλασικής ή τρέχουσας παραγωγής, ελληνικά ή ξένα, ώστε να μην αφήσουμε το μυαλό μας στο μέλλον ορφανό. Κι είναι προτιμότερο να δίνουμε μια μπουκάλα οξυγόνου στον εγκέφαλό μας, μέσα στην ασφυξία της πολιτικής προπαγάνδας, παρά να βουτάμε εκόντες άκοντες σ' αυτήν, μόνο με την ανάσα μας. Σε τελευταία ανάλυση, αδελφέ, ανοίγουμε κάνα βιβλίο για να ξαναφέρουμε την κανονικότητα στη ζωή μας, όσοι τουλάχιστον διαβάζαμε και πριν.

Αντί για το τηλεκοντρόλ αγκαλιάστε πάλι το βιβλίο.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το δέρμα», του Σέρχιο δελ Μολίνο − Μηχανισμοί κατανόησης της νόσου της ψωρίασης

«Το δέρμα», του Σέρχιο δελ Μολίνο − Μηχανισμοί κατανόησης της νόσου της ψωρίασης

Για τη συλλογή διηγημάτων του Sergio del Molino «Το δέρμα» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία © Larm Rmah / Unsplash

Του Γιώργου Αθανασιάδη

 

...

Λουίς Γκαρθία Μοντέρο: ένα ποίημα για την Αλμουδένα, τρεις μεταφράσεις

Λουίς Γκαρθία Μοντέρο: ένα ποίημα για την Αλμουδένα, τρεις μεταφράσεις

Τρεις μεταφραστικές απόπειρες ενός ποιήματος του Luis García Montero αφιερωμένο στην Almudena Grandes, που απεβίωσε πρόσφατα.

Tου Κωνσταντίνου Παλαιολόγου

Στις 27 Νοεμβρίου 2021 απεβίωσε στα 61 της χρόνια εξαιτίας ενός καρκίνου, η πολύ σημαντ...

Ο Σεφέρης και ο χορός του Ζορμπά

Ο Σεφέρης και ο χορός του Ζορμπά

Γιατί ο Γιώργος Σεφέρης χάρισε τον Ζορμπά του Νίκου Καζαντζάκη σε επιφανείς ξένους, αφού πρώτα τον είχε απορρίψει στο ημερολόγιό του; Μυστήρια, στο περιθώριο της λογοτεχνικής ιστορίας.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Το ισπανικό θέατρο έχει την τιμητική του στις αθηναϊκές σκηνές του Ιανουαρίου. Ιδού τέσσερα έργα που ξεχωρίσαμε. 

Του Νίκου Ξένιου

Σε σημαντική χοροθεατρική διασκευή είδαμε το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που συνοψίζει ...

Η Φανί Αρντάν διαβάζει Σολωμό στη Σορβόννη – Εκδήλωση του ΕΙΠ για τα 200 χρόνια από το 1821

Η Φανί Αρντάν διαβάζει Σολωμό στη Σορβόννη – Εκδήλωση του ΕΙΠ για τα 200 χρόνια από το 1821

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στη Σορβόννη: «Η Ελλάδα και η Γαλλία τον 19ο αιώνα». Την εκδήλωση διοργάνωσε και παρουσίασε ο συγγραφέας και Πρέσβης Πολιτισμού του ΕΙΠ στο Παρίσι Γιώργος Αρχιμανδρίτης. 

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Την ώρα της αλλαγής του χρόνου, τη μαγική στιγμή που φέρει την υπόσχεση της επανεκκίνησης και την ελπίδα πως αυτή τη νέα χρονιά όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, το ωραιότερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους αγαπημένους μας είναι ένα βιβλίο. Επιλέξαμε και προτείνουμε δεκαπέντε όμορφα, εμπνευσμένα, ξεχωριστά βιβλία, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ