happy-person1

Της Εύας Στάμου

Πόσο εφικτή είναι η μέτρηση της ευτυχίας, τη στιγμή που ο ορισμός της είναι αμφιλεγόμενος, η επίτευξή της δύσκολη, κι η διατήρησή της μια ιδιαίτερα εύθραυστη υπόθεση, ευάλωτη στο παραμικρό απρόβλεπτο γεγονός;

Η πρόσφατη απόφαση ορισμένων ευρωπαϊκών κρατών να μετρήσουν την ευτυχία των πολιτών τους, φέρνει στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος φιλοσοφικά, κοινωνιολογικά και πολιτικά ζητήματα. Αν και το κύριο ερώτημα που θέτει η έρευνα είναι ποια χαρακτηριστικά θεωρούν απαραίτητα οι Ευρωπαίοι για την εξασφάλιση της ευζωίας τους, υπάρχουν ορισμένα βασικά ερωτήματα που θα άξιζε να διερευνήσουμε όπως: τι είναι ευτυχία; υπάρχει τρόπος να μετρηθεί; ποιος είναι ο λόγος ύπαρξης τέτοιων ερευνών και πόσο φερέγγυες είναι; έχει μια κυβέρνηση την πρόθεση ή τη δύναμη να βελτιώσει την ευζωία μας και είναι τελικά σημαντικότερη για την διασφάλιση της ευτυχίας η εσωτερική αλλαγή του εκάστοτε ατόμου ή η θεσμική αλλαγή ολόκληρου του κοινωνικού συστήματος;

Οι μεταβλητές που εξετάζουν οι εν λόγω έρευνες είναι το εισόδημα και ο πλούτος, η επαγγελματική ικανοποίηση και η οικονομική ασφάλεια, η συμμετοχή στα κοινά σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, οι καλές σχέσεις με φίλους και συγγενείς, οι περιβαλλοντικές συνθήκες, η εγκληματικότητα, η υγεία, η παιδεία και η εκπαίδευση, οι προσωπικές και πολιτισμικές δραστηριότητες, ο εθελοντισμός. Στη δική μου λίστα υψηλές θέσεις θα καταλάμβαναν η καλή ψυχική υγεία, οι αποτελεσματικές υπηρεσίες, η ευγένεια –ειδικά από τους δημόσιους λειτουργούς-, η ανεμπόδιστη πρόσβαση σε πηγές πληροφοριών και πολιτισμού όπως δημόσιες βιβλιοθήκες, θέατρα, κινηματογράφοι, αίθουσες τέχνης.

Αυτό που φαίνεται να προκύπτει από τις έως τώρα έρευνες στη Γαλλία είναι η σύνδεση της ευτυχίας με τις καιρικές συνθήκες, τις στενές οικογενειακές σχέσεις, τους θεσμούς και τις παραδόσεις της χώρας, και η ταυτόχρονη αποσύνδεση της ευτυχίας από την οικονομική ευμάρεια και την απόκτηση υλικών αγαθών. Αναρωτιέμαι αν αυτό που θέλουν να μας πουν οι συγκεκριμένες έρευνες είναι ότι το καλύτερο είναι να ζει κανείς σε μια κλειστή, παραδοσιακή κοινωνία με καλό καιρό και ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς.

happiness_1Μήπως ο τρόπος που διεξάγονται οι συγκεκριμένες έρευνες οδηγεί τους ερωτηθέντες σε απαντήσεις που αποφεύγουν την συσχέτιση της προσωπικής ικανοποίησης με την οικονομική εξασφάλιση; Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι η επιλογή των κυβερνήσεων να διεξάγουν αυτή την έρευνα την χρονική περίοδο που περικόβονται μισθοί, μειώνονται οι συντάξεις, και πολλοί εργαζόμενοι χάνουν την δουλειά τους δεν είναι καθόλου τυχαία. Ίσως αποτελεί αντίθετα μια προσπάθεια να μας πείσουν ότι ήρθε η ώρα να αναθεωρήσουμε την τάση των δυτικών κοινωνιών να συνδέουν άμεσα την ευτυχία με τα υλικά αγαθά και να θεωρούν το χρήμα «μονάδα μέτρησης» της ευδαιμονίας των πολιτών τους. Ταυτόχρονα οι ευθύνες του κράτους μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα αφού η ευτυχία φαίνεται να αποτελεί προσωπικό επίτευγμα κάθε ευσυνείδητου οικογενειάρχη και πατριώτη. Ο καλύτερος τρόπος για να πεισθεί ο πολίτης ότι τα οικονομικά οφέλη δεν συνδέονται άμεσα με την προσωπική ευτυχία είναι να φανεί ότι η άποψη αυτή επιβεβαιώνεται από τις στατιστικές και τις μαρτυρίες των συμπολιτών του.

Αμφιβολίες για την φερεγγυότητα της έρευνας γεννούν διάφορα πορίσματα, όπως το ότι από τους ευρωπαϊκούς λαούς που έχουν ερωτηθεί μέχρι σήμερα οι Δανοί εμφανίζονται ως οι ευτυχέστεροι και οι Γάλλοι οι πιο δυστυχείς. Το πόρισμα σίγουρα ανατρέπει την εικόνα της vie en rose που επικρατεί εδώ και δεκαετίες, κι η οποία αντανακλάται στο γεγονός ότι η Γαλλία (κι όχι η... Δανία) αποτελεί έναν από τους πιο επιθυμητούς ταξιδιωτικούς προορισμούς παγκοσμίως. Άλλο ένα παράδοξο που μοιάζει να βάλει την αξία τέτοιων ερευνών, είναι η ανάδειξη ως ευτυχέστερων στον κόσμο των κατοίκων του Μεξικό και της Κολομβίας - χώρες που έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε με χαμηλή ποιότητα διαβίωσης λόγω της οικονομικής εξαθλίωσης, της υψηλής εγκληματικότητας, των οικολογικών καταστροφών και των πολιτικών αναταραχών.

Ας μη βιαστούμε ωστόσο να καταδικάσουμε συλλήβδην την διεξαγωγή τέτοιων ερευνών, αμφισβητώντας τον ρόλο των κοινωνικών επιστημόνων ή προεξοφλώντας την σχέση τους με την εκάστοτε κυβερνητική εξουσία. Αυτό που θα πρέπει να μας απασχολήσει είναι ο κατάλληλος σχεδιασμός των ερευνών που θα διασφαλίσει με την σειρά του την φερεγγυότητά τους και την κατά το δυνατόν αντικειμενικότητα των πορισμάτων τους.

Είναι καλό οι έρευνες να διαμορφώνονται με τέτοιο τρόπο ώστε ο σχεδιασμός τους να επιτρέπει εκτός από την μέτρηση ποσοστώσεων, την συλλογή και επεξεργασία προσωπικών απόψεων και πληροφοριών που θα επεξηγούν τις απαντήσεις και θα αποφεύγουν τις επιπόλαιες γενικεύσεις για το προφίλ των ερωτηθέντων. Δύο σημαντικά θέματα που αρκετές φορές παραβλέπονται από τους κοινωνικούς ερευνητές είναι: Πρώτον, το πώς αυτοπροσδιορίζονται οι ίδιοι οι συμμετέχοντες αναφορικά με την κοινωνική τους τάξη, την καταγωγή, και την σεξουαλικότητα, μεταβλητές ιδιαίτερα ευαίσθητες και -παρά τα φαινόμενα- ανοιχτές σε διαφορετικές ερμηνείες. Δεύτερον τι θα ήθελαν να ρωτήσουν οι ίδιοι οι ερωτώμενοι, και τι θα ήθελαν να ανακαλύψουν για αυτό το θέμα, αν βρίσκονταν στη θέση του ερευνητή.*

Ο τρόπος που συνήθως διεξάγονται οι κοινωνιολογικές έρευνες στηρίζεται στην αυτόματη κατάταξη των ερωτηθέντων από τον ερευνητή με βάση τις πληροφορίες που του δίνονται και τα χαρακτηριστικά που είναι σε θέση να παρατηρήσει. Το γεγονός, παραδείγματος χάριν, ότι μία από τις συμμετέχουσες μπορεί να είναι τριανταπεντάχρονη παντρεμένη μητέρα που γεννήθηκε στην Αθήνα και φοίτησε σε ελληνικό σχολείο την κατατάσσει αυτόματα στις ετεροφυλόφιλες Ελληνίδες. Ζητώντας από την ίδια να αυτοπροσδιοριστεί, ο κοινωνικός ερευνητής μπορεί να διαπιστώσει ότι είναι αμφι-σεξουαλική εφόσον είχε στο παρελθόν μία σειρά από μακροχρόνιες ερωτικές σχέσεις με άτομα του ίδιου φύλου, που μόλις πρόσφατα παντρεύτηκε και έκανε το πρώτο της παιδί. Την ίδια στιγμή μία ακόμα ανατροπή μπορεί να προστεθεί στην εικόνα της συγκεκριμένης γυναίκας, αν δεν αυτοπροσδιορίζεται ως Ελληνίδα, αλλά ως Ελληνο-Ρωσίδα (αν και τίποτα στα χαρακτηριστικά ή στην προφορά της δεν προδίδει κάτι τέτοιο) γεννημένη στην Ελλάδα από Ρώσους γονείς που φρόντισαν να μάθει εξίσου καλά τις δύο γλώσσες και να αφομοιώσει τις δύο κουλτούρες.

Επιπλέον, δίνοντας στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να προσθέσουν στο ήδη υπάρχον ερωτηματολόγιο τις ερωτήσεις που οι ίδιοι θα ήθελαν να θέσουν αν βρίσκονταν στη θέση του ερευνητή, οι επιστήμονες μπορούν να βγάλουν πιο ολοκληρωμένα συμπεράσματα σε σχέση με τα ζητήματα που διερευνούν και να αποφύγουν την μηχανική εφαρμογή έτοιμων θεωριών που συχνά οδηγεί στην εδραίωση ή την αναπαραγωγή προκαταλήψεων.

Οι απροκατάληπτα σχεδιασμένες έρευνες είναι άλλωστε από τα ισχυρότερα εργαλεία κατά των αντιδημοκρατικών κυβερνητικών μέτρων και των ανισοτήτων παγκοσμίως. Ας μην παραβλέπουμε ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι σημαντικότερες θεσμικές αλλαγές για τον ουσιαστικό εκδημοκρατισμό και την ευρύτερη βελτίωση της ποιότητας ζωής οφείλονται στην συστηματική εργασία κοινωνικών και πολιτικών επιστημόνων, που με τις έρευνές τους καταδεικνύουν τις επιπτώσεις που έχει η οικονομική ανέχεια, ο διάχυτος ρατσισμός, κι η διάλυση του κοινωνικού ιστού στις ασθενέστερες ομάδες. Η λύση δεν είναι η τυφλή απόρριψη και κατάργηση της κοινωνικής έρευνας αλλά η χρησιμοποίησή της με τρόπους που να χειραφετεί τους πολίτες και αντί για ‘αντικείμενα’ έρευνας, να τους βλέπει ως συμμετέχοντες που στέκονται ισότιμα απέναντι στους ερευνητές, διαμορφώνοντας μαζί τους τις κοινωνικές εξελίξεις.

* Stamou, Eva (2007) 'Reflections on Feminist Qualitative Methodology' The International Journal of Interdisciplinary Social Sciences:

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Η Άννα Λυδάκη θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Η Άννα Λυδάκη θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, η καθηγήτρια Κοινωνιολογίας και συγγραφέας Άννα Λυδάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Μάνος Κοντολέων θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Μάνος Κοντολέων θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο συγγραφέας Μάνος Κοντολέων.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλων μας με την ανάγνω...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Η Λουκία Δέρβη θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Η Λουκία Δέρβη θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, η συγγραφέας Λουκία Δέρβη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλων μας με την ανάγνωση ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ