emotions250

Της Εύας Στάμου

Σε περιόδους κρίσης οι άνθρωποι εκδηλώνουν ή ανακαλύπτουν πλευρές του χαρακτήρα τους που μέχρι τότε δεν χρειάστηκε να ενεργοποιήσουν. Η επιθυμία για επιβίωση αλλά και επανάκτηση των όσων έχουν χαθεί -οικονομικά, συναισθηματικά, ψυχολογικά- οπλίζει τον μέσο άνθρωπο με υπομονή, αποφασιστικότητα και δύναμη που ίσως κι ο ίδιος δεν γνώριζε ότι κατέχει.

Παράλληλα, μια περίοδος κρίσης φέρνει στην επιφάνεια πλήθος αρνητικών συναισθημάτων, αναμνήσεων ή σκέψεων που όταν η κατάσταση είναι καλή οι περισσότεροι από εμάς έχουμε απωθήσει σε κάποια άκρη του μυαλού μας. Από την άποψη αυτή, είναι λάθος να θεωρούμε ότι μια δύσκολη περίοδος ευθύνεται από μόνη της για τη δημιουργία εκ του μηδενός μιας σειράς διαθέσεων ή συναισθημάτων που ως τότε δεν υπήρχαν.

Η οικονομική κρίση, για να μιλήσουμε πιο συγκεκριμένα, θεωρείται υπεύθυνη για την δυσάρεστη, μελαγχολική διάθεση που επικρατεί τους τελευταίους μήνες στη χώρα μας. Ένας λαός βρίσκεται σε κατάθλιψη που μοιάζει να μεταδίδεται ταχύτατα από τον ένα στον άλλο ακριβώς όπως μία ίωση. Αποτελεί άλλωστε κοινή εντύπωση ότι οι διαθέσεις είναι μεταδοτικές, ότι μπορεί να τις «κολλήσει» κανείς όπως το κρυολόγημα, σε περιόδους που οι αντιστάσεις ή τα αντισώματα του οργανισμού είναι ιδιαίτερα μειωμένα. Το νευρικό γέλιο, η δυσθυμία και ο εκνευρισμός που μεταδίδονται από τον έναν στον άλλο, χωρίς συγκεκριμένη πηγή ή στόχο, είναι συνηθισμένα παραδείγματα αυτής της κατάστασης.

Αν και οι διαθέσεις θεωρούνται μεταδοτικές, δεν ισχύει το ίδιο και για τα συναισθήματα. Τα συναισθήματα περιγράφονται συνήθως με μεγαλύτερη ακρίβεια, αφού είναι επεισόδια θυμικής εμπειρίας που διαρκούν συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (λίγες στιγμές, κάποιες ημέρες ή ακόμη και μήνες), μπορεί να εξελίσσονται στην πάροδο του χρόνου, να προκαλούν συγκεκριμένες σκέψεις και να επιφέρουν σωματικές αλλαγές. Στην περίπτωση των συναισθημάτων, το υποκείμενο αντιλαμβάνεται τη θέση του μέσα στη διαδικασία, και μπορεί σε μεγάλο ή μικρό βαθμό να περιγράψει και να εξηγήσει τι του συμβαίνει.

Αντιθέτως, οι διαθέσεις δεν είναι αρκετά συγκεκριμένες, ώστε να κατανοούμε πάντα από ποιο γεγονός πηγάζουν, ή αν οδηγούν με την σειρά τους σε συγκεκριμένες πράξεις.

Ο φόβος ή ο θυμός, για παράδειγμα, είναι συναισθήματα με συγκεκριμένες νοητικές αντιδράσεις, σωματικές διεργασίες και με συγκεκριμένο αντικείμενο (το άτομο που μας απειλεί ή που μας προσβάλλει), ενώ το καθημερινό άγχος ή ο διάχυτος εκνευρισμός δεν εστιάζουν απαραίτητα σε κάτι συγκεκριμένο.

Χαρακτηρίζοντας την συναισθηματική κατάσταση κάποιου ως «διάθεση» μπορεί να υποτιμούμε τη σοβαρότητά της. Κάποιος που έχασε τη δουλειά του, δεν μπορεί ν' αποπληρώσει τα χρέη του, ή να εξασφαλίσει τα απαραίτητα για την οικογένειά του δεν είναι συναισθηματικά στην ίδια κατάσταση με κάποιον ο οποίος απλώς δεν έχει καλή διάθεση γιατί ξύπνησε περίεργα το πρωί. Ανάγοντας τα πάντα σε θέμα «διάθεσης» υποτιμούμε τη σοβαρότητα των κοινωνικών, πολιτικών και άλλων αιτίων που κρύβονται πίσω από τα συναισθήματα θυμού, οργής, πανικού, ντροπής, απελπισίας αλλά και το αίσθημα αδικίας που οι περισσότεροι βιώνουμε το τελευταίο διάστημα. Τα συναισθήματά μας έχουν συγκεκριμένες πηγές, απόλυτα δικαιολογημένο λόγο ύπαρξης και συγκεκριμένους αποδέκτες, άλλοτε τους πραγματικά υπαίτιους κι άλλοτε όχι.

Πεποιθήσεις και αντιλήψεις που υποβόσκουν εδώ και καιρό σε μεγάλα τμήματα της κοινωνίας μας, πυροδοτούν τον ανταγωνισμό ανάμεσα σε διαφορετικές οικονομικές ή κοινωνικές ομάδες, προκαλούν την απαξίωση με την οποία αντιμετωπίζονται η τέχνη και τα γράμματα, κι αποτελούν πηγή έντονων και σοβαρών αρνητικών συναισθημάτων τα οποία όμως ισοπεδώνονται υπό τη γενική ταμπέλα της «κακής διάθεσης» που χρησιμοποιείται αδιακρίτως από τα ΜΜΕ.

Το ενδιαφέρον είναι ότι από μεγάλη μερίδα του τύπου παρουσιάζεται ως αναμφισβήτητο γεγονός ότι εκτός από την οικονομική πίεση, η «κακή διάθεση» των τελευταίων μηνών ευθύνεται για τον τρόπο ζωής και τις επιλογές που κάνουμε ως λαός. Γίνεται, για παράδειγμα, προσπάθεια να εξηγηθεί η έλλειψη ενδιαφέροντος του κοινού για την πεζογραφία ή την ποίηση, από την κακοδιαθεσία των ημερών. Έχουμε φτάσει να πιστεύουμε ότι είναι λογικό και «φυσιολογικό» να πλήττεται η τέχνη και ο πολιτισμός υπό τις παρούσες συνθήκες αφού υποτίθεται ότι η επιθυμία να διαβάσει κανείς λογοτεχνία, εξαρτάται γενικώς κι αορίστως από την καλή του διάθεση, και όχι από την καλλιέργεια, την ευρύτερη παιδεία και τις αξίες που έχουν διαμορφώσει την προσωπικότητά του.

Η αναγνωστική απόλαυση δεν αποτελεί για τους περισσότερους συμπολίτες μας προσωπική αξία – κι αυτό είναι κάτι που ίσχυε πολύ πριν ξεσπάσει η πρόσφατη οικονομική κρίση. Όταν για την πλειοψηφία των Ελλήνων το διάβασμα συνδέεται με την μαθητική αξιολόγηση, δηλαδή μ' ένα δυσάρεστο καθήκον από το οποίο πρέπει κάποιος ν' απαλλαγεί το συντομότερο δυνατόν, όταν ο θεσμός των δανειστικών βιβλιοθηκών που, παρά τις όποιες περικοπές, ανθεί σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες, είναι με ελάχιστες εξαιρέσεις άγνωστος στη χώρα μας, όταν ο ρόλος του δημιουργού απαξιώνεται και γελοιοποιείται συστηματικά, γιατί πιστεύουμε ότι το μειωμένο αναγνωστικό ενδιαφέρον οφείλεται αποκλειστικά στην πρόσφατη κρίση;

Αναμφισβήτητα, όσοι αγαπούν την καλή λογοτεχνία, μπορεί λόγω οικονομικής πίεσης ν' αναγκάζονται να περιορίσουν δραστικά τον αριθμό βιβλίων που αγοράζουν - όμως οι συνειδητοποιημένοι, απαιτητικοί, και κριτικά σκεπτόμενοι αναγνώστες συνιστούν έτσι κι αλλιώς ένα μικρό ποσοστό του κοινού που καθορίζει τον τζίρο της αγοράς του βιβλίου.

Η αντίληψη ότι κάποιος διαβάζει μόνο όταν είναι ευτυχής κι απόλυτα ικανοποιημένος από την καθημερινότητά του δίνει μια διαστρεβλωμένη εικόνα τόσο της λειτουργίας των καλών βιβλίων, όσο και αυτών που αγαπούν την ανάγνωση.

Επιστολές, προσωπικά ημερολόγια, και πλήθος χειρογράφων μαρτυρούν ότι υπήρχαν άνθρωποι που διάβαζαν και έγραφαν σε τόπους εξορίας, σε γκούλαγκ, σε στρατόπεδα συγκέντρωσης – η ανάγνωση ποίησης και πεζογραφίας αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας των ανθρώπων αυτών, εργαλείο με το οποίο ερμήνευαν τον κόσμο και κατανοούσαν τον εαυτό τους. Προφανώς δεν θεωρούσαν το βιβλίο αξεσουάρ το οποίο επιλέγεις μόνο όταν όλα στη ζωή μοιάζουν υπέροχα.

http://evastamou.blogspot.com/

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Κυοφορούσες γυναίκες – Μια παραλλήλη ανάγνωση της Ανί Ερνό και του Περικλή Σφυρίδη

Κυοφορούσες γυναίκες – Μια παραλλήλη ανάγνωση της Ανί Ερνό και του Περικλή Σφυρίδη

Μια εκ παραλλήλου ανάγνωση του αφηγήματος της Ανί Ερνό (Annie Ernaux) «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Μεταίχμιο) με το διήγημα του Περικλή Σφυρίδη «Η έκτρωση» (εκδ. Διαγώνιος)

Του Παναγιώτη Γούτα

«Το γεγονός» της Ερνό

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ