bestsellers

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Οι έλληνες συγγραφείς της δεκαετίας του ’80 θεωρούνται ότι αποστασιοποιήθηκαν ριζικά από τους προκατόχους τους και έδωσαν το δικό τους στίγμα στον χάρτη της ελληνικής πεζογραφίας. Βασικό σημείο καμπής στάθηκε η απομάκρυνσή τους από το πολιτικό μυθιστόρημα, γενικότερα από την αφήγηση της δημόσιας ζωής, και η ανάδυση του ατομικού βίου ως πυρήνα της θεματικής των έργων τους.

Εκεί γύρω στα 1980 πρωτοεμφανίζονται κείμενα που προσανατολίζονται σ’ αυτό ακριβώς το προσωπικό σύμπαν και σκόπιμα αγνοούν, ή έστω περιορίζουν, τις συζητήσεις για την πολιτική, την αριστερά και τη δεξιά, τη μεταπολίτευση και τους αγώνες για τη δημοκρατία. Ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος (1959- ) δημοσιεύει τα «Κομματάκια» (1979) και τα «Διόδια» (1982), ο Χρήστος Βακαλόπουλος (1956-1993) την «Υπόθεση μπεστ σέλερ» (1980), ο Πέτρος Τατσόπουλος (1959- ) τους «Ανήλικους» (1980) και «Το παυσίπονο» (1982), ο μεγαλύτερος Γιάννης Ξανθούλης (1947- ) τον «Μεγάλο θανατικό» (1981) και την «Οικογένεια Μπες-Βγες» (1982), ο Άρης Σφακιανάκης (1958- ) τη συλλογή διηγημάτων «Όταν βρέχει και φοράς παπούτσια κόλετζ» (1981) και η Έρση Σωτηροπούλου (1953- ) τη «Φάρσα» (1982).

Καταρχάς, θεωρήθηκαν οι αναγεννητές μιας κορεσμένης λογοτεχνίας η οποία λιβάνιζε συνεχώς αγώνες και συλλογικές θυσίες και ακολουθούσε έναν φθαρμένο ρεαλισμό ή μάλλον έναν φορτωμένο μοντερνισμό. Αυτοί αντίθετα επικέντρωσαν γόνιμα τον ρεαλισμό τους στην κοινωνία της εποχής, στο ατομικό όραμα, στο σοσιαλιστικό μοντέλο του Ανδρέα Παπανδρέου, χωρίς όμως αναφορές στην πολιτική και χωρίς μεγάλες αφηγήσεις. Και μερικοί από αυτούς, λίγο ή πολύ, κατάφεραν να γράψουν έργα που να πείθουν ότι ο ατομικός βίος (του οικογενειακού συμπεριλαμβανομένου) είναι μια παραγνωρισμένη πτυχή, ένας χώρος που αναδεικνύει υπαρξιακές, κοινωνικές και ψυχολογικές αναζητήσεις του ανθρώπου.

Στροφή προς την ιδιωτική σφαίρα

Η στροφή όμως αυτή έκανε τη λογοτεχνία –πέρα από τον δημιουργικό αέρα που ευαγγελίστηκε– να πάρει μια επικίνδυνη κλίση και να γείρει μονόπλευρα, τουλάχιστον για το ευρύ κοινό, όταν τη δεκαετία του ’90 πλείστοι άλλοι και πλείστες άλλες ανήγαγαν το ατομικό μικροσκηνικό σε μπεστ σέλερ, το προσωπικό σε σκανδαλώδες και το ιδιωτικό σε τηλεοπτικό. Σ’ αυτό συνέβαλαν η ιδιωτική τηλεόραση κι η εικόνα που αυτή εγκαθίδρυσε, η εκδοτική έκρηξη που αποτέλεσε ευρύχωρη βιομηχανία επίδοξων συγγραφέων και η ευμάρεια του πληθυσμού που μπορούσε να καταναλώσει μαζικά βιβλία, τραγούδια και ταινίες μίας χρήσης. Οι ίδιοι οι εκπρόσωποι της γενιάς του ’80 –όχι όλοι βέβαια, ούτε σε όλα τους τα έργα–, αν δεν το είχαν εξ αρχής, απέκτησαν στη συνέχεια το μικρόβιο της μπεστσελερικής γραφής, στράφηκαν στις ιδιωτικές ιστορίες για να αποθεώσουν το σεξ, την απιστία, την ευδαιμονιστική ζωή, τα στερεότυπα της τηλεόρασης, τους διαλόγους γεμάτους ατάκες, το ευφυολόγημα κ.λπ.

Νομίζω ότι οι πιο συνεπείς πεζογράφοι σ’ αυτήν τη γραμμή, που ξεκίνησε επαναλαμβάνω ως καινοτομία ανανέωσης και κατάντησε εμπορική λογοτεχνία για όσους βλέπουν το μυθιστόρημα ως κλειδαρότρυπα, είναι ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος και ο Άρης Σφακιανάκης.

raptopoulosΟ πρώτος γράφει στο τέλος του 2012 την «Πιο κρυφή πληγή» (εκδ. Ίκαρος), όπου, επιχειρώντας να προσδώσει στη ρεαλιστική του γραφή –τη συχνά μέσα στο έργο χαλαρή και άσκοπα ερωτική– πολιτικό βάθος, αναθέτει στον νεαρό ήρωά του το ρόλο του “ανασκαφέα” αντιπροσωπευτικών ιστοριών και φωτογραφιών από τα Δεκεμβριανά χάρη στον πρώτο του έρωτα. Στην πράξη, όμως, το μυθιστόρημα του Β. Ραπτόπουλου, ενώ έχει τις προδιαγραφές εκ της σύλληψής του να συνθέσει με συνεχείς συνάψεις το παρόν και το παρελθόν, το λογοτεχνικό και το ιστορικό, εκπίπτει σε ένα συνονθύλευμα ετερόκλητων στοιχείων. Όλα αυτά προδίδουν συνειδητή(;) έλλειψη οικονομίας, η οποία ίσως οφείλεται στην ανάγκη του πεζογράφου να συνδυάσει το συλλογικό (την Ιστορία) με το ατομικό (έρωτα), ώσμωση που στην εκτέλεσή της οδηγεί σε μια διπλή αποτυχία.

sfakianakisΟ Άρης Σφακιανάκης, από την άλλη, στις «Παντρεμένες» (εκδόσεις Κέδρος 2013) τοποθετεί εξ αρχής τον ήρωά του, ένα alter ego του εαυτού του (το όνομα Σατανάκης είναι δηλωτικό), στο κέντρο μιας σειράς ερωτικών προσκλήσεων που απευθύνονται σε παντρεμένες και επιδιώκουν να ανορθώσουν την αυτοπεποίθησή τους, ενώ εκείνος προσπαθεί να αναθερμάνει τη σεξουαλική τους ζωή. Απιστίες, ευφυολογήματα, μάρκες ακριβών αρωμάτων και τσαντών, ατακοφόροι διάλογοι είναι τα συστατικά με τα οποία στήνει ο συγγραφέας το μπεστ-σέλερ του. Το βιβλίο διαβάζεται ευχάριστα, όπως όλα τα ομοειδή του, έχει δόσεις σάτιρας και (αυτο)ειρωνείας, δελεάζει τον αναγνώστη με τις εύκολες σκηνές που στήνει μπροστά του, αλλά μένει τελικά, σχεδόν εκ προθέσεως, στην επιφανειακή προσέγγιση των ανθρώπινων σχέσεων.

Τα δύο αυτά έργα, που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, είναι μόνο δυο από τα πολλά άλλα που ξεπήδησαν τα τελευταία τριάντα χρόνια από τις πέννες μερικών συγγραφέων της γενιάς του ’80, μερικά από τα έργα που φλέρταραν και συχνά παντρεύτηκαν το εμπορικό μυθιστόρημα της ρηχής γραφής και της σκανδαλοθηρικής θεματικής. Ακολούθησαν κι άλλοι συγγραφείς, που άλλοτε μπαίνουν κι άλλοτε όχι στο πεδίο τής ευπώλητης γραφής. Φυσικά όμως η έκρηξη έγινε με πλείστες κυρίως γυναίκες που αξιοποίησαν το κοινό, το οποίο είχε ήδη διαμορφωθεί ώστε να είναι δεκτικό στη λογοτεχνία του ατομικού, να θέλει να βρει καθημερινά πρότυπα και να θέλγεται από τηλεοπτικά μοντέλα συμπεριφοράς, και έγραψαν δεκάδες μπεστ-σέλερ εύκολης λογοτεχνίας, δείγμα της μαζικής κουλτούρας των καιρών.

Το άτομο στο κέντρο του κόσμου

Αν λοιπόν η κριτική κατηγόρησε και κατηγορεί διά της σιωπής τα βιβλία των Μ. Παπαθανασοπούλου, Λ. Μαντά, Χρ. Δημουλίδου και πολλών άλλων, θα έπρεπε να δείξει την ίδια απαξιωτική διάθεση και προς μερικούς εκπροσώπους της γενιάς του ’80, όσοι εξέθρεψαν ένα τέτοιο κοινό, δημιούργησαν τις βάσεις για να φυτρώσει η μετέπειτα ευπώλητη λογοτεχνία, συνεχίζουν και τώρα να προβάλλουν το μυθοπλαστικό εγώ τους ως άξονα μιας αφήγησης που βλέπει πολύ καλά το δέντρο αλλά δεν θέλει να δει καθόλου το κοινωνικό δάσος.

Η τάση αυτή εξακολουθεί και σήμερα να παραμερίζει τη μεγάλη αφήγηση, είτε αυτή λέγεται πολιτική, είτε έθνος, είτε Ιστορία ή να τη θέτει στην υπηρεσία του ατόμου, του οποίου η ζωή έχει μεγαλύτερη σημασία. Το πρόβλημα δεν είναι η στροφή αυτή καθεαυτή, αλλά η σύλληψη του κόσμου τόσο ατομοκεντρικά, τόσο στενά βιογραφικά ή ψευδοβιογραφικά, η αναγωγή του υποκειμένου σε άξονα που γυρίζει τη γη, η απαξίωση του ψυχικού έρωτα και η αντικατάστασή του από τη φαρσική του εκδοχή, ώστε μεγάλο μέρος του πληθυσμού, από τη δεκαετία του ’80 έως και σήμερα, διαμορφώνεται ως μάζα άβουλων πολιτών οι οποίοι διαβάζουν λογοτεχνία όπως θα διάβαζαν τα περιοδικά ποικίλης ύλης στα κομμωτήρια.

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Ανάμεσα στο έργο και στις πολιτικές αντιλήψεις συχνά... «η σκιά πέφτει». Η Ανί Ερνό και ο Μισέλ Ουελμπέκ, το έργο τους, οι αντιφάσεις τους και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

«Η άλλη κόρη»

...
«Φάκελος Καραγάτση»: Πώς να διαβάζουμε τους «κλασικούς»; Υπάρχουν όρια και ποια είναι αυτά; 11 συγγραφείς καταθέτουν τη γνώμη τους

«Φάκελος Καραγάτση»: Πώς να διαβάζουμε τους «κλασικούς»; Υπάρχουν όρια και ποια είναι αυτά; 11 συγγραφείς καταθέτουν τη γνώμη τους

Με αφορμή την πρόσφατη δημόσια συζήτηση που προέκυψε έπειτα από (επι)κριτικό κείμενο για τη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση, τίθεται το ερώτημα: «Πόσο θεμιτό και χρήσιμο είναι να κρίνουμε παλιότερα κείμενα, κλασικά ή όχι, σύμφωνα με σημερινές ευαισθησίες ή απόψεις, π.χ. για τη θέση της γυναίκας ή τις έμφυλες ταυτό...

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Τσατσούλη «Θεόδωρος Τερζόπουλος: ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» (εκδ. 24 Γράμματα). 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Η πρόσφατη παράσταση της αισχύλειας τριλογίας «...

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

Για το ποιητικό βιβλίο της Αντωνίας Μποτονάκη «Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» (εκδ. Θράκα). Kεντρική εικόνα: Pablo Picasso, Cat Catching a Bird, 1939, Musée Picasso, Paris, France.

Γράφει η Άννα Αφεντουλίδου 

Έχει...

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ