the-seventh-seal3

Του Παναγιώτη Γούτα

Επισκεπτόμενος ένα bazaar βιβλίων στην πόλη μου, έπεσα πάνω στο λεύκωμα του Ηλία Πετρόπουλου με τον τίτλο «Ελλάδος κοιμητήρια» (Κέδρος, 2005). Η νέα του τιμή εξευτελιστική. «Ποτέ ο θάνατος δεν ήταν τόσο φτηνός!» σκέφτηκα και το αγόρασα. Ξεφυλλίζοντάς το, μέσα από εκατοντάδες ασπρόμαυρες φωτογραφίες κοιμητηρίων (τραβηγμένες είτε από τον ίδιο τον συγγραφέα είτε από φίλους του, κυρίως συγγραφείς) ένιωσα το χέρι του θανάτου να μου αγγίζει τον ώμο. 

Η παράθεση των ενοτήτων των φωτογραφιών σχετιζόταν με τα προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε ο συγγραφέας. Έτσι, ως υπότιτλο της ενότητας «Αθήναι και Πειραιάς», διαβάζουμε τη σημείωση: «2-7-2002: σειρά κωλικών νεφρού (αρχίζω να κολλάω τις λεζάντες)». Με πρώτη φωτογραφία την Κοιμωμένη του Βιτσάρη (φωτογραφημένη το 1967) αρχίζει η παράθεση των νεκρικών εικόνων, να διαδέχεται η μία την άλλη. Οικογενειακοί τάφοι και Μαυσωλεία. Επιτύμβιες στήλες διαφόρων ειδών. Τάφοι με προτομές. Αστικοί και μεσοαστικοί τάφοι. Τάφοι του παλιού νεκροταφείου στην Βαγγελίστρα της Θεσσαλονίκης. Σαρκοφάγοι και αρχαίες στήλες. Τάφοι σε επαρχιακά νεκροταφεία. Έρημα κοιμητήρια, μικρά και μεγάλα. Νησιώτικα μνήματα γεμάτα άρκλες. Αλλά και φέρετρα, γραφεία κηδειών, επιτάφιοι και φερετροποιεία.

Οι στάχτες του, ύστερα από επιθυμία του, θα ριχτούν στους υπονόμους του Παρισιού.

Τα κιβουρτζίδικα της Θεσσαλονίκης, απέναντι στο φαρμακείο του Πεντζίκη, σε ευκρινή φωτογραφία του 1915, στην οδό Εγνατίας. Και νεκροφόρες, δεσποτικοί τάφοι, κηδειόσημα. Μέχρι φωτογραφίες με κομμένα κεφάλια ληστών ή ανταρτών από την εποχή του Εμφυλίου. Και στο τέλος, ενδεικτικά, πίνακες ζωγράφων ή έργα γελοιογράφων, που σατιρίζουν ή διακωμωδούν τον θάνατο, σχετίζοντάς τον με πρόσωπα της πολιτικής επικαιρότητας περασμένων δεκαετιών. Στις ενότητες ακολουθούν, ως υπότιτλοι, και άλλες φράσεις του συγγραφέα για την πρώτη και δεύτερη εγχείριση στις οποίες υποβλήθηκε, μέχρι τη σοκαριστική διαπίστωση της σελίδας 253: «26-7-2002 – συνάντηση με τον γιατρό: Πάσχω από καρκίνο!». Λίγους μήνες μετά, το 2003, θα πεθάνει και οι στάχτες του, ύστερα από επιθυμία του, θα ριχτούν στους υπονόμους του Παρισιού.

petropoulos ellados koimhthriaΤο λεύκωμα του Πετρόπουλου, ο οποίος ταξινομούσε με απίστευτη νοικοκυροσύνη εικόνες και τόπους θανάτου, ενώ επιδεινωνόταν η κατάσταση της υγείας του και οδηγούνταν στο μοιραίο, είναι μια άρτια διατριβή θανάτου. Παντού είναι αποτυπωμένο το ιδιαίτερο βλέμμα του συγγραφέα, αιχμηρό, πάντα αιρετικό αλλά και κάπως θλιμμένο, εμβαθύνοντας και επικεντρώνοντας στο αναπόφευκτο ενός τέλους που πλησιάζει. Είναι μια ελεγεία, ένας ύμνος στην ανθρώπινη ματαιότητα. «Πάνω από το Χάρο κανείς δε στέκει· ούτε ο Θεός» σημειώνει ο Πετρόπουλος ως μότο στην πρώτη χρωματιστή σελίδα του λευκώματος. Κι εγώ θυμάμαι τον τίτλο μιας συλλογής ενός αγαπημένου, θανόντα ποιητή, του Γιάννη Βαρβέρη, που επίσης τον απασχόλησε έντονα ο θάνατος στο αξιολογότατο έργο του, ίσως και λόγω της φιλάσθενης κράσης του και του νοσοφοβικού χαρακτήρα του. Ο θάνατος το στρώνει.

Όμως ο θάνατος το στρώνει και στην ελληνική λογοτεχνία, παλιότερη και νέα, αφού αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θέματά της. Ο Μέγας ων, όπως τον αποκαλούσε ο Βαφόπουλος στα ποιήματά του. Τι να πρωτοθυμηθούμε και από πού να πρωτοξεκινήσουμε; Τα Εγκώμια της Μεγάλης Εβδομάδας και τα Τροπάρια του Ιωάννη Δαμασκηνού που χρησιμοποιούνται στη νεκρώσιμη ακολουθία, είναι λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά αριστουργήματα, σπάνιας δύναμης και έντασης. Ο Παλαμάς με τον συγκλονιστικό του «Τάφο», συνομιλεί με τον πεθαμένο, τετράχρονο γιο του, τον Άλκη, σ' ένα εκτενές ποίημα που προκαλεί ρίγος. Ο Ρίτσος με τον «Επιτάφιό» του, τα θανατόφιλα κρεβάτια του Βαφόπουλου και οι πεισιθανάτιοι στίχοι του Καρυωτάκη, επίσης. Ο Σολωμός με τα κεριά, τις νεκρικές μορφές και τα χλομά πρόσωπα των ηρώων του, ύμνησε κι αυτός τον θάνατο. Ο ποιητής Ανέστης Ευαγγέλου, το ίδιο. Ο μέγας Σαχτούρης, που ο θάνατος του τηλεφωνούσε καθ' οδόν. Ο Γιώργος Κάτος, που, μεθυσμένος, πηδούσε το τοιχάκι των κοιμητηριών της Αναστάσεως του Κυρίου, για να συνομιλήσει με τον πεθαμένο πατέρα του. Ένα σπαραχτικό ποίημα της Ζωής Σαμαρά για την πεθαμένη κόρη της, κι αυτό φτάνει αβίαστα στη μνήμη. Η συλλογή «Όροφος μείον ένα» της καλής θεσσαλονικιάς ποιήτριας Ευτυχίας Λουκίδου για αγαπημένα και συγγενικά πρόσωπα που λιώνουν αργά από ακτινοβολίες, σε νοσοκομεία και αντικαρκινικά κέντρα, χτυπημένα από την επάρατο νόσο, είναι, αν μη τι άλλο, ένα αληθινό βιβλίο. Η συνομιλία του Περικλή Σφυρίδη με τον πεθαμένο πεθερό του αλλά και τον πρόωρα χαμένο Αλμπέρτο Ναρ, τον καλό πεζογράφο της πόλης μας και φίλο του συγγραφέα, κι αυτά συγκλονιστικά. Το «Των κεκοιμημένων» του Μίγγα και τα γράμματα του Ηλία Κουτσούκου στην πεθαμένη μάνα του, βιβλία αξεπέραστα. Κι άλλα κι άλλα πολλά που η ανάκληση στη μνήμη είναι πάντα συγκινητική αλλά και επώδυνη.

varveris-to-stronei

Ο θάνατος μάς ξεπερνά όλους, σκέφτομαι, κλείνοντας το λεύκωμα. Ο θάνατος σκέπει τους πάντες και τα πάντα. Είναι η πιο οδυνηρή πραγματικότητα, η πιο σκληρή αλήθεια της ύπαρξής μας. Το περιπαιχτικό δίστιχο που τραγουδούσαμε, όντες ανέμελοι έφηβοι, κάνοντας καζούρα στους πεθαμενατζήδες της πόλης, που ξενυχτούσαν στα γραφεία τελετών περιμένοντας την επόμενη κηδεία για να βγάλουν τον επιούσιο, δε νομίζω πως απαλύνει ούτε αποφορτίζει την όλη κατάσταση. Το «Δεν θα πεθάνουμε ποτέ / κουφάλα νεκροθάφτη!» αποτελεί, πλέον, μια ουτοπική ψευδαίσθηση, μια ξεθυμασμένη νεανική πλάκα, ένα ανίσχυρο, εφηβικό ξόρκι, που δεν πιάνει, δεν φοβίζει πια κανέναν. Όλοι κάποτε θα πεθάνουμε, είτε μας αρέσει είτε όχι. Ωστόσο, μέσα στον ζόφο και στη θανατίλα που μας περιβάλλουν, θα τολμήσω να αποφορτίσω το κλίμα με ένα μικρό πεζό μου που σκάρωσα, μόλις φέτος το καλοκαίρι, επισκεπτόμενος το μαγικό Ναύπλιο. Αν ζούσε ο Ηλίας Πετρόπουλος, θα του το ταχυδρομούσα ως συμπλήρωμα στο λεύκωμά του, για μελλοντική επανατύπωση, συνοδευόμενο φυσικά από τις σχετικές φωτογραφίες:

Πηγαίνοντας στο Ναύπλιο για βραδινή περιήγηση, η ματιά μου σκάλωσε σε μία επιγραφή. «Γραφείο τελετών, ο Τζίμυς. Ανοιχτά όλο το εικοσιτετράωρο». Άθελά μου ήρθε στον νου μου μια άλλη επιγραφή γνωστού θεσσαλονικιώτικου οίκου τελετών. «Γραφείο τελετών, ο Μπαμπούλας. Από το χίλια εννιακόσια τόσο στην πόλη μας». Σκέφτηκα πως, εδώ, ο θάνατος είναι πιο σκαμπρόζικος και ανάλαφρος απ' ό,τι στον Βορρά. Έχει κάτι το ανέμελο, το νεανικό και το μοντέρνο. Είναι τελείως διαφορετικό να σε απιθώνει απαλά στο χώμα ένας κάποιος Τζίμυς, από το να σε θάβει ο Μπαμπούλας!

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Σκέψεις για τη λογοτεχνική ανάγνωση, την ερμηνεία των έργων, τα ζητήματα της αισθητικής, της αναπαράστασης και του ρεαλισμού στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο υπήρξε η μόνιμη επωδός που μας συνοδ...

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκέψεις και υποθέσεις με αφορμή την επανέκδοση του «Λεμονοδάσους» του Κοσμά Πολίτη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, στη σειρά Παλαιά κείμενα, νέες αναγνώσεις, που συνοδεύεται από το κείμενο της Αγγέλας Καστρινάκη «Αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας: ένα ταξίδι στους μύθους και στα σύμβολα του Λεμονοδάσους».

...
Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ: Ο Σεφέρης, οι αναθεωρητικές μεταφράσεις, ο Ρίλκε, ο Χάρολντ Μπλούμ κι ένα ερώτημα: «Στους κόλπους της ποιητικής συντεχνίας, ο φιλολογισμός αυτός δίχως άλλο εξακολουθεί να γοητεύει. Ωστόσο –εκατό χρόνια από την ιστορική πρώτη έκδοση, το ερώτημα είναι θεμιτό– γοητεύει άλλον κανένα;...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ