the-seventh-seal3

Του Παναγιώτη Γούτα

Επισκεπτόμενος ένα bazaar βιβλίων στην πόλη μου, έπεσα πάνω στο λεύκωμα του Ηλία Πετρόπουλου με τον τίτλο «Ελλάδος κοιμητήρια» (Κέδρος, 2005). Η νέα του τιμή εξευτελιστική. «Ποτέ ο θάνατος δεν ήταν τόσο φτηνός!» σκέφτηκα και το αγόρασα. Ξεφυλλίζοντάς το, μέσα από εκατοντάδες ασπρόμαυρες φωτογραφίες κοιμητηρίων (τραβηγμένες είτε από τον ίδιο τον συγγραφέα είτε από φίλους του, κυρίως συγγραφείς) ένιωσα το χέρι του θανάτου να μου αγγίζει τον ώμο. 

Η παράθεση των ενοτήτων των φωτογραφιών σχετιζόταν με τα προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε ο συγγραφέας. Έτσι, ως υπότιτλο της ενότητας «Αθήναι και Πειραιάς», διαβάζουμε τη σημείωση: «2-7-2002: σειρά κωλικών νεφρού (αρχίζω να κολλάω τις λεζάντες)». Με πρώτη φωτογραφία την Κοιμωμένη του Βιτσάρη (φωτογραφημένη το 1967) αρχίζει η παράθεση των νεκρικών εικόνων, να διαδέχεται η μία την άλλη. Οικογενειακοί τάφοι και Μαυσωλεία. Επιτύμβιες στήλες διαφόρων ειδών. Τάφοι με προτομές. Αστικοί και μεσοαστικοί τάφοι. Τάφοι του παλιού νεκροταφείου στην Βαγγελίστρα της Θεσσαλονίκης. Σαρκοφάγοι και αρχαίες στήλες. Τάφοι σε επαρχιακά νεκροταφεία. Έρημα κοιμητήρια, μικρά και μεγάλα. Νησιώτικα μνήματα γεμάτα άρκλες. Αλλά και φέρετρα, γραφεία κηδειών, επιτάφιοι και φερετροποιεία.

Οι στάχτες του, ύστερα από επιθυμία του, θα ριχτούν στους υπονόμους του Παρισιού.

Τα κιβουρτζίδικα της Θεσσαλονίκης, απέναντι στο φαρμακείο του Πεντζίκη, σε ευκρινή φωτογραφία του 1915, στην οδό Εγνατίας. Και νεκροφόρες, δεσποτικοί τάφοι, κηδειόσημα. Μέχρι φωτογραφίες με κομμένα κεφάλια ληστών ή ανταρτών από την εποχή του Εμφυλίου. Και στο τέλος, ενδεικτικά, πίνακες ζωγράφων ή έργα γελοιογράφων, που σατιρίζουν ή διακωμωδούν τον θάνατο, σχετίζοντάς τον με πρόσωπα της πολιτικής επικαιρότητας περασμένων δεκαετιών. Στις ενότητες ακολουθούν, ως υπότιτλοι, και άλλες φράσεις του συγγραφέα για την πρώτη και δεύτερη εγχείριση στις οποίες υποβλήθηκε, μέχρι τη σοκαριστική διαπίστωση της σελίδας 253: «26-7-2002 – συνάντηση με τον γιατρό: Πάσχω από καρκίνο!». Λίγους μήνες μετά, το 2003, θα πεθάνει και οι στάχτες του, ύστερα από επιθυμία του, θα ριχτούν στους υπονόμους του Παρισιού.

petropoulos ellados koimhthriaΤο λεύκωμα του Πετρόπουλου, ο οποίος ταξινομούσε με απίστευτη νοικοκυροσύνη εικόνες και τόπους θανάτου, ενώ επιδεινωνόταν η κατάσταση της υγείας του και οδηγούνταν στο μοιραίο, είναι μια άρτια διατριβή θανάτου. Παντού είναι αποτυπωμένο το ιδιαίτερο βλέμμα του συγγραφέα, αιχμηρό, πάντα αιρετικό αλλά και κάπως θλιμμένο, εμβαθύνοντας και επικεντρώνοντας στο αναπόφευκτο ενός τέλους που πλησιάζει. Είναι μια ελεγεία, ένας ύμνος στην ανθρώπινη ματαιότητα. «Πάνω από το Χάρο κανείς δε στέκει· ούτε ο Θεός» σημειώνει ο Πετρόπουλος ως μότο στην πρώτη χρωματιστή σελίδα του λευκώματος. Κι εγώ θυμάμαι τον τίτλο μιας συλλογής ενός αγαπημένου, θανόντα ποιητή, του Γιάννη Βαρβέρη, που επίσης τον απασχόλησε έντονα ο θάνατος στο αξιολογότατο έργο του, ίσως και λόγω της φιλάσθενης κράσης του και του νοσοφοβικού χαρακτήρα του. Ο θάνατος το στρώνει.

Όμως ο θάνατος το στρώνει και στην ελληνική λογοτεχνία, παλιότερη και νέα, αφού αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θέματά της. Ο Μέγας ων, όπως τον αποκαλούσε ο Βαφόπουλος στα ποιήματά του. Τι να πρωτοθυμηθούμε και από πού να πρωτοξεκινήσουμε; Τα Εγκώμια της Μεγάλης Εβδομάδας και τα Τροπάρια του Ιωάννη Δαμασκηνού που χρησιμοποιούνται στη νεκρώσιμη ακολουθία, είναι λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά αριστουργήματα, σπάνιας δύναμης και έντασης. Ο Παλαμάς με τον συγκλονιστικό του «Τάφο», συνομιλεί με τον πεθαμένο, τετράχρονο γιο του, τον Άλκη, σ' ένα εκτενές ποίημα που προκαλεί ρίγος. Ο Ρίτσος με τον «Επιτάφιό» του, τα θανατόφιλα κρεβάτια του Βαφόπουλου και οι πεισιθανάτιοι στίχοι του Καρυωτάκη, επίσης. Ο Σολωμός με τα κεριά, τις νεκρικές μορφές και τα χλομά πρόσωπα των ηρώων του, ύμνησε κι αυτός τον θάνατο. Ο ποιητής Ανέστης Ευαγγέλου, το ίδιο. Ο μέγας Σαχτούρης, που ο θάνατος του τηλεφωνούσε καθ' οδόν. Ο Γιώργος Κάτος, που, μεθυσμένος, πηδούσε το τοιχάκι των κοιμητηριών της Αναστάσεως του Κυρίου, για να συνομιλήσει με τον πεθαμένο πατέρα του. Ένα σπαραχτικό ποίημα της Ζωής Σαμαρά για την πεθαμένη κόρη της, κι αυτό φτάνει αβίαστα στη μνήμη. Η συλλογή «Όροφος μείον ένα» της καλής θεσσαλονικιάς ποιήτριας Ευτυχίας Λουκίδου για αγαπημένα και συγγενικά πρόσωπα που λιώνουν αργά από ακτινοβολίες, σε νοσοκομεία και αντικαρκινικά κέντρα, χτυπημένα από την επάρατο νόσο, είναι, αν μη τι άλλο, ένα αληθινό βιβλίο. Η συνομιλία του Περικλή Σφυρίδη με τον πεθαμένο πεθερό του αλλά και τον πρόωρα χαμένο Αλμπέρτο Ναρ, τον καλό πεζογράφο της πόλης μας και φίλο του συγγραφέα, κι αυτά συγκλονιστικά. Το «Των κεκοιμημένων» του Μίγγα και τα γράμματα του Ηλία Κουτσούκου στην πεθαμένη μάνα του, βιβλία αξεπέραστα. Κι άλλα κι άλλα πολλά που η ανάκληση στη μνήμη είναι πάντα συγκινητική αλλά και επώδυνη.

varveris-to-stronei

Ο θάνατος μάς ξεπερνά όλους, σκέφτομαι, κλείνοντας το λεύκωμα. Ο θάνατος σκέπει τους πάντες και τα πάντα. Είναι η πιο οδυνηρή πραγματικότητα, η πιο σκληρή αλήθεια της ύπαρξής μας. Το περιπαιχτικό δίστιχο που τραγουδούσαμε, όντες ανέμελοι έφηβοι, κάνοντας καζούρα στους πεθαμενατζήδες της πόλης, που ξενυχτούσαν στα γραφεία τελετών περιμένοντας την επόμενη κηδεία για να βγάλουν τον επιούσιο, δε νομίζω πως απαλύνει ούτε αποφορτίζει την όλη κατάσταση. Το «Δεν θα πεθάνουμε ποτέ / κουφάλα νεκροθάφτη!» αποτελεί, πλέον, μια ουτοπική ψευδαίσθηση, μια ξεθυμασμένη νεανική πλάκα, ένα ανίσχυρο, εφηβικό ξόρκι, που δεν πιάνει, δεν φοβίζει πια κανέναν. Όλοι κάποτε θα πεθάνουμε, είτε μας αρέσει είτε όχι. Ωστόσο, μέσα στον ζόφο και στη θανατίλα που μας περιβάλλουν, θα τολμήσω να αποφορτίσω το κλίμα με ένα μικρό πεζό μου που σκάρωσα, μόλις φέτος το καλοκαίρι, επισκεπτόμενος το μαγικό Ναύπλιο. Αν ζούσε ο Ηλίας Πετρόπουλος, θα του το ταχυδρομούσα ως συμπλήρωμα στο λεύκωμά του, για μελλοντική επανατύπωση, συνοδευόμενο φυσικά από τις σχετικές φωτογραφίες:

Πηγαίνοντας στο Ναύπλιο για βραδινή περιήγηση, η ματιά μου σκάλωσε σε μία επιγραφή. «Γραφείο τελετών, ο Τζίμυς. Ανοιχτά όλο το εικοσιτετράωρο». Άθελά μου ήρθε στον νου μου μια άλλη επιγραφή γνωστού θεσσαλονικιώτικου οίκου τελετών. «Γραφείο τελετών, ο Μπαμπούλας. Από το χίλια εννιακόσια τόσο στην πόλη μας». Σκέφτηκα πως, εδώ, ο θάνατος είναι πιο σκαμπρόζικος και ανάλαφρος απ' ό,τι στον Βορρά. Έχει κάτι το ανέμελο, το νεανικό και το μοντέρνο. Είναι τελείως διαφορετικό να σε απιθώνει απαλά στο χώμα ένας κάποιος Τζίμυς, από το να σε θάβει ο Μπαμπούλας!

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Κυοφορούσες γυναίκες – Μια παραλλήλη ανάγνωση της Ανί Ερνό και του Περικλή Σφυρίδη

Κυοφορούσες γυναίκες – Μια παραλλήλη ανάγνωση της Ανί Ερνό και του Περικλή Σφυρίδη

Μια εκ παραλλήλου ανάγνωση του αφηγήματος της Ανί Ερνό (Annie Ernaux) «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Μεταίχμιο) με το διήγημα του Περικλή Σφυρίδη «Η έκτρωση» (εκδ. Διαγώνιος)

Του Παναγιώτη Γούτα

«Το γεγονός» της Ερνό

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ