ryoji-ikeda-transfinite250

Του Νίκου Σκιαδόπουλου *

Τις τελευταίες δεκαετίες ιστορικοί και φιλόσοφοι των επιστημών κατάφεραν να κλονίσουν μια διαδεδομένη πεποίθηση: ότι οι επιστήμες αναπτύσσονται ανεξάρτητα από πολιτικές και κοινωνικές συνισταμένες.

Η ανάδειξη των αξιακών στοιχείων που επιδρούν στην ανάπτυξη των επιστημών (από τον αυθαίρετο χαρακτήρα των θεωρητικών επιλογών μέχρι τη χρηματοδότηση επιστημονικών προγραμμάτων), άνοιξε έτσι το δρόμο για τη μελέτη της σχέσης ανάμεσα σε επιστήμη, τεχνολογία και κοινωνία. Σήμερα, είμαστε πλέον διατεθειμένοι να παραδεχτούμε πως οι τομείς αυτοί δεν διαχωρίζονται με ορατά ή αόρατα πέπλα, αλλά μετασχηματίζονται μέσα από μια σχέση αμοιβαίας διαμόρφωσης που συχνά γίνεται αντικείμενο δημόσιου διαλόγου. Και ενώ ζητήματα που αφορούν τη σχέση των θετικών επιστημών με την κοινωνία έχουν απασχολήσει ευρέως τη δημόσια σφαίρα, για την κοινωνική επιστήμη των οικονομικών τηρείται σιγή ιχθύος. Εν μέσω παγκόσμιας οικονομικής κρίσης η πλειοψηφία των πολιτών ανά την υφήλιο αγνοεί τα θεμελιώδη διακυβεύματα μιας επιστήμης από την οποία θα περιμέναμε να είχε προβλέψει το κραχ του 2008 – αν βέβαια η πρόβλεψη εξακολουθεί να αποτελεί κριτήριο επιστημονικότητας…

Τι γνωρίζουμε για τα οικονομικά; Το εν λόγω ερώτημα δεν θα μπορούσε να αξιώνει τη γνώση των μη-ειδημόνων πάνω σε τεχνικά ζητήματα. Εντούτοις, δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να γνωρίζει τις θέσεις μιας επιστήμης εν πολλοίς υπεύθυνης για καίριες αποφάσεις και πρακτικές «κοινωνικής μηχανικής» (social engineering). Είναι άραγε οι «βεβαιότητες» των οικονομικών τόσο αναντίρρητες που δεν χρειάζεται τις συζητάμε;[i] Και πόσο γόνιμος είναι ένας διαχωρισμός ανάμεσα σε ειδήμονες-τεχνοκράτες και σε αδαείς πολίτες; Δεν θα έπρεπε ένας «ενεργός πολίτης», ανεξαρτήτου πολιτικής απόχρωσης, να γνωρίζει επί τη βάσει ποιάς γνώσης κυβερνάται και κατά πόσον αυτή είναι επιδεκτική αντιρρήσεων ή ακόμη και διαψεύσεων;

Η φιλοσοφία αλλά και η ίδια η επαγγελματική ηθική της επιστήμης διδάσκουν πως και οι «θετικότερες» των επιστημών είναι επιδεκτικές διάψευσης – ειδάλλως θα είχαμε να κάνουμε με δόγματα. Εντούτοις, τα οικονομικά είναι ίσως η μοναδική κοινωνική επιστήμη που διατελεί σε ένα καθεστώς θεωρητικού μονοπωλίου, το οποίο την καθιστά σχεδόν de facto αδιάψευστη. Διότι, ενώ οι υπόλοιπες κοινωνικές επιστήμες διδάσκονται σε ένα ακαδημαϊκό πλαίσιο που σέβεται στοιχειωδώς τον πλουραλισμό των διαφορετικών προσεγγίσεων, στα οικονομικά στα πανεπιστήμια κυριαρχεί σχεδόν απόλυτα μια και μοναδική σχολή σκέψης: εκείνη των λεγόμενων «νεοκλασικών» οικονομικών. Κάθε άλλη σχολή  (μαρξιστές, αυστριακοί, ιστορική σχολή, θεσμικά οικονομικά, μετά-κεϋνσιανοί, εξελικτικοί οικονομολόγοι, νευροοικονομικά, οικονομικά της πολυπλοκότητας) έχει εξοβελιστεί (με ελάχιστες εξαιρέσεις) ως αντιεπιστημονική, μη «ακριβής» ή μη επαρκώς «τυποποιημένη». Παρατηρείται, λοιπόν, ένα σοβαρό έλλειμμα αντιπροσώπευσης των προσεγγίσεων μιας επιστήμης που βρίσκεται στην καρδιά πολιτικών αποφάσεων. Πως δικαιολογείται;

Η θεσμική κυριαρχία των νεοκλασικών οικονομικών οφείλει πολλά τόσο στις θεωρητικές της αξιώσεις όσο και στα μεθοδολογικά της εργαλεία. Όσον αφορά τις πρώτες, η εν λόγω σχολή αποσχίστηκε από τις σύγχρονές της ως μια «θετική» κοινωνική επιστήμη που αναλύει απτά οικονομικά γεγονότα, διαχωρίζοντάς τα από τις ηθικές-πολιτικές αξίες και τους θεσμούς που τα περιβάλλουν. Το 1932, σε ένα από τα ιδρυτικά της κείμενα, ο Lionel Robbins δηλώνει πως τα θεμελιώδη αξιώματα της οικονομικής επιστήμης ουδόλως έχουν να κάνουν με τις αξίες που ενίοτε καθοδηγούν την οικονομική πράξη. Αντιθέτως, αναφέρονται σε απτά οικονομικά γεγονότα που υπερβαίνουν πολιτικά χρωματισμένες έννοιες όπως η «κοινωνική τάξη» και το «συμφέρον».  Η θετικιστική αυτή προσέγγιση είναι χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίον τα νεοκλασικά οικονομικά διαχωρίζουν ολόκληρα πεδία γνώσης (όπως οι αγορές) από τις ιστορικές και κοινωνικές τους καταβολές, αναλύοντάς τα επί τη βάσει «ενδογενών» και πλήρως αφαιρετικών παραγόντων (π.χ. εταιρίες και καταναλωτές που λειτουργούν εξ ορισμού κατά πανομοιότυπο τρόπο).

ryoji-ikeda-transfiniteΟ θεωρητικός αυτός διαχωρισμός αξιών και «απτών» γεγονότων αντανακλάται στη χρήση τεχνικών εργαλείων. Η εισαγωγή των μαθηματικών στις κοινωνικές επιστήμες έγινε (εσφαλμένα) συνώνυμο των νεοκλασικών οικονομικών, ως εάν να ήταν αδύνατον μαθηματικές σχέσεις να περιγράψουν την πολυπλοκότητα που χαρακτηρίζει ιστορικές και κοινωνικές διαδικασίες (θέση την οποία αμφισβητούν τα σύγχρονα «οικονομικά της πολυπλοκότητας»). Ως εκ τούτου, ο μαθηματικός φορμαλισμός συνδέθηκε με μοντέλα στατικά και μονάδες ανάλυσης που πόρρω απέχουν από την πραγματικότητα. Συχνά τα μαθηματικά αξιώματα των οικονομικών[ii] έγιναν αντικείμενο υπεράσπισης ως «εργαλειακές υποθέσεις», που αντλούν την ισχύ τους περισσότερο από την προβλεπτική τους ικανότητα παρά από τη σχέση τους με πραγματικές συμπεριφορές καταναλωτών, εταιριών, τιμών και αγορών. Το εν λόγω επιχείρημα (που βρήκε την πανηγυρική του διατύπωση από τον Milton Friedman το 1953) απετέλεσε για δεκαετίες σοβαρό ανάχωμα για μια αποφασιστική διάψευση των νεοκλασικών οικονομικών. Τουλάχιστον μέχρι προσφάτως…

Μετά την χρηματοοικονομική κρίση του 2008 κοινωνικοί επιστήμονες αλλά και «ετερόδοξοι» οικονομολόγοι αμφισβήτησαν την πρωτοκαθεδρία των νεοκλασικών οικονομικών. Το γεγονός ότι η κρίση δεν προβλέφθηκε και ότι τα ίδια τα νεοκλασικά οικονομικά δεν εμπεριέχουν μια θεωρία ενδοσυστημικής κρίσης, απετέλεσαν αφορμές για ένα ευρύ κύμα κριτικής. Στο στόχαστρο βρέθηκαν μεθοδολογικά χαρακτηριστικά (π.χ. η ακραία αξιωματική μέθοδος), γενικές θεωρητικές υποθέσεις (π.χ. η ορθολογικότητα καταναλωτών και εταιριών), μεθοδολογικά εργαλεία (η διαδεδομένη χρήση της συγκριτικής στατιστικής) αλλά και εξωγενείς παράγοντες (χρηματοδότηση, δημοσιότητα). Κάποιοι «μη-ορθόδοξοι» οικονομολόγοι (όπως ο Αυστραλός κεϋνσιανός Steve Keen και μέσω αυτού ο μέντοράς του Hyman Minsky, μαθητής του Schumpeter) διεκδίκησαν την πρόβλεψη της οικονομικής κρίσης, ενώ δημοφιλείς οικονομολόγοι όπως ο Paul Krugman δήλωσαν ευθέως την ανάγκη επιστροφής στον Keynes. Εντούτοις, παρά τον εξωθεσμικό θόρυβο, ο κλάδος των ακαδημαϊκών οικονομικών ούτε θορυβήθηκε, ούτε έσπευσε να αναθεωρήσει τις θέσεις του. Ποια σημασία θα είχε μια παρόμοια παραδοχή;

Σε αντίθεση με την εδραιωμένη πεποίθηση των νεοκλασικών πως οι αξίες δεν υπεισέρχονται στην επιστημονική ανάλυση, μέρος της όψιμης κριτικής στέκεται ακριβώς στη σχέση αξιών και οικονομικής επιστήμης. Έτσι, η αποτυχία πρόβλεψης της οικονομικής κρίσης αποδίδεται σε ένα σύστημα γνώσης που εν τέλει επιλέγει να αγνοήσει τη συστημική δυνατότητα παρόμοιων χρηματοπιστωτικών συμβάντων (τα οποία αποδίδονται συνήθως και ως εκ δια μαγείας σε «εξωγενή» σοκ). Αλλά και σε επίπεδο οικονομικών πολιτικών εξακολουθούμε να επενδύουμε τις ελπίδες μας σε θεσμούς όπως το ΔΝΤ που εν πολλοίς επιλέγουν να βασίσουν τις παρεμβάσεις τους σε νεοκλασικές θεωρίες ανάπτυξης. Τι αξία έχει, λοιπόν, μια πολιτική απόφαση όταν το περιεχόμενό της θεμελιώνεται σε υποθέσεις τις οποίες δεν μπορούμε επαρκώς να ελέγξουμε; Πόσο εξαρτημένοι είμαστε από την ρητορική πολιτικών και ΜΜΕ πάνω σε ζητήματα που απαιτούν όχι απλά το άνοιγμα των ειδημόνων προς την κοινωνία, αλλά και την δίκαια εκπροσώπησή τους σε επίπεδο θέσεων και σχολών σκέψης (περιπτώσεις οικονομολόγων-αναλυτών όπως ο Γιάννης Βαρουφάκης και ο Δημήτρης Καζάκης αποτελούν φωτεινές εξαιρέσεις, τόσο σε επίπεδο ακαδημαϊκού λόγου όσο και σε επίπεδο προβολής); Εν τέλει πόσο δημοκρατικός είναι ένας καίριος ακαδημαϊκός θεσμός (τα πανεπιστήμια, όσον αφορά τα Οικονομικά) όταν λειτουργεί επί τη βάσει θεωρητικών μονοπωλίων;

Η λειτουργία της δημοκρατίας δεν περιορίζεται απλά και μόνον σε ένα σύστημα πολιτικής αντιπροσώπευσης. Στον βαθμό που επιστήμες και τεχνικές διαμορφώνουν το περιεχόμενο αποφάσεων που καλούμαστε να εγκρίνουμε δια της ψήφου μας, οφείλουμε τουλάχιστον να γνωρίζουμε τις βασικές τους αρχές. Η ακαδημαϊκή κοινότητα πρέπει να λάβει στα σοβαρά το διαμεσολαβητικό ρόλο και την ιδιάζουσα θέση της: ανάμεσα στις μορφές εξουσίας που επενδύει και στο κοινωνικό σώμα όπου οι μορφές αυτές ασκούνται, τις περισσότερες φορές δίχως ουσιώδη συναίνεση. Σε μια δημοκρατική κοινωνία όπου η οικονομία εξακολουθεί να είναι πολιτική, η γνώση επί των αρχών της οφείλει να διανέμεται ως δημόσιο αγαθό.

* Ο Ν. Σκιαδόπουλος σπούδασε φιλολογία και φιλοσοφία των επιστημών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και φιλοσοφία και μεθοδολογία των οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Erasmus του Rotterdam.



[i] Για να αναφερθώ σε ένα γνωστό μας παράδειγμα, μια πολιτική «περικοπών» με στόχο την «ανάπτυξη» προβάλλει το επιχείρημα πως η μείωση μισθών αποτελεί μέθοδο ανάκαμψης μιας οικονομίας σε ύφεση. Το εν λόγω επιχείρημα να βασίζεται στη (νεοκλασική) «βεβαιότητα» πως η απασχόληση ούτως ή άλλως μειώνεται όταν οι μισθοί υπερβαίνουν την τιμή εκκαθάρισης της αγοράς. Η βεβαιότητα αυτή, ωστόσο, αφήνει εκτός πολλούς παράγοντες οι οποίοι θα μπορούσαν να ανασχέσουν την πολυπόθητη «ανάπτυξη» -ένας εκ των οποίων είναι, σύμφωνα με τον Keynes, η αδυναμία των οικονομικών φορέων να προσαρμοστούν επιτυχώς στις νέες αυτές, κατά τα άλλα «ευνοϊκές», συνθήκες. Έτσι, μια κάθετη πτώση των μισθών θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα «αρνητικό» ισοζύγιο υποαπασχόλησης.

[ii] Π.χ. τα αξιώματα της θεωρίας του καταναλωτή, που περιγράφουν έναν καταναλωτή υπέρ-λογικό ο οποίος κατορθώνει να κάνει πάντα την καλύτερη επιλογή που του επιτρέπει το πορτοφόλι του.

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Σερ Τόμας Μορ»: Το άγνωστο έργο του Σαίξπηρ μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά

«Σερ Τόμας Μορ»: Το άγνωστο έργο του Σαίξπηρ μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά

Ο ουμανιστής συγγραφέας και φιλόσοφος της Αναγέννησης, Τόμας Μορ, λόγω του αντιφατικού χαρακτήρα του απασχόλησε πολλούς θεατρικούς συγγραφείς, μεταξύ άλλων και τον Σαίξπηρ. Το συγκεκριμένο έργο μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νίκας. Kεντρική εικόνα: © thomasmorestud...

Λογοτεχνία και πραγματικότητα: τι καινούργιο συμβαίνει τα τελευταία χρόνια

Λογοτεχνία και πραγματικότητα: τι καινούργιο συμβαίνει τα τελευταία χρόνια

«Η λογοτεχνία πάντα συνομιλούσε με την πραγματικότητα (δηλαδή την έξω από αυτή ζωή), με όσες σημασίες κι αν δώσει κανείς στην πραγματικότητα και με όσους τρόπους επιχειρήσει να ορίσει αυτή τη συνδιαλλαγή».

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η λογοτεχνία ...

Χρήστος Νάτσης: Ο Γουίλιαμ Μπάροουζ και οι αρνητικές αξίες της ζωής

Χρήστος Νάτσης: Ο Γουίλιαμ Μπάροουζ και οι αρνητικές αξίες της ζωής

Μια συνολική αποτίμηση του έργου του Γουίλιαμ Μπάροουζ [William S. Burroughs]. Το ύφος, οι θεματικές και η γλώσσα που ανέπτυξε ο σημαντικός Αμερικανός συγγραφέας στα εμβληματικότερα βιβλία του. Κεντρική εικόνα: © Wikipedia. 

Γράφει ο Χρήστος Νάτσης

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ