fosterwallace

Του Ρωμανού Σκλαβενίτη-Πιστοφίδη*

Η απλή λογική (όπως και η επιστημονική αλήθεια) λέει πως η θεραπευτική αγωγή πρέπει να είναι ατομικώς προσδιοριζόμενη και διαρκώς αναθεωρούμενη. Δηλαδή, κάθε ασθενής αποτελεί έναν ιδιαίτερο γρίφο, ο οποίος πρέπει να προσεγγίζεται τόσο με επιστημονικούς όρους όσο και με ανθρωπιστικούς. Όπως είναι φυσικό, τα ιδανικά είναι ανεφάρμοστα και σύντομα ξεχνιούνται. Η πρακτικότητα επιτάσσει την κατάστρωση κοινής μεθοδολογίας για τη θεραπευτική προσέγγιση: δεν υπάρχουν ούτε χρήματα ούτε χρόνος ούτε αληθινή διάθεση για την ιδεώδη θεραπεία. 

Για την περίπτωση της μανιοκατάθλιψης, τα εγχειρίδια φαρμακολογίας συζητούν τα περίφημα άλατα λιθίου. Σημειώνεται πως ο μηχανισμός δράσης είναι άγνωστος, αν και παρατίθεται μία προτεινόμενη υπόθεση μέσα σε παρενθέσεις, παύλες ή αγκύλες. Και παρότι ο θεραπευτικός δείκτης του λιθίου είναι χαμηλός, αποτελεί το φάρμακο εκλογής σε πολλές περιπτώσεις και, ορισμένως, θετικοποιεί το πρόσημο της διάθεσης.

Πάντως, το λίθιο δεν εμπόδισε τον Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας να κρεμαστεί από το δέντρο της αυλής του ένα μεσημέρι, τον Σεπτέμβριο του 2008. Ασφαλώς, κανείς δεν ισχυρίστηκε ότι η λήψη λιθίου αποκλείει το ενδεχόμενο μιας αυτοκτονίας, ωστόσο η περίπτωση του Γουάλας μπορεί να χρησιμεύσει σε ψυχιατρικές μελέτες σχετικά με τη μανιοκατάθλιψη: ο Γουάλας έχει γράψει μερικές από τις πιο ξηρά σπαρακτικές εντυπώσεις για τη νόσο και τη θεραπεία της.

Στο διήγημά του με τίτλο ''Το Καταθλιπτικό Άτομο'' λέει (πάνω-κάτω): Παξίλ, Ζολόφτ, Πρόζακ, Τοφρανίλ, Γουελμπουτρίν, Ελαβίλ, Μετραζόλ σε συνδυασμό με μονομερή ηλεκτροσπασμοθεραπεία(κατά τη διάρκεια ενός διβδόμαδου εθελοντικού εγκλεισμού σε μία τοπική κλινική Διαταραχών Διάθεσης), Παρνέιτ με ή χωρίς άλατα λιθίου, Ναρντίλ με ή χωρίς Ζάναξ. Κανένα τους δεν επέφερε σημαντική ανακούφιση από τον πόνο και το αίσθημα συναισθηματικού αποκλεισμού που έκανε και την παραμικρή στιγμή ζωής του Καταθλιπτικού Ατόμου μια απερίγραπτη Κόλαση επί της Γης.

Η ιατρική ορολογία δεν είναι συνηθισμένη στην πεζογραφία. Από την άλλη, ούτε και η πεζογραφία ήταν συνηθισμένη στον Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας. Για καλό ή για κακό, ο Γουάλας απέδειξε πως λέξεις σαν το ''υποφυσιακό'', το ''ιγνυακό'', τη ''μαρμαρυγή'', είναι εξίσου ποιητικές με τις υπόλοιπες. Ήταν και ζήτημα αισθητικής, έχει πει ο ίδιος.

Ο Γουάλας δεν έγραψε ποτέ για την κατάσταση του δικού του μυαλού. Κρυβόταν εμφανώς (ένα είδος κοινού μυστικού και μια διχαστική παράκληση: παρακαλώ, πρόσεχε, είμαι καταθλιπτικός και παρακαλώ, μη μου συμπεριφέρεσαι σαν να είμαι ασθενής, σαν να είμαι βάρος) πίσω από το Καταθλιπτικό Άτομο, αυτήν τη γοερή γενικότητα του επιστημονισμού, ή κάτω από τους ογκόλιθους που έγραφε στη θέση των βιβλίων(πραγματικοί αποψιλωτές των δασών, εκείνα τα βιβλία). Το αριστούργημά του των χιλίων σελίδων είχε τίτλο ''Απέραντος αστεϊσμός'' και αποτελεί μία σπαρταριστή καταγραφή της μανιοκατάθλιψης, της ψυχοθεραπείας και του επάρατου λιθίου. Το λίθιο, αυτός ο ελέφαντας στη μέση του δωματίου.

Οι αυτοκτονικές σκέψεις γιόρτασαν τα πρώτα τους γενέθλια νωρίς: ο Γουάλας ήταν ακόμη έφηβος. Διαγνώστηκε στα φοιτητητικά του χρόνια και έκτοτε βρισκόταν αδιαλείπτως (ή σχεδόν αδιαλείπτως) υπό παρακολούθηση. Επίσης, βρισκόταν υπό την επίδραση του λιθίου, του φαρμακευτικού σούπερ σταρ των '80s. 

Πάλι, τα εγχειρίδια φαρμακολογίας υπήρξαν αδιάφορα για τη δυστυχία: συχνά ενοχλήματα είναι επίσης η ξηροστομία, η πολυδιψία και η πολυουρία. Το ''επίσης'' πρέπει να έτρωγε τον Γουάλας, που είχε υποφέρει μια ζωή ξηρασίας. Στο πρώτο του ραντεβού με την κοπέλα που εντέλει παντρεύτηκε, εξευτελίστηκε όταν το ινδικό φαγητό του προκάλεσε τρομακτική δυσφορία λόγω του λιθίου. Μετέπειτα, στις συνεντεύξεις που έδινε ως συγγραφέας, χρειαζόταν ένα ποτήρι νερό για κάθε πρόταση που τολμούσε να ξεστομίσει. Λίγο-λίγο, ο Ντέιβιντ εξαχνιζόταν υπέρ ενός μεταλλικού, θλιμμένου και θλιβερού όντος. Αν γνώριζε ελληνικά, θα παρατηρούσε: κυριολεκτικά χαλκέντερος.

Κάποτε, διηγήθηκε στους φοιτητές του μια ιστορία με ψάρια. Ήταν δύο μικρά ψάρια που κολυμπούσαν. Συναντούν ένα γηραίοτερο που τους χαιρετάει: «Καλημέρα, παιδιά. Πώς είναι το νερό;». Τα νεαρά ψάρια κολυμπούν για λίγο και, ύστερα, γυρνάει το ένα και λέει στο άλλο: «τι στο διάολο είναι το ''νερό'';». Η σημασία αυτής της ιστορίας είναι πως οι πιο εμφανείς, οι πιο ουσιώδεις αλήθειες είναι εκείνες τις οποίες δυσκολευόμαστε περισσότερο να δούμε· εκείνες, για τις οποίες δυσκολευόμαστε περισσότερο να μιλήσουμε. (...) Η κεφαλαιώδης αλήθεια είναι η ζωή ΠΡΙΝ το θάνατο. (...) H πραγματική αξία της εκπαίδευσης έχει να κάνει με την απλή επίγνωση: επίγνωση του ότι οτιδήποτε είναι αληθινό και ουσιώδες μένει καλά κρυμμένο παντού γύρω μας, όλη την ώρα, τόσο που πρέπει διαρκώς να υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας πως «Αυτό είναι το νερό», «Αυτό είναι το νερό».

Ο Γουάλας ήταν, λοιπόν, πολύ έξυπνος για να παραχωρήσει την κυριαρχία του σώματός του σε ένα μεταλλικό στοιχείο του Περιοδικού Πίνακα. Γι' αυτό, έστειλε τη γυναίκα του σε δουλειές, έξω από το σπίτι· φώτισε με ένα λαμπατέρ το μισοτελειωμένο του χειρόγραφο πάνω στο θρανίο κι ύστερα πήρε ένα σχοινί και κρεμάστηκε στην πίσω αυλή.

Αυτή δεν είναι μια ιστορία δυσπιστίας προς την επιστήμη. Κάθε άλλο. Ο Γουάλας, όντας ο ίδιος επιστήμονας της γλώσσας, εμπιστεύτηκε τη ζωή του στην ιατρική και τη φαρμακολογία. Όχι τυφλά, βεβαίως: μελέτησε κι ο ίδιος τα εγχειρίδια, εξέτασε το μυαλό του με το μυαλό του. Και έκρινε πως σαρανταέξι χρόνια αγευσίας και πολυδιψίας ήταν αρκετά. Αυτό ήταν το νερό.

* Ο Ρωμανός Σκλαβενίτης-Πιστοφίδησ είναι φοιτητής της Ιατρικής στο ΑΠΘ και συγγραφέας. Το πρώτο του μυθιστόρημα με το τίτλο "Διαβάτες στην πόλη" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Απόπειρα.

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου: Ο βυθοσκόπος της ύπαρξης

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου: Ο βυθοσκόπος της ύπαρξης

Σκέψεις –προσωπικός φόρος τιμής και περιδιάβαση– για το συγγραφικό έργο και την προσωπικότητα του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου.

Της Ειρήνης Ρηνιώτη

Γνώριζα το ευθύβολο βλέμμα του από τις φωτογραφίες των βιβλίων του, που μελετούσα προτού τον γνωρίσω. Η πρώτη μ...

Ο Ξενάκης, ο αναγεννησιακός άνθρωπος και η «Εγκυκλοπαίδεια»

Ο Ξενάκης, ο αναγεννησιακός άνθρωπος και η «Εγκυκλοπαίδεια»

Με αφορμή τα 20 χρόνια από τον θάνατο του Γιάννη Ξενάκη, μια απόπειρα προσέγγισης της πολυσχιδούς προσωπικότητάς του. Κεντρική φωτογραφία © Horst Tappe, Coll. Famille, 1988. Όλες οι φωτογραφίες προέρχονται από το επίσημο σάιτ του Ξενάκη.

Της Άλκηστης Σουλογιάννη ...

Λυρισμού εγκώμιον

Λυρισμού εγκώμιον

Στην κεντρική εικόνα, μέρος από το έργο «Ο Luigi Cherubini και η Μούσα της Λυρικής Ποίησης», του Jean Auguste Dominique Ingres (1842).

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Σε όλους τους τόπους και σε όλους τους καιρούς, ο μεγάλος λυρικός ποιητής τε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ