no-matches

Του Χρήστου Τσαμπρούνη*

Ο Μπασάκος είναι γνωστός στοχαστής και δάσκαλος της φιλοσοφίας. Προσωπικά, χωρίς να τον γνωρίζω, παραδέχτηκα τον τρόπο με τον οποίο πρόσφατα πολιτεύθηκε στο πανεπιστήμιο όπου διδάσκει. Επίσης, διέκρινα το θάρρος με το οποίο υπερασπίστηκε τους «χαμένους» της κατάληψης στη Νομική Αθηνών πριν από δύο περίπου χρόνια.

Με το σύντομο σχόλιό του στο BookPress.gr στις 29.6.2012, υπό τον τίτλο «Η κοινοτοπία του κακού», δοκιμάζει ξανά, όπως θα όφειλε, την αντοχή της κριτικής μας σκέψης. Η θέση του είναι ότι στην πρόσφατη εκλογή για το προεδρείο της Βουλής κακώς το σώμα της Βουλής απέκλεισε τον προτεινόμενο βουλευτή της Χρυσής Αυγής. Την κρίση του τη στηρίζει στην έννοια της «κοινοτοπίας του κακού» (banality of evil) που χρησιμοποίησε  η Χάννα Άρεντ, η οποία παρακολουθώντας την απαγωγή, δίκη και καταδίκη του ναζιστή Άιχμαν,  σύμφωνα με μια ερμηνεία, αναρωτήθηκε μήπως άραγε ο δαίμονας ζει εντός μας, ανάμεσά μας, στον κόσμο της ζωής, όπου περνά απαρατήρητος μέχρις ότου του προσδώσουν (κάποιοι, κάπως) την εωσφορική του αίγλη.[1] Θεωρεί, επίσης, ότι η δημοκρατία είναι και μαθησιακή διαδικασία (μέθοδος): ας σκεφτούμε λ.χ. τον εκλεγμένο στο προεδρείο βουλευτή του εν λόγω κόμματος να δίνει, βάσει του κανονισμού της βουλής στον οποίο οφείλει να πειθαρχήσει, το λόγο σε συνάδελφό του από το ΚΚΕ. Η θέση είναι πράγματι ισχυρή.

Ωστόσο, ο συλλογισμός του δεν περιορίζεται στην εμπνευσμένη σύλληψη της Άρεντ, εμπλουτίζεται με το πραγματικό περιστατικό της δίκης του νορβηγού Μπρέιβικ – στην οποία οι ένορκοι χαιρετούν διά χειραψίας τον κατηγορούμενο και έτσι κατορθώνουν να αποδώσουν στις σωστές του διαστάσεις το απάνθρωπο αλλά ποινικό έγκλημα και να ξηλώσουν την όποια πολιτική του προοπτική. Τέλος, αφοριστικά απορεί με την τύχη της ελληνικής δημοκρατίας όταν αυτή εκπροσωπείται με τρόπο που είναι «για τα πανηγύρια» από ανθρώπους που δεν κατανοούν ότι η δημοκρατική διαδικασία παράγει το περιεχόμενό της και, αντιστρόφως, συμπληρώνω εγώ, προσδίδουν αίγλη, αναβαθμίζουν κάτι που τουλάχιστον προ μερικών ετών είχε μηδαμινή απήχηση στην ελληνική κοινωνία.

vouliΜε ένα μέρος του συλλογισμού του Μπασάκου διαφωνώ. Υποστηρίζω ότι έχουμε διαβεί το κατώφλι της δαιμονοποίησης, της φαντασμαγορίας, της χαρισματικής άλως ή όπως αλλιώς θέλετε πείτε το. Οι άνθρωποι αυτοί έφτασαν στο ανώτερο σκαλοπάτι της πολιτικής, άρα επιζητούν εξουσία στον ανώτατο βαθμό, δηλαδή, μεταξύ άλλων το δικαίωμα στη διαχείριση της έννομης βίας – το ότι ορισμένοι από αυτούς ή συμπαθούντες διώκονται για ποινικά ζητήματα οφείλει να μας απασχολεί. Για το πώς έφτασαν σε αυτό το σκαλοπάτι αναφέρω στην τύχη διάφορους όρους: «τηλεθεαματική ή φαντασμαγορική» δημοκρατία, πλημμελή μόρφωση, πρόσφατα εμπεδωμένη δημοκρατική συμπεριφορά στο επίπεδο της καθημερινότητας, άγνοια, επιπόλαια χρήση της ελευθερίας. Πρόκειται για περίπτωση στην οποία η δημοκρατία ως μέθοδος έχει αποτύχει – εξόφθαλμα, όχι όμως ολοκληρωτικά. Η μορφωτική διάσταση της δημοκρατίας για τους ίδιους είναι κενό γράμμα. Η παραχώρηση συμβολικής εξουσίας αποτελεί ήττα της ελληνικής δημοκρατίας. Αμφισβητώ ότι η σοφία της δημοκρατίας έχει στη συγκεκριμένη περίπτωση οποιοδήποτε θετικό νόημα – ότι μορφώνει. Μόνον, ισχυρίζομαι, αρνητικά διά του αποκλεισμού της από αυτήν· όπως στη Γερμανία.

Επίσης, η σύγκριση με το παράδειγμα της Νορβηγίας νομίζω ότι θέλει περισσότερη προσοχή. Μιλάμε για όμοια περιστατικά, για κοινά πλαίσια, για κοινές ιστορικές διαδρομές, για ίδια περιεχόμενα, εν πάση περιπτώσει για πράγματα που μοιράζονται τον ίδιο παρονομαστή (πώς;), τη δημοκρατία ως μέθοδο, ως διαδικασία; Ολοκληρώνω τη σκέψη μου υπερασπιζόμενος τον τρόπο των εκλεγμένων εκπροσώπων της ελληνικής βουλής – στα πανηγύρια παίζει και ο καραγκιόζης, που μπορεί να τη βγάζει πέρα αυτοσχεδιάζοντας, αλλά στο τέλος κρίνει με κοινό νου και διορθώνει τα κακώς κείμενα για τα οποία είναι ο ίδιος υπεύθυνος. Σε θεατρικούς όρους θα αντιπαραβάλλω τον πολυμήχανο Καραγκιόζη στον ευπειθή Μπίντερμαν ο οποίος λίγο πριν το τέλος στρέφεται στους εμπρηστές προσφέροντάς τους τα σπίρτα.[2]

* Ο Χ. Τσαμπρούνης είναι κοινωνιολόγος.


[1] Το πρόβλημα που σχετίζεται και με την έννοια του κόσμου της ζωής (Lebenswelt) το αναπτύσσει η φιλόσοφος Χάννα Άρεντ με αφορμή τη δίκη του Άιχμαν –δυστυχώς πρέπει σήμερα να επαναλάβει κανείς, λίγα μόλις χρόνια έπειτα από τη shoah,δηλαδή το 1961-2,  στο έργο της Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ. Μια Έκθεση για την Κοινοτοπία του Κακού, εκδ. Νησίδες, 2009. Για τον όρο shoah που σημαίνει «καταστροφή» στα εβραϊκά αλλά συνεκδοχικά και «ολοκαύτωμα» παραπέμπω στο Daniel Mendelsohn, Χαμένοι. Αναζητώντας έξι από τα έξι εκατομμύρια, εκδ. Πόλις, 2010, σ. 178 κ.ε., 257.
[2] Αναφέρομαι στο θεατρικό έργο του Μαξ Φρις, Ο Μπίντερμαν και οι Εμπρηστές, εκδ. Δωδώνη, χχ.

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Παράδοση και αυθεντία – Σκέψεις για την αξιολόγηση της τέχνης

Παράδοση και αυθεντία – Σκέψεις για την αξιολόγηση της τέχνης

Επισημάνσεις για τη σχέση παράδοσης, πρωτοποριακών κινημάτων και των καλλιτεχνών σήμερα. Κεντρική εικόνα: [από αριστερά:] Ford Madox Ford, James Joyce, Ezra Pound, και ο δικηγόρος του Joyce John Quinn, φωτογραφημένοι το 1922, έξω από το ατελιέ του Pound στο νούμερο 70 της Notre Dame-des-Champs στο Mon...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Διονύσης Μαρίνος θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Διονύσης Μαρίνος θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Διονύσης Μαρίνος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλω...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Θάνος Κάππας θυμάται...

Ιστορίες από την «Πολιτεία» των βιβλίων: Ο Θάνος Κάππας θυμάται...

Ένα πορτρέτο του βιβλιοπωλείου «Πολιτεία» πολυπρισματικό, φιλοτεχνημένο από τις αφηγήσεις και τις ιστορίες συγγραφέων και μεταφραστών. Σήμερα, ο πεζογράφος Θάνος Κάππας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σχέση όλων μας με την ανάγνωση ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τέσπα (διήγημα)

Τέσπα (διήγημα)

Δεν θα πάρουμε το οικογενειακό σήμερα. Ασ’ το μωρέ. Να χαρούμε λίγο το καινούργιο. Πότε θα το χαρούμε αν όχι τώρα το καλοκαίρι που πάμε και κάπου μαζί. Έστω θάλασσα. Εντάξει, σκόνη, άμμος, αλμύρα, θα μου πεις, τα τρώει τα καθίσματα η αλμύρα. Το χρώμα να δεις τι του κάνει. Αλλά, τέσπα.

Της Κατερίνας Γ...

30 από τα καλύτερα αντιπολεμικά βιβλία όλων των εποχών

30 από τα καλύτερα αντιπολεμικά βιβλία όλων των εποχών

Η ιστοσελίδα Short List δημοσίευσε πρόσφατα μια περιεκτική λίστα με τριάντα από τα σπουδαιότερα αντιπολεμικά βιβλία όλων των εποχών. Είκοσι οκτώ μυθιστορήματα, μία μαρτυρία-χρονικό από τον Τζορτζ Όργουελ, καθώς και ένα θεατρικό έργο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, που μας φανερώνουν τον παραλογισμό του πολέμου. Στην κεντρική ε...

«Το Ρίφι» του Μηνά Βιντιάδη

«Το Ρίφι» του Μηνά Βιντιάδη

Για το μυθιστόρημα «Το Ρίφι» του Μηνά Βιντιάδη (εκδ. Ελληνικά Γράμματα)

Της Κατερίνας Σιδέρη

Στο βιβλίο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Μηνά Βιντιάδη θα συναντήσουμε στίχους από τραγούδια, μαντινάδες, παροιμίες και γνωμικά,...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30 από τα καλύτερα αντιπολεμικά βιβλία όλων των εποχών

30 από τα καλύτερα αντιπολεμικά βιβλία όλων των εποχών

Η ιστοσελίδα Short List δημοσίευσε πρόσφατα μια περιεκτική λίστα με τριάντα από τα σπουδαιότερα αντιπολεμικά βιβλία όλων των εποχών. Είκοσι οκτώ μυθιστορήματα, μία μαρτυρία-χρονικό από τον Τζορτζ Όργουελ, καθώς και ένα θεατρικό έργο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, που μας φανερώνουν τον παραλογισμό του πολέμου. Στην κεντρική ε...

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

Μια λίστα με 10 σημαντικά μυθιστορήματα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς στα αγγλικά δημοσιεύτηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Women’s Prize for Fiction. Τα δέκα βιβλία αναδείχθηκαν μέσω ψηφοφορίας στην οποία συμμετείχαν 20.000 αναγνώστες. Και τα 10 έχουν μεταφραστεί στη γλώσσα μας. Στη φωτογραφία, η Μέρι Σέλεϊ.

...
40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμενους μήνες. Δείτε τα και διαλέξτε το δικό σας αγαπημένο βιβλίο του καλοκαιριού.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός, Κ.Β. Κατσουλάρης...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Ιουλίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμεν

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ