«Αυτός ήταν ο Κώστας...» – Λίγα λόγια για τον Κώστα Παπαϊωάννου από τον Άγγελο Στάγκο

Πριν προχωρήσω σε κάποιες αναμνήσεις, δηλώνω ότι θεωρώ τυχερό τον εαυτό μου που γνώρισα και συνεργάστηκα στο θρυλικό «Ποντίκι» με τον Κώστα Παπαϊωάννου και εκείνος με τίμησε με τη φιλία και την εμπιστοσύνη του.

Είναι γνωστό ότι το «Π» ήταν το πνευματικό παιδί του Κώστα, το έργο της ζωής του, που το ξεκίνησε το 1979 με μία ομάδα φίλων. Έχετε στα χέρια σας αντίγραφο του ΦΕΚ με τη σύσταση της εταιρείας «Ποντίκι ΕΠΕ» και το κείμενο του Κώστα, το 1994 που αναφέρει τα ονόματα των πρωτοπόρων και περιγράφει τη διαδρομή της πρώτης δεκαπενταετίας. Μέλος εκείνης της πεντάδας ήταν ο Γιώργος Κοντογιάννης.

Προσωπικά ανήκω στην ομάδα που διαδέχτηκε σχετικά σύντομα τους πρωτοπόρους του «Π», τους Γιώργο Κοντογιάννη, Παντελή Τρωγάδη, Δημήτρη Κωστιδάκη που για διαφόρους λόγους αποχώρησαν. Ξεκίνησα τη συνεργασία μαζί του μετά από πρόσκληση του Κώστα και του Ερρίκου Μπαρτζινόπουλου το 1980. Δούλευα στα «ΝΕΑ» τότε, όπως και εκείνοι. Σχεδόν ταυτόχρονα ξεκίνησε τη συνεργασία του με το «Π» και ο Κωνσταντίνος Αγγελόπουλος που δούλευε στο πολιτικό της Ελευθεροτυπίας.

Τα πρώτα χρόνια οι συνθήκες της έκδοσης ήταν πρωτόγονες. Το τυπογραφείο του Κώστα Σιμόπουλου βρισκόταν στη Γερανίου, σε παλιό κτίριο με διάφορα μικρά τυπογραφεία και ο Παπαϊωάννου βέβαια που στο μεταξύ είχε παραιτηθεί από «ΤΑ ΝΕΑ» ήταν συνεχώς εκεί. Οι υπόλοιποι πηγαινοέρχονταν με τα κείμενά τους όλες τις ώρες του 24ώρου και ο αξέχαστος Πάνος Γεραμάνης προμήθευε τις φωτογραφίες που τις «δανειζόταν» από το αρχείο της «Ακρόπολης» στην οποία δούλευε τότε.

Αυτό διευκόλυνε πολλούς δημοσιογράφους της εφημερίδας να συνεργάζονται με το «Π». Θυμάμαι και άλλους, όπως τον Μιχάλη Φακίνο και τον Κώστα Ρεσβάνη, που ο Κώστας συστηματικά ζητούσε τη γνώμη τους πριν ή μετά από κάθε έκδοση, παρ’ όλο που δεν είχαν επαγγελματική σχέση με το «Π»...

Ο Κώστας με την προσωπικότητα και τις σχέσεις του είχε διαμορφώσει ένα φιλικό και υποστηρικτικό κλίμα για το έντυπο στη δημοσιογραφική κοινότητα και ιδιαίτερα στους χώρους των «ΝΕΩΝ» και της «Ελευθεροτυπίας». Το κλίμα αυτό διατηρήθηκε όλα τα χρόνια στα «ΝΕΑ», όταν διευθυντές ήταν ο Γιάννης Καψής και μετά ο Λέων Καραπαναγιώτης με τον οποίον τους ένωνε ένας έντονος αντικαραμανλισμός. Δεν είδαν ποτέ το «Π» ανταγωνιστικά στα «ΝΕΑ» και αυτό διευκόλυνε πολλούς δημοσιογράφους της εφημερίδας να συνεργάζονται με το «Π». Θυμάμαι και άλλους, όπως τον Μιχάλη Φακίνο και τον Κώστα Ρεσβάνη, που ο Κώστας συστηματικά ζητούσε τη γνώμη τους πριν ή μετά από κάθε έκδοση, παρ’ όλο που δεν είχαν επαγγελματική σχέση με το «Π». Το καλό κλίμα στην «Ελευθεροτυπία» που οφειλόταν στις καλές σχέσεις του Παπαϊωάννου με τον Τεγόπουλο χάλασε κάποια στιγμή. Οταν το «Π» ανδρώθηκε και είχε αξιοσέβαστες κυκλοφορίες ο εκδότης της «Ελευθεροτυπίας» άρχισε να το αντιμετωπίζει ανταγωνιστικά.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το «Π» ήταν ταγμένο στο φάσμα Αριστερά – Κεντροαριστερά, προσαρμοσμένο στις πολιτικές απόψεις του Κώστα Παπαϊωάννου. Ο ίδιος δεν εκδηλωνόταν υπέρ του ΚΚΕ, δεν ήταν με το ΚΚΕ Ες., ήθελε την ενότητα της Αριστεράς. Αντιστασιακός με δράση στη διάρκεια της χούντας, χωρίς ποτέ να μιλάει γι αυτήν και τις διώξεις που υπέστη. Εγώ πάντως θα τον χαρακτήριζα παθιασμένο φιλελεύθερο αντιδεξιό δημοκράτη και ας μη το έδειχνε. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η σχέση του «Π» με τη Νέα Δημοκρατία περιορίστηκε στην ίδρυση της εταιρείας στο συμβολαιογραφικό γραφείο της μητέρας του Βαγγέλη Μεϊμαράκη.

Το «Π» κέρδισε γρήγορα τη συμπάθεια του κοινού γιατί τα εξώφυλλα, τα ρεπορτάζ και η γλώσσα του ανταποκρίνονταν στο κλίμα της εποχής, γιατί έπειθε για την εντιμότητά του, είχε καλή πολιτική ενημέρωση που την αναμείγνυε με αναλύσεις, εξαιρετική πληροφόρηση στα θέματα εξωτερικής πολιτικής, εξέπεμπε αίσθηση εντύπου που δεν παίζει παιχνίδια και δεν ελέγχεται από την εξουσία ή μεγάλα συμφέροντα. Αυτή την εντύπωση την στήριξε επίσης με την απόφαση του Κώστα να μη δέχεται ούτε κρατική διαφήμιση, ούτε διαφήμιση από μεγάλες εταιρείες. Αξίζουν επισήμανσης τα κολλάζ της πρώτης σελίδας που για αρκετά πρώτα χρόνια τα υλοποιούσε ο Μάκης Τριανταφυλλόπουλος, πάντα μετά από συζήτηση με τον Παπαϊωάννου και ασφαλώς τα σκίτσα. Του Κωνσταντίνου Αγγελόπουλου (Τον καιρό του Αντρέ), του Γιάννη Ιωάννου, του Χρήστου Τολιάδη, του Μάκη Τριανταφυλλόπουλου, του Θανάση Μάνθου και ελπίζω να μην ξέχασα κανένα. Άλλωστε το κείμενο του Παπαϊωάννου το 1994 έχει περισσότερες λεπτομέρειες.

Τα βασικά χαρακτηριστικά του δημοσιογράφου Κώστα Παπαϊωάννου ήταν η εντιμότητα, η κομματική ανεξαρτησία του αν και βαθειά ιδεολόγος, (...), η γενναιοδωρία του, το χιούμορ του, η καταληπτή γραφή του, η απίστευτη μνήμη του, η ιδιότυπη σχέση του με τους πολιτικούς (που από τη μία πλευρά επικοινωνούσε μια χαρά μαζί τους, από την άλλη απέφευγε την παρέα μαζί τους) και η αντοχή του, γιατί ήταν πραγματικά χαλκέντερος.

Η κυκλοφορία του «Π» έφτασε εξαιρετικά γρήγορα σε θηριώδη επίπεδα (αν δεν κάνω λάθος, τα φύλλα της προεκλογικής συγκέντρωσης του ΠΑΣΟΚ και της νίκης του το 1981 έφτασαν περί τις 200.000) και διατηρήθηκε σε αυτά για πολλά χρόνια. Η μεγάλη επιτυχία του ήταν ότι απευθυνόταν και διαβαζόταν από πολιτικοποιημένους πολίτες, από λαϊκό κόσμο, από την πολιτική τάξη και από πρεσβείες. Κάθε εβδομάδα για πολλά χρόνια η έκδοσή του αποτελούσε θέμα συζήτησης σε όλη την Ελλάδα. Ο κόσμος το περίμενε τις Πέμπτες στην πρώτη φάση της έκδοσής του και μετά τις Παρασκευές. Από τις 2 και 3 το βράδυ της κυκλοφορίας του το περίμεναν στους πάγκους των εφημερίδων της Ομόνοιας δεκάδες και εκατοντάδες αναγνώστες, ανάμεσά τους και κλητήρες εφημερίδων που οι διευθυντές τους ήθελαν να προσθέσουν στην ύλη τους τις αποκλειστικότητες του «Π». Γνωστή είναι η ιστορία της συμφωνίας για τις βάσεις και τη «Μεσημβρινή», ενώ και η CIA τιμούσε με τον τρόπο της την εγκυρότητα του «Π». Πολύ συχνά περιελάμβανε τις πληροφορίες του – με αναφορά σε αυτό - σε δικό της πληροφοριακό δελτίο που εξέδιδε για συνδρομητές.

Η εβδομάδα στο «Π» ξεκινούσε σχετικά χαλαρά, αλλά όσο περνούσαν οι μέρες και πλησίαζε το deadline της έκδοσης η ένταση ανέβαινε και το κλίμα βάραινε. Τα γέλια, τα ανέκδοτα και οι ιστορίες της Δευτέρα μετατρέπονταν σε βρυχηθμούς, μουγκρητά, γρυλισμούς και φωνές.

Τα βασικά χαρακτηριστικά του δημοσιογράφου Κώστα Παπαϊωάννου ήταν η εντιμότητα, η κομματική ανεξαρτησία του αν και βαθειά ιδεολόγος, (νομίζω ότι είτε λόγω ιδεολογίας, είτε επειδή δεν εκτιμούσε επαγγελματικά τα πρόσωπα της αντίστοιχης επιτροπής τότε, αρνήθηκε το βραβείο του ιδρύματος Μπότση για την επιτυχία της συμφωνίας για τις βάσεις), η γενναιοδωρία του, το χιούμορ του, η καταληπτή γραφή του, η απίστευτη μνήμη του, η ιδιότυπη σχέση του με τους πολιτικούς (που από τη μία πλευρά επικοινωνούσε μια χαρά μαζί τους, από την άλλη απέφευγε την παρέα μαζί τους) και η αντοχή του, γιατί ήταν πραγματικά χαλκέντερος. Σα να μην έφθανε η δουλειά στο «Π», έγραφε κάθε τόσο και βιβλία ο αθεόφοβος...

Η εβδομάδα στο «Π» ξεκινούσε σχετικά χαλαρά, αλλά όσο περνούσαν οι μέρες και πλησίαζε το deadline της έκδοσης η ένταση ανέβαινε και το κλίμα βάραινε. Τα γέλια, τα ανέκδοτα και οι ιστορίες της Δευτέρα μετατρέπονταν σε βρυχηθμούς, μουγκρητά, γρυλισμούς και φωνές.

Ο Άγγελος Στάγκος μιλά στην τιμητική εκδήλωση για τον Κώστα Παπαϊωάννου, στις 11.03.2024, στην ΕΣΗΕΑ. ©Γιώργος Γρηγορόπουλος

Εκείνοι που βίωναν την κατάσταση περισσότερο από όλους, δηλαδή τα γέλια της Δευτέρας μέχρι τους θυμούς και τις βρισιές της Πέμπτης ήταν οι άξιοι εσωτερικοί συντάκτες του «Π», ο Γιώργος Καραγιάννης, ο Σπύρος Σουρμελίδης, ο Κώστας Παπαδιόχος, ο Γιώργος Χατζηδημητρίου, ο Λάμπρος Σταυρόπουλος, ο Σταύρος Χριστακόπουλος, ο μακαρίτης Ρούσσος Βρανάς που έκαναν και ρεπορτάζ και διαμόρφωναν τα κείμενα. Μαζί τους οι συνάδελφοι της διόρθωσης και του ατελιέ και φυσικά η γυναίκα του η Άννα που παρελάμβανε τον Κώστα κυριολεκτικά κομμάτια μετά τα κλείσιμο του φύλλου και τον συναρμολογούσε το Σαββατοκύριακο για να τον ξαναφέρει σα καινούργιο τη Δευτέρα.

Αυτός ήταν ο Κώστας…