girl in the mirror Picasso

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγάλη συζήτηση γύρω από την υποδοχή της νεοελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό, με αφορμή ένα αρχικό άρθρο του συγγραφέα Νίκου Μάντη στον Αναγνώστη. Και ανάμεσα στα άλλα που ειπώθηκαν και γράφτηκαν έγιναν κάποιες συγκρίσεις της με την ξένη λογοτεχνία και την πολύ πιο πρόθυμη υποδοχή της από το αναγνωστικό κοινό.

Ήμουν της ιδέας πως σε μεγάλο βαθμό η προτίμηση του κοινού για την ξένη λογοτεχνία οφείλεται στον καλά οργανωμένο μηχανισμό προώθησης που υπάρχει πίσω της, από τους μεγάλους ξένους εκδοτικούς οίκους και τις διθυραμβικές κριτικές που συνήθως την συνοδεύουν στα οπισθόφυλλα και τις διαφημίσεις του τύπου, ενώ οι τεράστιοι αριθμοί των πωλήσεών τους απηχούν βέβαια και το αντίκρισμα των μεγάλων πληθυσμών που θα διαβάσουν το πρωτότυπο στη γλώσσα του. Πρότεινα επίσης τη σκέψη πως ένα μεγάλο μέρος της δικής μας –μεγάλης– παραγωγής πεζογραφημάτων (γιατί ο λόγος κυρίως την πεζογραφία αφορούσε, όπως και να το κάνουμε) πάσχει από έλλειψη επαγγελματισμού, τη γνωστή προχειρότητα που χαρακτηρίζει μεγάλο αριθμό νέων αλλά και παλιότερων πεζογράφων μας.

Η σκέψη που κάνω τώρα και καταθέτω εδώ είναι τελείως διαφορετικής τάξης. Είχα θίξει πλαγίως το θέμα στο δικό μου άρθρο για τον Αναγνώστη. Έλεγα δηλαδή πως είναι αξιοπερίεργο πώς και γιατί ο Γάλλος ή ο Άγγλος ή ο Γερμανός αναγνώστης να ενδιαφέρεται περισσότερο για την αμερικάνικη πραγματικότητα (Roth, D.F. Wallace, D. Dellilo) την νοτιοαφρικανική (J.M. Coetzee), την ιταλική (I. Calvino, A. Moravia), την αιγυπτιακή (N. Mahfouz) ή την πολωνέζικη (O. Tokarczuk) και όχι για την σύγχρονη ελληνική. Κάποιοι είπαν πως η Ελλάδα ως διεθνής παρουσία είναι γενικά υποβαθμισμένη – και γι’ αυτό! Δεν πιστεύω πως στέκει κάτι τέτοιο γιατί το ίδιο ενδεχομένως θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε για την Κολομβία ή τη Χιλή.

Ώσπου κάποια στιγμή θυμάται, τυχαία, τη φράση του Oscar Wilde από τον πρόλογο του Πορτρέτου του Ντόριαν Γκρέι: «H απέχθεια του 19ου αιώνα για τον ρεαλισμό είναι η οργή του Κάλιμπαν που αντικρίζει το είδωλό του στον καθρέφτη». Και ξαφνικά το πράγμα φωτίζεται διαφορετικά.

Αν λοιπόν πάρουμε κάποιους δόκιμους συγγραφείς μας, άντρες και γυναίκες, και τα αρτιότερα από τα έργα τους και τα βάλουμε στη ζυγαριά μαζί με τους αντίστοιχους ξένους που κυκλοφορούν μεταφρασμένοι στην ελληνική αγορά, τι θα βλέπαμε; Θα βλέπαμε τη ζυγαριά να γέρνει προς το μέρος των ξένων. Τι λοιπόν δεν αρέσει στο ελληνικό κοινό από τους συγγραφείς μας; Σκέφτεται κανείς και ξανασκέφτεται και απάντηση εύκολα δεν βρίσκει. Ώσπου κάποια στιγμή θυμάται, τυχαία, τη φράση του Oscar Wilde από τον πρόλογο του Πορτρέτου του Ντόριαν Γκρέι: «H απέχθεια του 19ου αιώνα για τον ρεαλισμό είναι η οργή του Κάλιμπαν που αντικρίζει το είδωλό του στον καθρέφτη». Και ξαφνικά το πράγμα φωτίζεται διαφορετικά. Γιατί η αλήθεια είναι πως –όποια και αν είναι, μικρή ή μεγάλη, η βαρύτητα της χώρας μας σαν παρουσίας στον σημερινό κόσμο– η φυσιογνωμία μας εδώ και δεκαετίες πάσχει από τις στρεβλώσεις των πολιτικών αναταράξεων, της κρατικής αδιαφορίας, της όλο και πιο υποβαθμιζόμενης παιδείας και της οικονομικής μας εξαθλίωσης. Πόλεις χωρίς υποδομές, παροχές στοιχειώδους επάρκειας, κοινωνική πρόνοια για τα πανηγύρια, δημόσια περίθαλψη για τα κλάματα, παιδεία ανύπαρκτη, σπουδές χωρίς αντίκρισμα, υπερήλικες με συντάξεις καταληστευμένες και ταμεία αδειασμένα, νέοι χωρίς μέλλον στον τόπο τους, άσχημες πόλεις άναρχα αναπτυγμένες, χωρίς ίχνος αισθητικής, που θυμίζουν αφρικανικές τενεκεδουπόλεις.

Σφουγγάρι λήθης για τις δικές μας μιζέριες, που όμως είναι η καθημερινότητα που τυραννά τις ζωές μας, για τους χθεσινούς σιωπηλούς υποστηρικτές και τους σημερινούς κραυγαλέους νοσταλγούς της Χούντας του 67 που ζουν ανάμεσά μας και για τα σκάνδαλα των πολιτικών που έριξαν τη χώρα στα βράχια.

Ναι, η πραγματικότητα την οποία στήνουν μπροστά στα μάτια του αναγνωστικού κοινού οι συγγραφείς μας –εκτός βέβαια από όσους φρόντισαν τα έργα τους να διαδραματίζονται σε ξένους τόπους ή εκείνους που προτιμούν να τα τοποθετούν εκτός τόπου και χρόνου σε κοινωνίες του μέλλοντος κατά τα πρότυπα της Narnia ή του Game of Thrones– δεν είναι να τη χαίρεσαι. Πόσο προτιμότερο, λοιπόν, να διαβάζουμε για τα ψυχολογικά και κοινωνικά προβλήματα των Νεοϋορκέζων Εβραίων στον Roth, τις βαρβαρότητες του IRA στην Β. Ιρλανδία από την κυρία Burns, για τα Γκουλάγκ των αντιφρονούντων σοβιετικών συγγραφέων και τα μυστηριώδη εγκλήματα δίπλα στα ρηχά νερά όπου τραγουδούν οι καραβίδες της κυρίας Owens. Σφουγγάρι λήθης για τις δικές μας μιζέριες, που όμως είναι η καθημερινότητα που τυραννά τις ζωές μας, για τους χθεσινούς σιωπηλούς υποστηρικτές και τους σημερινούς κραυγαλέους νοσταλγούς της Χούντας του ’67 που ζουν ανάμεσά μας και για τα σκάνδαλα των πολιτικών που έριξαν τη χώρα στα βράχια. Δυσάρεστος καθρέφτης, πράγματι, γιατί αυτοί είμαστε και αυτός είναι ο κόσμος στον οποίο ανήκουμε.

Και αν δεν μεταφράζονται τα βιβλία αυτά στο εξωτερικό δεν είναι επειδή δεν είναι καλή τέχνη, αλλά γιατί οι μικρές γλώσσες χρειάζονται κρατική μέριμνα και υποστήριξη για να βγουν έξω από τον τόπο τους – όχι γιατί η ελληνική πραγματικότητα δεν ενδιαφέρει τους ξένους ή δεν τους είναι εξίσου αδιάφορη όσο τους είναι το νοτιοαφρικανικό apartheid, η αιγυπτιακή φτώχεια και κακομοιριά ή η βορειοαμερικανική παράνοια μιας κοινωνίας που σήπεται προοδευτικά.

Ναι! Σε μεγάλο βαθμό η απαξίωση της ελληνικής λογοτεχνίας από το κοινό είναι η οργή του Κάλιμπαν που βλέπει το πρόσωπό του στον καθρέφτη.

Να πω και τούτο. Ό,τι και να λέμε, όσο και να θέλουμε να μας γνωρίσουν έξω, το πραγματικό κοινό του συγγραφέα είναι το δικό του, το κοινό του τόπου του. Αυτό μπορεί να τον καταλάβει, αυτό μιλά την ίδια γλώσσα μαζί του και σε αυτό πρώτα και κύρια απευθύνεται. Αν το ελληνικό κοινό μας στρέφει την πλάτη στην ελληνική λογοτεχνία δεν είναι επειδή είναι στ’ αλήθεια δήθεν σε θέση να διαγνώσει τις ελλείψεις της τέχνης της, αλλά επειδή η πραγματικότητα που στήνουν μπρος στα μάτια του οι συγγραφείς είναι ενοχλητική. Ναι! Σε μεγάλο βαθμό η απαξίωση της ελληνικής λογοτεχνίας από το κοινό είναι η οργή του Κάλιμπαν που βλέπει το πρόσωπό του στον καθρέφτη.


Ο ΑΛΕΞΗΣ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ είναι συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα με τίτλο Λάδι σε καμβά θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδ. Μεταίχμιο.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τεχνητή νοημοσύνη και λογοτεχνία: Ο δεύτερος «θάνατος του συγγραφέα»

Τεχνητή νοημοσύνη και λογοτεχνία: Ο δεύτερος «θάνατος του συγγραφέα»

Η Τεχνητή Νοημοσύνη παράγει τέχνη; Οι αναγνώστες μπορούν να κάνουν τον διαχωρισμό μεταξύ ενός λογοτεχνικού έργου υπογεγραμμένου από συγγραφέα, ενός προερχόμενου από την Τεχνητή Νοημοσύνη, κι ενός αξιόλογου λογοτεχνικού κειμένου;

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

...
«Σερ Τόμας Μορ»: Το άγνωστο έργο του Σαίξπηρ μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά

«Σερ Τόμας Μορ»: Το άγνωστο έργο του Σαίξπηρ μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά

Ο ουμανιστής συγγραφέας και φιλόσοφος της Αναγέννησης, Τόμας Μορ, λόγω του αντιφατικού χαρακτήρα του απασχόλησε πολλούς θεατρικούς συγγραφείς, μεταξύ άλλων και τον Σαίξπηρ. Το συγκεκριμένο έργο μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νίκας. Kεντρική εικόνα: © thomasmorestud...

Λογοτεχνία και πραγματικότητα: τι καινούργιο συμβαίνει τα τελευταία χρόνια

Λογοτεχνία και πραγματικότητα: τι καινούργιο συμβαίνει τα τελευταία χρόνια

«Η λογοτεχνία πάντα συνομιλούσε με την πραγματικότητα (δηλαδή την έξω από αυτή ζωή), με όσες σημασίες κι αν δώσει κανείς στην πραγματικότητα και με όσους τρόπους επιχειρήσει να ορίσει αυτή τη συνδιαλλαγή».

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η λογοτεχνία ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ