kiki dimoula 700

Για τη σημασία της ποίησης της Κικής Δημουλά, με αφορμή τον θάνατό της. 

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Με την Κική Δημουλά, η ελληνική ποίηση δεν έχασε μόνο την κορυφή της, μια φωνή που συγκαταλέγεται στις δέκα-δεκαπέντε σημαντικότερες που έχει να επιδείξει από τον καιρό του Σολωμού και δώθε. Έχασε κάτι που αυτή τη στιγμή είναι για την ίδια, ως τέχνη, πολύ σημαντικότερο: έναν από τους τελευταίους θεράποντές της που ακούγονται, που διαβάζονται έξω από το γκέτο. Έξω δηλαδή από τα τείχη όπου οι Έλληνες ποιητές έχουν αυτεγκλωβιστεί οικειοθελώς τις τελευταίες δεκαετίες.

Μετά τον θάνατο της Δημουλά, κι εκείνον του Μάνου Ελευθερίου πρόπερσι, ποιοι είναι τάχα οι ποιητές μας που το όνομά τους κάτι λέει και πέραν του ποιητικού, άντε και του ευρύτερα καλλιτεχνικού σιναφιού; Δυο μόνο μπορώ να σκεφτώ, τον Ντίνο Χριστιανόπουλο και τον Μιχάλη Γκανά. Ίσως και τον Τίτο Πατρίκιο στις παλαιότερες γενεές.

Σε καιρούς αλλιώτικους, όπου η ποίηση ως όλον δεν θα ήταν τόσο απωθητική για το πλατύ, το μορφωμένο (το τονίζω), κοινό, αρκετοί ποιητές και ποιήτριές μας θα έβρισκαν πολλούς πιστούς αναγνώστες, που οι συνθήκες οι σημερινές τούς κάνουν πέρα από τα βιβλία τους.

Δεν θέλω να πω ότι δεν έχουμε άλλους άξιους και καλούς ποιητές. Έχουμε. Και αδικημένους μάλιστα, αφού η γενική απαξίωση της τέχνης μας συμπαρασύρει κι εκείνους. Σε καιρούς αλλιώτικους, όπου η ποίηση ως όλον δεν θα ήταν τόσο απωθητική για το πλατύ, το μορφωμένο (το τονίζω), κοινό, αρκετοί ποιητές και ποιήτριές μας θα έβρισκαν πολλούς πιστούς αναγνώστες, που οι συνθήκες οι σημερινές τούς κάνουν πέρα από τα βιβλία τους.

Όμως γνωστούς και εισακουόμενους και πέραν του γκέτο ποιητές, αυτή τη στιγμή έχουμε μόνον αυτούς τους δύο ή τρεις που προανέφερα. Και όσο δεν έρχονται άλλοι νεότεροι να σταθούν πλάι τους στο προσκήνιο, τόσο δυσκολότερη θα γίνεται η επαφή της ποίησης με το κοινό, τόσο στεγανότερος ο αυτοεγκλεισμός της, τόσο εντονότερος ο ναρκισσισμός και η εσωστρέφειά της.

Για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους: γι' αυτό το ναρκισσευόμενο και ομφαλοσκοπούμενο σινάφι, ο χαμός της Δημουλά είναι μια μεγάλη ανακούφιση. Την πολέμησε άλλωστε, τη λοιδόρησε, την εχθρεύτηκε απερίστροφα. Η δική της εντελώς φυσική ακτινοβολία, η αβίαστη δημοτικότητά της (ποιος είδε και δεν θαύμασε εκείνες τις χιλιάδες ανθρώπων που είχαν έρθει να την ακούσουν στο Μέγαρο πέντ'-έξι χρόνια πριν;), ακριβώς τούτο τον μαρασμό, αυτή την αχάμνια της ποιητικής συντεχνίας υπογράμμιζε.

Κι όμως. Αντί οι ομότεχνοί της να εμπνευστούν από το δικό της φωτεινό παράδειγμα, αντί να το ζηλέψουν και να παραδειγματιστούν από την ικανότητά της να συγκερνά τον πιο πυκνό, τον πιο απαιτητικό λόγο με μια φόρτιση συγκινησιακή και βιωματική που τον καθιστούσε προσιτό στους πολλούς, οι ομότεχνοί της (πολλοί τέλος πάντων, πολύ περισσότεροι απ' αυτούς που το δήλωναν και δημοσίως) τη φθόνησαν.

Και άρχισαν να γράφονται και να κυκλοφορούν αυτές οι ακρισίες περί «επανάληψης» και περί «μανιέρας» ‒ για ποιον; Για τον άνθρωπο που ανανέωσε όσο κανείς τον σύγχρονο ελληνικό ποιητικό λόγο, που οδήγησε την ελληνική γλώσσα στα όριά της, που ακροβάτησε στην κυριολεξία ανάμεσα στο λεκτόν και το άλεκτον.

Για την ποιήτρια εκείνη που και τις πιο «τετριμμένες εκφράσεις», όπως παρατηρούσε ο Παναγιώτης Κονδύλης στα 1994, δεν τις φοβήθηκε ποτέ επειδή ήξερε «ότι θα τις αναλιώσει σ' ένα μάγμα υπέρτερο».

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής.
Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή κειμένων «Η τέχνη που αυτοκτονεί – Για το αδιέξοδο της ποίησης του καιρού μας» (εκδ. Μικρή Άρκτος).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

Ένας «Εγγλέζος» ζητιάνος – Διερωτήσεις για το μυθιστόρημα του Καρκαβίτσα με τη βοήθεια του... Πάτρικ Λη Φέρμορ

Ένας «Εγγλέζος» ζητιάνος – Διερωτήσεις για το μυθιστόρημα του Καρκαβίτσα με τη βοήθεια του... Πάτρικ Λη Φέρμορ

Διερωτήσεις για το μυθιστόρημα του Ανδρέα Καρκαβίτσα «Ο ζητιάνος», έργο-σταθμός για τα ελληνικά γράμματα, με τη συνδρομή της μαρτυρίας του Πάτρικ Λη Φέρμορ στο βιβλίο του «Ρούμελη» (εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, καρέ από το γκράφικ νόβελ του Kanello Cob, που βασίστηκε στο μυθιστόρημα του Καρκαβίτσα (εκδ. Po...

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Σκέψεις για τη λογοτεχνική ανάγνωση, την ερμηνεία των έργων, τα ζητήματα της αισθητικής, της αναπαράστασης και του ρεαλισμού στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο υπήρξε η μόνιμη επωδός που μας συνοδ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Σουέλ» του Θοδωρή Τσαπακίδη, στο Θέατρο 104 (κριτική)

«Σουέλ» του Θοδωρή Τσαπακίδη, στο Θέατρο 104 (κριτική)

Το «Σουέλ», που παίζεται στο Θέατρο 104 και φέρει την υπογραφή του Θοδωρή Τσαπακίδη, είναι μια ανησυχαστική «τραγικωμωδία» για την περίοδο της καραντίνας. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Βάσιας Αναγνωστοπούλου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ