kiki dimoula 700

Για τη σημασία της ποίησης της Κικής Δημουλά, με αφορμή τον θάνατό της. 

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Με την Κική Δημουλά, η ελληνική ποίηση δεν έχασε μόνο την κορυφή της, μια φωνή που συγκαταλέγεται στις δέκα-δεκαπέντε σημαντικότερες που έχει να επιδείξει από τον καιρό του Σολωμού και δώθε. Έχασε κάτι που αυτή τη στιγμή είναι για την ίδια, ως τέχνη, πολύ σημαντικότερο: έναν από τους τελευταίους θεράποντές της που ακούγονται, που διαβάζονται έξω από το γκέτο. Έξω δηλαδή από τα τείχη όπου οι Έλληνες ποιητές έχουν αυτεγκλωβιστεί οικειοθελώς τις τελευταίες δεκαετίες.

Μετά τον θάνατο της Δημουλά, κι εκείνον του Μάνου Ελευθερίου πρόπερσι, ποιοι είναι τάχα οι ποιητές μας που το όνομά τους κάτι λέει και πέραν του ποιητικού, άντε και του ευρύτερα καλλιτεχνικού σιναφιού; Δυο μόνο μπορώ να σκεφτώ, τον Ντίνο Χριστιανόπουλο και τον Μιχάλη Γκανά. Ίσως και τον Τίτο Πατρίκιο στις παλαιότερες γενεές.

Σε καιρούς αλλιώτικους, όπου η ποίηση ως όλον δεν θα ήταν τόσο απωθητική για το πλατύ, το μορφωμένο (το τονίζω), κοινό, αρκετοί ποιητές και ποιήτριές μας θα έβρισκαν πολλούς πιστούς αναγνώστες, που οι συνθήκες οι σημερινές τούς κάνουν πέρα από τα βιβλία τους.

Δεν θέλω να πω ότι δεν έχουμε άλλους άξιους και καλούς ποιητές. Έχουμε. Και αδικημένους μάλιστα, αφού η γενική απαξίωση της τέχνης μας συμπαρασύρει κι εκείνους. Σε καιρούς αλλιώτικους, όπου η ποίηση ως όλον δεν θα ήταν τόσο απωθητική για το πλατύ, το μορφωμένο (το τονίζω), κοινό, αρκετοί ποιητές και ποιήτριές μας θα έβρισκαν πολλούς πιστούς αναγνώστες, που οι συνθήκες οι σημερινές τούς κάνουν πέρα από τα βιβλία τους.

Όμως γνωστούς και εισακουόμενους και πέραν του γκέτο ποιητές, αυτή τη στιγμή έχουμε μόνον αυτούς τους δύο ή τρεις που προανέφερα. Και όσο δεν έρχονται άλλοι νεότεροι να σταθούν πλάι τους στο προσκήνιο, τόσο δυσκολότερη θα γίνεται η επαφή της ποίησης με το κοινό, τόσο στεγανότερος ο αυτοεγκλεισμός της, τόσο εντονότερος ο ναρκισσισμός και η εσωστρέφειά της.

Για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους: γι' αυτό το ναρκισσευόμενο και ομφαλοσκοπούμενο σινάφι, ο χαμός της Δημουλά είναι μια μεγάλη ανακούφιση. Την πολέμησε άλλωστε, τη λοιδόρησε, την εχθρεύτηκε απερίστροφα. Η δική της εντελώς φυσική ακτινοβολία, η αβίαστη δημοτικότητά της (ποιος είδε και δεν θαύμασε εκείνες τις χιλιάδες ανθρώπων που είχαν έρθει να την ακούσουν στο Μέγαρο πέντ'-έξι χρόνια πριν;), ακριβώς τούτο τον μαρασμό, αυτή την αχάμνια της ποιητικής συντεχνίας υπογράμμιζε.

Κι όμως. Αντί οι ομότεχνοί της να εμπνευστούν από το δικό της φωτεινό παράδειγμα, αντί να το ζηλέψουν και να παραδειγματιστούν από την ικανότητά της να συγκερνά τον πιο πυκνό, τον πιο απαιτητικό λόγο με μια φόρτιση συγκινησιακή και βιωματική που τον καθιστούσε προσιτό στους πολλούς, οι ομότεχνοί της (πολλοί τέλος πάντων, πολύ περισσότεροι απ' αυτούς που το δήλωναν και δημοσίως) τη φθόνησαν.

Και άρχισαν να γράφονται και να κυκλοφορούν αυτές οι ακρισίες περί «επανάληψης» και περί «μανιέρας» ‒ για ποιον; Για τον άνθρωπο που ανανέωσε όσο κανείς τον σύγχρονο ελληνικό ποιητικό λόγο, που οδήγησε την ελληνική γλώσσα στα όριά της, που ακροβάτησε στην κυριολεξία ανάμεσα στο λεκτόν και το άλεκτον.

Για την ποιήτρια εκείνη που και τις πιο «τετριμμένες εκφράσεις», όπως παρατηρούσε ο Παναγιώτης Κονδύλης στα 1994, δεν τις φοβήθηκε ποτέ επειδή ήξερε «ότι θα τις αναλιώσει σ' ένα μάγμα υπέρτερο».

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ είναι ποιητής και μεταφραστής.
Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή κειμένων «Η τέχνη που αυτοκτονεί – Για το αδιέξοδο της ποίησης του καιρού μας» (εκδ. Μικρή Άρκτος).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Με αφορμή το σώμα

Με αφορμή το σώμα

Σκέψεις για την τέχνη της φωτογραφίας.

Της Χριστίνας Χανιώτου
Φωτογραφία: Dreama_project

Η φωτογραφία ενός σώματος είναι η χαρτογράφιση της μνήμης. Θα θυμηθώ όλες εκείνες τις απώλειες στην αρχή της Άνοιξης και στην άκρη του Καλοκαιριού, γιατί συνήθως εκεί φωλιάζ...


Το καρφί και το πέταλο

Το καρφί και το πέταλο

Νότες περί γραφής.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Τι θα γινόταν αν ξυπνούσαμε ένα πρωί και διαπιστώναμε ότι τα βιβλία όλου του κόσμου είναι πλέον ανώνυμα, δίχως ταυτότητα ή σήμανση συγγραφέα, ορφανά; Σε τι ποσοστό τους οι πάγιες αξίες ...

Ο Τζον Μπάνβιλ δολοφόνησε το... άλτερ έγκο του

Ο Τζον Μπάνβιλ δολοφόνησε το... άλτερ έγκο του

Με το νέο του μυθιστόρημα, «Το Χιόνι», ο κορυφαίος Ιρλανδός συγγραφέας δολοφονεί το λογοτεχνικό άλτερ έγκο των αστυνομικών μυθιστορημάτων του.

Του Τσαρλς Μακ Γκραθ
Μετάφραση: Τόνια Κοβαλένκο

Ο σπουδαίος Ιρλανδός πεζογράφο...


ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι σε μια φωτογραφία ντοκουμέντο από το 1941, κατά την εισαγωγή του στο στρα...

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα στα εβδομήντα της χρόνια. Τελευταίο της βιβλίο, που εκδόθηκε λίγο καιρό πριν, ήταν η συλλογή με αυτοβιογραφικά διηγήματα «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη)

Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Κοινων...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ