alt

Του Γιάννη Λειβαδά

Την ίδια στιγμή που η ποίηση αποδεσμεύεται από τις προσκολλήσεις που η παρουσία του εαυτού αντιπροσωπεύει, και σχηματίζει εκείνη την απίθανη διαχρονική προσδιορισιμότητα περιεχομένου∙ αποκαλύπτει την απομάκρυνσή της από κάποια σταθερή ως τότε πίστη, από εκείνη τη χαρακτηριστική, νοηματοδοτική φυλάκιση στο κατεργασμένο προφανές απ’ το οποίο η πίστη αντλούσε τη νεωτερικότητα των αντιστάσεών της. Η απομάκρυνση αυτή όμως, δεν φέρει τις ιδιότητες μιας ποιητικής στιγμής –άπαξ και μιλάμε για ποίηση–, μα μία δέσμευση επ’ αόριστον επαγρύπνησης προς εκείνο που την υπερβαίνει.

Η ποίηση δεν ορίζεται από κάποια κυρίαρχη άποψη, συνεπώς δεν βάλλεται ούτε εγκαλείται, λόγω μιας τέτοιας άποψης, από εναντιωτικές θέσεις ή ενστάσεις.

Το πώς, τουλάχιστον δύο, πιθανές, θεμελιακού τύπου, ενστάσεις, τίθενται εναντιωτικά προς την όποια κυρίαρχη, τρόπον τινά, άποψη περί ποίησης, καθιστά όλες, και τις τρεις, σαθρές ανάγκες για ενδιαμεσότητα. Η ποίηση δεν ορίζεται από κάποια κυρίαρχη άποψη, συνεπώς δεν βάλλεται ούτε εγκαλείται, λόγω μιας τέτοιας άποψης, από εναντιωτικές θέσεις ή ενστάσεις. Αυτές οι δύο πλευρές διαθέτουν, είναι ξεκάθαρο, μια ιδιαίτερα ισχυρή ενδιαμεσότητα η οποία εάν δεν είναι παιδαριώδης είναι αβάσιμη: η ποίηση όσο πολύπτυχη κι αν είναι, δεν παύει να είναι ένα πράγμα. Και όπως όλα τα μοναδικά πράγματα, μπορούν να είναι ή να μην είναι, να υπάρχουν ή να μην υπάρχουν. 

Η ποίηση δημιουργεί τη στιγμή της, επειδή αποσπάται, αποκολλάται ως θραύσμα από το μέλλον, όχι από κάποιο υλοποιημένο ή προς υλοποίηση υπάρχον, δεν αντιστέκεται ή ανεξαρτητοποιείται σε σχέση με κάποιο ορισμένο επείγον που φινιρίζεται μέσω της αντανάκλασής του εκεί που κάθε σημασμένη επιθυμία για απόκρυψη ή περιποίηση της υπόστασης φανερώνεται.

Η παθητικότητα λοιπόν, ακόμη και η πιο δραστήρια, πυρετώδης, δεν αποτελεί ποίηση, διότι μορφοποιώντας την αρχή της προδικάζει το τέλος της. Κάθε ποιητική παθητικότητα θέτει απαραιτήτως την αφετηρία της, ένεκα που οδηγείται –όπως το έχω θίξει παλαιότερα–, από επιθυμία αναδεικτικού αυτοπροσδιορισμού∙ συνεπώς προδιαγράφει το τέλος της, σε αντίθεση με την ποίηση η οποία ούτε ξεκινά ούτε τελειώνει, μα, δημιουργείται μέσω ενός κυλιόμενου ντεμπούτου από εκείνους που στασιάζουν στον χρόνο, τους ποιητές. Οι ποιητές διέπονται από την απουσία αρχής και τέλους της ποίησης, καθίστανται ποιητές διότι η δική τους αρχή και το δικό τους τέλος, η δική τους γέννηση και ο δικός τους θάνατος δηλαδή, είναι τα εργαλεία δημιουργίας της ποίησης, όχι οι εκάστοτε θεμελιώδεις προδιαγραφές της ποιητικής που ορίζονται από κάθε λογής εφήμερες διάνοιες. 

Η ύπαρξη και η διάνοια παραμένουν ανεπηρέαστες, η υπέρβασή τους δεν είναι επιθυμητή, διότι μετά την υπέρβαση θα αρχίσει να εμφανίζεται η ποίηση – το πρόβλημα που ουδείς από τους λάτρεις της ενδιαμεσότητας επιθυμεί να επιδιώξει, διότι σε μια τέτοια επιδίωξη καταστρέφεται τόσο ο ίδιος όσο και η προετοιμασία που έχει αναπτύξει μέσω κάποιας ποιητικής.

Η αίσθηση αυτονομίας που προσφέρει μια κατανόηση, επί αντανακλώμενου ή επί αντανάκλασης, μοιάζει σαρωτική όταν σπεύδει κανείς να γράψει, αδιαφορώντας για το τι και υπό ποιες συνθήκες έχει κατανοήσει. Όταν κανείς δημιουργεί, δηλαδή είναι ποιητής, δηλαδή δεν γράφει αλλά γράφοντας δημιουργεί, δεν αναλογεί σε κάποια αντανακλαστικότητα ούτε στην ερμηνεία της. Το ποίημα δεν αντιπροσωπεύει μια τελειωμένη ή υπό όρους αναλυόμενη ταυτότητα, καθώς και οτιδήποτε μέσω αυτών αναπαρίσταται ή καθ’ οιονδήποτε τρόπο εκδηλώνεται. Τα στάδια διεκδίκησης ή άρνησης, περιορισμού ή ενίσχυσης της ταυτότητας, –στην πραγματικότητα του κοσμοειδώλου που ενσαρκώνει εκείνος που ενεργεί στις εκτάσεις αυτών των σταδίων–, είναι στάδια στα οποία επιφέρουν όλες οι επιρροές εκτός από μία, εκείνη της ποίησης. Εκεί, δηλαδή σε αυτά τα στάδια, οι μορφές και τα υλικά σταθεροποιούνται από τις προτεραιότητες που θέτει η ενδιαμεσότητα, και ποια ενδιαμεσότητα μάλιστα, εκείνη της οποίας η ολοκλήρωση επιβεβαιώνεται απαρέγκλιτα από τον εγκωμιασμό της επιστροφής στο πρώτο βήμα, στη μικρή ελευθερία μιας διαμεσολάβησης: η ύπαρξη και η διάνοια παραμένουν ανεπηρέαστες, η υπέρβασή τους δεν είναι επιθυμητή, διότι μετά την υπέρβαση θα αρχίσει να εμφανίζεται η ποίηση – το πρόβλημα που ουδείς από τους λάτρεις της ενδιαμεσότητας επιθυμεί να επιδιώξει, διότι σε μια τέτοια επιδίωξη καταστρέφεται τόσο ο ίδιος όσο και η προετοιμασία που έχει αναπτύξει μέσω κάποιας ποιητικής. Παύουν να υφίστανται δύο σημεία αναφοράς, δύο πλευρές ή δύο κατηγορίες. Όπως όταν κάποιος αλλάζει πράγματι, δεν μοιάζει σε κανέναν άλλον, όταν είναι, δεν είναι σαν άλλον, όταν δεν είναι, είναι κενό.

Ένας αντανακλαστικός δυναμισμός δεν μπορεί εξάλλου να δεσμευτεί να υποστεί, να αναλάβει είτε να επινοήσει, με μη δημοσιεύσιμο τρόπο. Ο άνθρωπος, σ’ αυτή την περίπτωση είναι υποχείριο της δημοσίευσης. Αυτός ο δυναμισμός δεν γνωρίζει τι πάει να πει ποίηση διότι είναι προσηλωμένος στην πληρότητα της στάσης, της σχέσης, που προδικάζει, που προετοιμάζει η αντανάκλαση του διπλασιασμού της αναπαράστασης, της ακίνδυνης και ανώδυνης απόφασης να αποτελέσει κοινωνική εμφάνιση, επικοινωνιακό προβληματισμό υπό τον όρο να μη θίγεται το εκπληρωμένο ως ανεκπλήρωτο, το γινωμένο ως αγίνωτο, το εσωτερικό ως εξωτερικό. Το κείμενο, που ονομάζεται ατυχώς ποίημα, προσκολλημένο σθεναρά στις συνθήκες που συντηρούν ή προϋποθέτουν την παθητικότητα μιας πανίσχυρης σύμπτωσης, η οποία είναι ψυχολογική σε ένα πρώτο επίπεδο και κατόπιν σημασιολογική, ειδικά ως σύμπτωση/σύγκλιση, περιορίζεται στον εαυτό του καθώς έξω ή μακριά απ’ αυτό ο αντανακλώμενος αυτός δυναμισμός δεν έχει λόγο και νόημα ύπαρξης, ποίησης, καθότι οι δυνάμεις που τον εξυψώνουν είναι τα δεσμά που δεν επιτρέπουν τον διαχωρισμό του, την πρόκληση διαφοράς, από το κοσμοείδωλο του συντάκτη του. Στην ποίηση, στο ποίημα, για να το θέσω όσο πιο απλά γίνεται, το αντανακλώμενο διαφέρει άρδην απ’ το αντανακλών∙ εκτός από την περίπτωση όπου το ποίημα είναι εξαίρετο, τότε έχουν απορριφθεί και τα δυο.

* Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΕΙΒΑΔΑΣ είναι ποιητής. 
Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «'Round About Jazz – Η Tζαζ από την εποχή του Μπίμποπ έως τις μέρες μας» (εκδ. Futura).


→ Στην κεντρική εικόνα, πίνακας της © Fabienne Verdier.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Σκέψεις για τη λογοτεχνική ανάγνωση, την ερμηνεία των έργων, τα ζητήματα της αισθητικής, της αναπαράστασης και του ρεαλισμού στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο υπήρξε η μόνιμη επωδός που μας συνοδ...

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκέψεις και υποθέσεις με αφορμή την επανέκδοση του «Λεμονοδάσους» του Κοσμά Πολίτη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, στη σειρά Παλαιά κείμενα, νέες αναγνώσεις, που συνοδεύεται από το κείμενο της Αγγέλας Καστρινάκη «Αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας: ένα ταξίδι στους μύθους και στα σύμβολα του Λεμονοδάσους».

...
Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ: Ο Σεφέρης, οι αναθεωρητικές μεταφράσεις, ο Ρίλκε, ο Χάρολντ Μπλούμ κι ένα ερώτημα: «Στους κόλπους της ποιητικής συντεχνίας, ο φιλολογισμός αυτός δίχως άλλο εξακολουθεί να γοητεύει. Ωστόσο –εκατό χρόνια από την ιστορική πρώτη έκδοση, το ερώτημα είναι θεμιτό– γοητεύει άλλον κανένα;...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Ο Φίλιππος Τσιμπόγλου, Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή σήμερα το πρωί σε ηλικία 66 χρονών.

Επιμέλεια: Book Press

Η ανακοίνωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

...
Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο βραβευμένος συγγραφέας Μάριο Ντεζιάτι θα παρουσιάσει το βιβλίο του στις 9 Φεβρουαρίου 2023, στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Επιμέλεια: Book Press

O Mario Desiati, συγγραφέας του μυθιστορήματος Ασυμβίβαστοι (πρωτ. τίτλος Spatriat...

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ