alt

Μερικά σχόλια για το βιβλίο του Κωστή Κορνέτη «Τα παιδιά της δικτατορίας» (μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου, εκδ. Πόλις).

Του Δημήτρη Κ. Βεργίδη

Ο Κορνέτης, στο πολύ ενδιαφέρον και εμπεριστατωμένο βιβλίο του Τα παιδιά της δικτατορίας, αναπαράγει χωρίς να το αντιλαμβάνεται τη φαντασιακή κατασκευή μιας κοινωνίας στην οποία όλα ανεξαιρέτως τα σημαντικά γεγονότα συμβαίνουν κατ’ αρχάς στην Αθήνα –την πρωτεύουσα– και δευτερευόντως στη Θεσσαλονίκη – τη συμπρωτεύουσα. Με αυτή τη λογική αναφέρεται στη «δίδυμη κατάληψη»: στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, το Νοέμβρη του 1973. Βεβαίως, διευκρινίζει ότι:

«Οι φοιτητές της Πάτρας κατέλαβαν επίσης το πανεπιστήμιο της πόλης τους αμέσως μετά την κινητοποίηση της Αθήνας, ενώ ακολούθησαν τα Ιωάννινα και η Θεσσαλονίκη, αντιγράφοντας όσα συνέβαιναν στην πρωτεύουσα» (Κορνέτης, 2015 σ. 553).

Ωστόσο, στη συνέχεια σπεύδει να δηλώσει ότι:

«Η κατάληψη της Θεσσαλονίκης ήταν η σημαντικότερη από τις τρεις, κατά κύριο λόγο επειδή οι φοιτητές έστησαν και εκεί ραδιοφωνικό σταθμό» (ό.π.).

Είναι ιστορικά επιβεβαιωμένο και αναφέρεται στη βιβλιογραφία ήδη από τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης ότι οι φοιτητές και φοιτήτριες του Πανεπιστημίου της Πάτρας «εγκατέστησαν ραδιοπομπό που μετέδιδε στα μεσαία κύματα, 1.600 χιλιόκυκλους και ακουγόταν στην πόλη και σε όλη την περιοχή».

Είναι ιστορικά επιβεβαιωμένο και αναφέρεται στη βιβλιογραφία ήδη από τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης –π.χ. στο πασίγνωστο βιβλίο του Μηνά Παπάζογλου Φοιτητικό κίνημα και δικτατορία, το οποίο γνωρίζει ο Κορνέτης– ότι οι φοιτητές και φοιτήτριες του Πανεπιστημίου της Πάτρας «εγκατέστησαν ραδιοπομπό που μετέδιδε στα μεσαία κύματα, 1.600 χιλιόκυκλους και ακουγόταν στην πόλη και σε όλη την περιοχή» (Παπάζογλου, 1975, σ. 150). Επίσης, έχουν δημοσιευθεί μαρτυρίες για τη λειτουργία του ραδιοφωνικού σταθμού (βλ. Πετράτος, 2008, σσ. 101, 149).

Ισχυρές ενστάσεις υπάρχουν και για την απλουστευτική άποψη του Κορνέτη, ότι οι φοιτητές και οι φοιτήτριες στα υπόλοιπα πανεπιστήμια της χώρας (Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων και Πατρών) κινητοποιήθηκαν και έδρασαν απλώς αντιγράφοντας όσα συνέβαιναν στην πρωτεύουσα. Πρόκειται για μια υπόθεση που ο Κορνέτης τη μετατρέπει σε αβασάνιστη παραδοχή, υιοθετώντας μια εντελώς μηχανιστική αντίληψη για την εξέλιξη και την ανάπτυξη συνολικά του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος (ΑΦΚ). Το ΑΦΚ της Πάτρας (ΑΦΚΠ) αναμφίβολα είχε συνεργασία και ισχυρές επιρροές από το ΑΦΚ της Αθήνας. Ωστόσο, οι ιδιαίτερες συνθήκες και οι επιλογές της συλλογικότητας που δημιουργήθηκε στην Πάτρα, προσέδωσε στο ΑΦΚΠ μια ιδιαίτερη δυναμική και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (βλ. Κοσμόπουλος, 2003).

Μπορούμε να υποστηρίξουμε εξάλλου ότι οι επιρροές ήταν αμφίδρομες λόγω των άτυπων φοιτητικών δικτύων που λειτουργούσαν την περίοδο εκείνη. Οι αλληλεπιδράσεις που αναπτύχθηκαν ανάμεσα στις φοιτητικές συλλογικότητες που συγκροτήθηκαν και έδρασαν στα πανεπιστήμια της χώρας κατά τη διάρκεια της δικτατορίας (1967-1974) αποτελούν ίσως το αντικείμενο μιας άλλης έρευνας. Το βέβαιο είναι ότι η θεωρία της απλής αντιγραφής είναι έωλη για πολλούς λόγους. Ένας από τους κυριότερους είναι ότι δείχνει τουλάχιστον έλλειψη κοινωνιολογικής φαντασίας. Όπως υπογραμμίζει ο Wright Mills στο βιβλίο του Η κοινωνιολογική φαντασία (1985, σ. 234): «Αυτό που μελετάμε πρέπει να το παρατηρήσουμε μέσα σε ποικιλία συνθηκών. αλλιώς αυτοπεριοριζόμαστε σε μία ρηχή περιγραφή».

Η θέση του Κορνέτη περί απλής αντιγραφής, κατά τη γνώμη μας, υποκρύπτει δύο παραδοχές:

α. Οι φοιτητικές συλλογικότητες του ΑΦΚ σε Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα δεν μπορούσαν παρά να αντιγράφουν όσα συνέβαιναν στην Αθήνα, διότι δεν είχαν δική τους ισχυρή δυναμική και τη δυνατότητα/ικανότητα να κάνουν δικές τους επιλογές και να παίρνουν ανάλογες αποφάσεις. Ετεροκαθορίζονταν εκ των πραγμάτων από το ΑΦΚ της Αθήνας. 

β. Οι συλλογικότητες του ΑΦΚ σε Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα, θα έπρεπε να αντιγράφουν τα όσα συνέβαιναν στην Αθήνα, γιατί εκεί ήταν το –άτυπο έστω– καθοδηγητικό κέντρο του ΑΦΚ. Ετεροκαθορίζονταν, αν όχι μέσω μιας ιεραρχικής δομής ή καθοδήγησης, τουλάχιστον λειτουργικά από το ΑΦΚ της Αθήνας. 

Οι παραδοχές αυτές ανάγονται σε κυρίαρχες ιδέες, άκριτα θεωρούμενες αυταπόδεικτες και δεδομένες. Γενικά, το ΑΦΚ χαρακτηριζόταν από οργανωτική και πολιτική αυτονομία (Οικονόμου, 2013, σ. 12). Προσθέτουμε, ότι όπως έδειξε ειδική έρευνα, βασικό χαρακτηριστικό του ΑΦΚΠ ήταν ο αυτοκαθορισμός, η αυτονομία του και οι αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες (Κατσιγιάννη, 2018, σ. 382-384).

Οι μεθοδολογικοί περιορισμοί μιας μελέτης θα πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαροι και να στηρίζονται στην οριοθέτηση του πεδίου με σαφή κριτήρια και στο προκαθορισμένο εύρος της έρευνας, ανάλογα με τις επιλογές και τις δυνατότητες του ερευνητή.

Επίσης, η θέση του Κορνέτη περί εμπροσθοφυλακής (sic) του ΑΦΚ (2015, σ. 33) είναι τουλάχιστον προβληματική. Πέρα από την άτοπη χρήση μάλλον στρατιωτικής ορολογίας («εμπροσθοφυλακή», αλλά τότε γιατί όχι και «κυρίως σώμα στρατού» (;), και «οπισθοφυλακή» (;), έννοιες που παραπέμπουν σε διαφορετική θέαση της ιστορίας από αυτή που ο ίδιος φαίνεται να υιοθετεί), οι μεθοδολογικοί περιορισμοί μιας μελέτης θα πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαροι και να στηρίζονται στην οριοθέτηση του πεδίου με σαφή κριτήρια και στο προκαθορισμένο εύρος της έρευνας, ανάλογα με τις επιλογές και τις δυνατότητες του ερευνητή.

Αφού ο Κορνέτης, όπως δηλώνει ο ίδιος (ό.π., σ. 33) άφησε στο περιθώριο της μελέτης του τα πανεπιστήμια Πάτρας και Ιωαννίνων, πώς γνωρίζει ότι ήταν στην «οπισθοφυλακή» του ΑΦΚ; Οι συγκρίσεις προϋποθέτουν συγκριτικά στοιχεία και γνώση για όλους τους συγκρινόμενους. Επιπλέον, από το πλούσιο υλικό που έχει συλλέξει ο Κορνέτης και από τις προσωπικές μαρτυρίες των πληροφορητών δε φαίνεται να προκύπτουν τέτοιου είδους συγκρίσεις και ιεραρχήσεις. Μάλλον ο Κορνέτης ψάχνει να βρει την πρωτοπορία της πρωτοπορίας (!) αδικώντας την πολύ σημαντική μελέτη του.

Η κεντρική φωτογραφία είναι από την Κατάληψη του Πανεπιστημιου της Πατρας, 1973.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ Κ. ΒΕΡΓΙΔΗΣ είναι ομότιμος καθηγητής πανεπιστημίου Πατρών.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο δικός μας Νοέμβρης» (εκδ. Το Δόντι).


Βιβλιογραφικές αναφορές
Κατσιγιάννη, Μ. (2018). Η εκπαιδευτική πολιτική της δικτατορίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (1967-1974): θεσμικές ρυθμίσεις και στρατηγικές νομιμοποίησης στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Οι αντιστάσεις των φοιτητών και η συλλογική μνήμη. Διδακτορική διατριβή: ΠΤΔΕ, Πανεπιστήμιο Πατρών.
Κορνέτης, Κ. (2015). Τα παιδιά της δικτατορίας. Αθήνα: Πόλις
Κοσμόπουλος, Δ. (2003). Δικτατορία και αντίσταση στην Πάτρα (1967-1974). Πάτρα: Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας.
Mills, W. (1985). Η κοινωνιολογική φαντασία. Αθήνα: Παπαζήσης.
Οικονόμου, Γ. Ν. (2013). Πολυτεχνείο 1973. Η απαρχή του αυτόνομου κινήματος. Θεσσαλονίκη: Νησίδες
Παπάζογλου, Μ. (1975). Φοιτητικό κίνημα και δικτατορία. Αθήνα: Επικαιρότητα.
Πετράτος, Π. (Επιμ) (2008). Κεφαλλονίτες και Ιθακήσιοι στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973. Αργοστόλι.
Διαδικτυακός τόπος του ΑΦΚΠ: http://arcadia.ceid.upatras.gr/afkpatras/this/site.Rtml 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Το μήνυμα στη λογοτεχνία

Σκέψεις για τη λογοτεχνική ανάγνωση, την ερμηνεία των έργων, τα ζητήματα της αισθητικής, της αναπαράστασης και του ρεαλισμού στα σύγχρονα λογοτεχνικά έργα.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο υπήρξε η μόνιμη επωδός που μας συνοδ...

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκόρπιες σημειώσεις για τον έρωτα και την ευτυχία στο «Λεμονοδάσος» του Κοσμά Πολίτη

Σκέψεις και υποθέσεις με αφορμή την επανέκδοση του «Λεμονοδάσους» του Κοσμά Πολίτη από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, στη σειρά Παλαιά κείμενα, νέες αναγνώσεις, που συνοδεύεται από το κείμενο της Αγγέλας Καστρινάκη «Αναζητώντας το χρυσόμαλλο δέρας: ένα ταξίδι στους μύθους και στα σύμβολα του Λεμονοδάσους».

...
Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Εκατό χρόνια φιλολογική σκόνη – σκέψεις για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ με αφορμή τα 100 χρόνια από την πρώτη έκδοσή της

Για την «Έρημη χώρα» του Τ.Σ. Έλιοτ: Ο Σεφέρης, οι αναθεωρητικές μεταφράσεις, ο Ρίλκε, ο Χάρολντ Μπλούμ κι ένα ερώτημα: «Στους κόλπους της ποιητικής συντεχνίας, ο φιλολογισμός αυτός δίχως άλλο εξακολουθεί να γοητεύει. Ωστόσο –εκατό χρόνια από την ιστορική πρώτη έκδοση, το ερώτημα είναι θεμιτό– γοητεύει άλλον κανένα;...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Ο Φίλιππος Τσιμπόγλου, Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή σήμερα το πρωί σε ηλικία 66 χρονών.

Επιμέλεια: Book Press

Η ανακοίνωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

...
Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο βραβευμένος συγγραφέας Μάριο Ντεζιάτι θα παρουσιάσει το βιβλίο του στις 9 Φεβρουαρίου 2023, στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Επιμέλεια: Book Press

O Mario Desiati, συγγραφέας του μυθιστορήματος Ασυμβίβαστοι (πρωτ. τίτλος Spatriat...

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ