alt

Μερικά σχόλια για το βιβλίο του Κωστή Κορνέτη «Τα παιδιά της δικτατορίας» (μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου, εκδ. Πόλις).

Του Δημήτρη Κ. Βεργίδη

Ο Κορνέτης, στο πολύ ενδιαφέρον και εμπεριστατωμένο βιβλίο του Τα παιδιά της δικτατορίας, αναπαράγει χωρίς να το αντιλαμβάνεται τη φαντασιακή κατασκευή μιας κοινωνίας στην οποία όλα ανεξαιρέτως τα σημαντικά γεγονότα συμβαίνουν κατ’ αρχάς στην Αθήνα –την πρωτεύουσα– και δευτερευόντως στη Θεσσαλονίκη – τη συμπρωτεύουσα. Με αυτή τη λογική αναφέρεται στη «δίδυμη κατάληψη»: στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, το Νοέμβρη του 1973. Βεβαίως, διευκρινίζει ότι:

«Οι φοιτητές της Πάτρας κατέλαβαν επίσης το πανεπιστήμιο της πόλης τους αμέσως μετά την κινητοποίηση της Αθήνας, ενώ ακολούθησαν τα Ιωάννινα και η Θεσσαλονίκη, αντιγράφοντας όσα συνέβαιναν στην πρωτεύουσα» (Κορνέτης, 2015 σ. 553).

Ωστόσο, στη συνέχεια σπεύδει να δηλώσει ότι:

«Η κατάληψη της Θεσσαλονίκης ήταν η σημαντικότερη από τις τρεις, κατά κύριο λόγο επειδή οι φοιτητές έστησαν και εκεί ραδιοφωνικό σταθμό» (ό.π.).

Είναι ιστορικά επιβεβαιωμένο και αναφέρεται στη βιβλιογραφία ήδη από τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης ότι οι φοιτητές και φοιτήτριες του Πανεπιστημίου της Πάτρας «εγκατέστησαν ραδιοπομπό που μετέδιδε στα μεσαία κύματα, 1.600 χιλιόκυκλους και ακουγόταν στην πόλη και σε όλη την περιοχή».

Είναι ιστορικά επιβεβαιωμένο και αναφέρεται στη βιβλιογραφία ήδη από τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης –π.χ. στο πασίγνωστο βιβλίο του Μηνά Παπάζογλου Φοιτητικό κίνημα και δικτατορία, το οποίο γνωρίζει ο Κορνέτης– ότι οι φοιτητές και φοιτήτριες του Πανεπιστημίου της Πάτρας «εγκατέστησαν ραδιοπομπό που μετέδιδε στα μεσαία κύματα, 1.600 χιλιόκυκλους και ακουγόταν στην πόλη και σε όλη την περιοχή» (Παπάζογλου, 1975, σ. 150). Επίσης, έχουν δημοσιευθεί μαρτυρίες για τη λειτουργία του ραδιοφωνικού σταθμού (βλ. Πετράτος, 2008, σσ. 101, 149).

Ισχυρές ενστάσεις υπάρχουν και για την απλουστευτική άποψη του Κορνέτη, ότι οι φοιτητές και οι φοιτήτριες στα υπόλοιπα πανεπιστήμια της χώρας (Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων και Πατρών) κινητοποιήθηκαν και έδρασαν απλώς αντιγράφοντας όσα συνέβαιναν στην πρωτεύουσα. Πρόκειται για μια υπόθεση που ο Κορνέτης τη μετατρέπει σε αβασάνιστη παραδοχή, υιοθετώντας μια εντελώς μηχανιστική αντίληψη για την εξέλιξη και την ανάπτυξη συνολικά του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος (ΑΦΚ). Το ΑΦΚ της Πάτρας (ΑΦΚΠ) αναμφίβολα είχε συνεργασία και ισχυρές επιρροές από το ΑΦΚ της Αθήνας. Ωστόσο, οι ιδιαίτερες συνθήκες και οι επιλογές της συλλογικότητας που δημιουργήθηκε στην Πάτρα, προσέδωσε στο ΑΦΚΠ μια ιδιαίτερη δυναμική και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (βλ. Κοσμόπουλος, 2003).

Μπορούμε να υποστηρίξουμε εξάλλου ότι οι επιρροές ήταν αμφίδρομες λόγω των άτυπων φοιτητικών δικτύων που λειτουργούσαν την περίοδο εκείνη. Οι αλληλεπιδράσεις που αναπτύχθηκαν ανάμεσα στις φοιτητικές συλλογικότητες που συγκροτήθηκαν και έδρασαν στα πανεπιστήμια της χώρας κατά τη διάρκεια της δικτατορίας (1967-1974) αποτελούν ίσως το αντικείμενο μιας άλλης έρευνας. Το βέβαιο είναι ότι η θεωρία της απλής αντιγραφής είναι έωλη για πολλούς λόγους. Ένας από τους κυριότερους είναι ότι δείχνει τουλάχιστον έλλειψη κοινωνιολογικής φαντασίας. Όπως υπογραμμίζει ο Wright Mills στο βιβλίο του Η κοινωνιολογική φαντασία (1985, σ. 234): «Αυτό που μελετάμε πρέπει να το παρατηρήσουμε μέσα σε ποικιλία συνθηκών. αλλιώς αυτοπεριοριζόμαστε σε μία ρηχή περιγραφή».

Η θέση του Κορνέτη περί απλής αντιγραφής, κατά τη γνώμη μας, υποκρύπτει δύο παραδοχές:

α. Οι φοιτητικές συλλογικότητες του ΑΦΚ σε Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα δεν μπορούσαν παρά να αντιγράφουν όσα συνέβαιναν στην Αθήνα, διότι δεν είχαν δική τους ισχυρή δυναμική και τη δυνατότητα/ικανότητα να κάνουν δικές τους επιλογές και να παίρνουν ανάλογες αποφάσεις. Ετεροκαθορίζονταν εκ των πραγμάτων από το ΑΦΚ της Αθήνας. 

β. Οι συλλογικότητες του ΑΦΚ σε Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα, θα έπρεπε να αντιγράφουν τα όσα συνέβαιναν στην Αθήνα, γιατί εκεί ήταν το –άτυπο έστω– καθοδηγητικό κέντρο του ΑΦΚ. Ετεροκαθορίζονταν, αν όχι μέσω μιας ιεραρχικής δομής ή καθοδήγησης, τουλάχιστον λειτουργικά από το ΑΦΚ της Αθήνας. 

Οι παραδοχές αυτές ανάγονται σε κυρίαρχες ιδέες, άκριτα θεωρούμενες αυταπόδεικτες και δεδομένες. Γενικά, το ΑΦΚ χαρακτηριζόταν από οργανωτική και πολιτική αυτονομία (Οικονόμου, 2013, σ. 12). Προσθέτουμε, ότι όπως έδειξε ειδική έρευνα, βασικό χαρακτηριστικό του ΑΦΚΠ ήταν ο αυτοκαθορισμός, η αυτονομία του και οι αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες (Κατσιγιάννη, 2018, σ. 382-384).

Οι μεθοδολογικοί περιορισμοί μιας μελέτης θα πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαροι και να στηρίζονται στην οριοθέτηση του πεδίου με σαφή κριτήρια και στο προκαθορισμένο εύρος της έρευνας, ανάλογα με τις επιλογές και τις δυνατότητες του ερευνητή.

Επίσης, η θέση του Κορνέτη περί εμπροσθοφυλακής (sic) του ΑΦΚ (2015, σ. 33) είναι τουλάχιστον προβληματική. Πέρα από την άτοπη χρήση μάλλον στρατιωτικής ορολογίας («εμπροσθοφυλακή», αλλά τότε γιατί όχι και «κυρίως σώμα στρατού» (;), και «οπισθοφυλακή» (;), έννοιες που παραπέμπουν σε διαφορετική θέαση της ιστορίας από αυτή που ο ίδιος φαίνεται να υιοθετεί), οι μεθοδολογικοί περιορισμοί μιας μελέτης θα πρέπει να είναι απολύτως ξεκάθαροι και να στηρίζονται στην οριοθέτηση του πεδίου με σαφή κριτήρια και στο προκαθορισμένο εύρος της έρευνας, ανάλογα με τις επιλογές και τις δυνατότητες του ερευνητή.

Αφού ο Κορνέτης, όπως δηλώνει ο ίδιος (ό.π., σ. 33) άφησε στο περιθώριο της μελέτης του τα πανεπιστήμια Πάτρας και Ιωαννίνων, πώς γνωρίζει ότι ήταν στην «οπισθοφυλακή» του ΑΦΚ; Οι συγκρίσεις προϋποθέτουν συγκριτικά στοιχεία και γνώση για όλους τους συγκρινόμενους. Επιπλέον, από το πλούσιο υλικό που έχει συλλέξει ο Κορνέτης και από τις προσωπικές μαρτυρίες των πληροφορητών δε φαίνεται να προκύπτουν τέτοιου είδους συγκρίσεις και ιεραρχήσεις. Μάλλον ο Κορνέτης ψάχνει να βρει την πρωτοπορία της πρωτοπορίας (!) αδικώντας την πολύ σημαντική μελέτη του.

Η κεντρική φωτογραφία είναι από την Κατάληψη του Πανεπιστημιου της Πατρας, 1973.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ Κ. ΒΕΡΓΙΔΗΣ είναι ομότιμος καθηγητής πανεπιστημίου Πατρών.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο δικός μας Νοέμβρης» (εκδ. Το Δόντι).


Βιβλιογραφικές αναφορές
Κατσιγιάννη, Μ. (2018). Η εκπαιδευτική πολιτική της δικτατορίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (1967-1974): θεσμικές ρυθμίσεις και στρατηγικές νομιμοποίησης στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Οι αντιστάσεις των φοιτητών και η συλλογική μνήμη. Διδακτορική διατριβή: ΠΤΔΕ, Πανεπιστήμιο Πατρών.
Κορνέτης, Κ. (2015). Τα παιδιά της δικτατορίας. Αθήνα: Πόλις
Κοσμόπουλος, Δ. (2003). Δικτατορία και αντίσταση στην Πάτρα (1967-1974). Πάτρα: Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας.
Mills, W. (1985). Η κοινωνιολογική φαντασία. Αθήνα: Παπαζήσης.
Οικονόμου, Γ. Ν. (2013). Πολυτεχνείο 1973. Η απαρχή του αυτόνομου κινήματος. Θεσσαλονίκη: Νησίδες
Παπάζογλου, Μ. (1975). Φοιτητικό κίνημα και δικτατορία. Αθήνα: Επικαιρότητα.
Πετράτος, Π. (Επιμ) (2008). Κεφαλλονίτες και Ιθακήσιοι στην εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973. Αργοστόλι.
Διαδικτυακός τόπος του ΑΦΚΠ: http://arcadia.ceid.upatras.gr/afkpatras/this/site.Rtml 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η «Τζένη η Παλαβή» του  Ουίλλιαμ Μπάτλερ Γέητς

Η «Τζένη η Παλαβή» του Ουίλλιαμ Μπάτλερ Γέητς

Οι μεταφράσεις που ακολουθούν, από τον κύκλο ποιημάτων «Λόγια για μουσική ίσως», προέρχονται από μια ευρύτερη εργασία εν προόδω πάνω στο ποιητικό έργο του W.B. Yeats, η οποία θα εκδοθεί προσεχώς από τις εκδόσεις Gutenberg.

Εισ.-μτφρ.-σχόλια: Κώστας Κουτσουρέλης

...
Η φροντίδα του σπιτιού που κρατάει το πένθος μακριά

Η φροντίδα του σπιτιού που κρατάει το πένθος μακριά

Ένα εξομολογητικό κείμενο για το πώς βρίσκουμε παρηγοριά στις οικιακές ιεροτελεστίες, με αφορμή τα «οικιακά μυθιστορήματα» της Marilynne Robinson. 

Της Κρίστεν Μάρτιν
Μτφρ. Βάσια Τζανακάρη

Το σπίτι στο επίκεντρο του μυθιστορήματος της Μέριλιν Ρόμπινσον...


Ο δαίμονας του Μέιν

Ο δαίμονας του Μέιν

«Θα χρειαζόταν ένα ολόκληρο δοκίμιο για να απαριθμήσω τις αρετές του. Και πάλι, όμως, δύσκολα θα μπορούσα να εξηγήσω την τερατώδη έλξη που ασκεί επάνω μου». Για τον Στίβεν Κινγκ.

Του Βαγγέλη Ραπτόπουλου

Υπάρχει ένας σύγχρονός μας συγγραφέας, και μάλιστ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Julian Barnes «Άνδρας με κόκκινο μανδύα» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 12 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τον Ιούνιο του 1885, τρεις Γάλλοι έφτασαν στο Λο...

Ηλίας Γιαννακάκης: «Είμαι απολύτως καθορισμένος από τα βιβλία και τις ταινίες»

Ηλίας Γιαννακάκης: «Είμαι απολύτως καθορισμένος από τα βιβλία και τις ταινίες»

Ένα ντοκιμαντέρ για τη μεταφορά της Εθνικής Βιβλιοθήκης από το Βαλλιάνειο Μέγαρο της Πανεπιστημίου, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, όταν συνεχίζει να προβάλλεται για δεύτερο Σαββατοκύριακο στον κινηματογράφο Δαναό, με τα εισιτήρια να είναι σχεδόν εξαντλημένα, αυτό αποτελεί είδηση και μια καλή αφορμή να...

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα «Άντρες χωρίς άντρες» (εκδ. Πατάκη), μια πολυφωνική σύνθεση για τους άρρητους δεσμούς ανάμεσα σε πατέρες και γιους. 

Του Μάνου Κοντολέων 

Ο Νίκος Δαββέτας συνηθίζει να χρησιμοποιεί ένα ιστορικό γεγονός ή μ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Άνδρας με κόκκινο μανδύα, του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Julian Barnes «Άνδρας με κόκκινο μανδύα» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 12 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τον Ιούνιο του 1885, τρεις Γάλλοι έφτασαν στο Λο...

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πρώτο μυθιστόρημα για ενήλικες του Θοδωρή Παπαϊωάννου «Από την αρχή», που κυκλοφορεί στις 2 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα ο...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Οκτωβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ