alt

Του Κυριάκου Χαλκόπουλου

Ότι η ζωή πολλών διάσημων λογοτεχνών τους επέβαλε να κρατούν λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στα βαθύτερα, καλλιτεχνικά τους ενδιαφέροντα και στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, είναι γνωστό. Βρίσκει κανείς πολλά παραδείγματα στα αυτοβιογραφικά τους κείμενα, ακόμα και όταν πρόκειται για προσωπικότητες που δεν είχαν αποσυρθεί από την κοσμική ζωή – ο Όσκαρ Γουάιλντ αναφέρεται στο πρόβλημα, στο De Profundis και ο Μποντλέρ στο έργο Η Καρδιά μου, Ξεγυμνωμένη (τον τίτλο του οποίου εμπνεύστηκε, καθόλου τυχαία, από μια αποστροφή του λόγου του Τόμας Ντε Κουίνσι στις Αναμνήσεις ενός Άγγλου Οπιομανούς), οπότε δε χρειάζεται να ψάξουμε για πιο εσωστρεφείς καλλιτέχνες αυτού του ιδιότυπου βαριετέ της ψυχικής ζωής με την ισορροπία σε λεπτά σκοινιά, ψηλά, πάνω από ένα κοινό ενθουσιώδες ή αχάριστο.

Αυτά τα σκυθρωπά πρόσωπα των καλλιτεχνών ελάχιστα φαίνονται στους θεατές, όμως η ανάμνηση από τις παραστάσεις τους κάτω από τον θόλο όπου τους περιτριγυρίζουν οι λέξεις και οι συλλογισμοί τους, βρίσκουν συνήθως τον τρόπο να αποτυπωθούν στη μνήμη και να οδηγήσουν –αργά ή γρήγορα, είτε ενώ ο καλλιτέχνης βρίσκεται εν ζωή είτε μετά το θάνατο του– το έργο τους στην καταξίωση. 

Δεν είναι απίθανο, μάλιστα, να υπήρξαν αξιόλογοι συγγραφείς που δεν απέκτησαν ποτέ φήμη, τα έργα τους χάθηκαν, κανένας Μαξ Μπροντ (όπως στην περίπτωση του Φρ. Κάφκα) ούτε κάποιο μπαούλο με χιλιάδες χειρόγραφα (στην περίπτωση του Φ. Πεσσόα) δε μεσολάβησε για να γίνει γνωστό στο ευρύ κοινό, ότι κάποτε έζησε και αυτός ο λογοτέχνης...

Ωστόσο, ακόμα και αν το τέλος είναι ένδοξο, ισχύει και πάλι πως το τίμημα ήταν πολύ μεγάλο. Ακόμα κυριότερα, αυτή η καταξίωση –η αναγνώριση του συγγραφέα ως σημαντικού– νομίζω ότι περισσότερο εντυπωσιάζει τους αναγνώστες· πιο πολύ χαίρονται γι' αυτήν όχι οι ίδιοι οι συγγραφείς αλλά οι πιστοί μελλοντικοί τους αναγνώστες, ιδίως εάν βρίσκονται σε μικρή ηλικία και βλέπουν τον συγγραφέα ως πρότυπο: καθώς έτσι η τιμή με την οποία τον περιβάλλουν αναπόφευκτα επιστρέφει στους ίδιους και τους βοηθά να συνεχίσουν τη δική τους προσπάθεια στη λογοτεχνία.

Δεν είναι απίθανο, μάλιστα, να υπήρξαν αξιόλογοι συγγραφείς που δεν απέκτησαν ποτέ φήμη, τα έργα τους χάθηκαν, κανένας Μαξ Μπροντ (όπως στην περίπτωση του Φρ. Κάφκα) ούτε κάποιο μπαούλο με χιλιάδες χειρόγραφα (στην περίπτωση του Φ. Πεσσόα) δε μεσολάβησε για να γίνει γνωστό στο ευρύ κοινό, ότι κάποτε έζησε και αυτός ο λογοτέχνης... Σε συζητήσεις όπου έχει τεθεί το ερώτημα ποιος ήταν ο πιο αδικημένος ως προς την αναγνώρισή του από το κοινό, καλός συγγραφέας, έχω ακούσει συχνά το ακόλουθο ευφυολόγημα: «πιθανότατα κάποιος για τον οποίο δεν έχουμε ακούσει το παραμικρό!». Νομίζω πως, υπό μία έννοια, πρόκειται για μια ανεστραμμένη μορφή της περίφημης Ρωμαϊκής «Damnatio Memoriae», της καταδίκης της μνήμης, της επιβολής της λησμοσύνης, η οποία φυσικά προϋπήρχε ως νόμος στην αρχαία Ελλάδα και ένας από τους ανθρώπους που τιμωρήθηκαν από αυτήν ήταν ο Ηρόστρατος: Επειδή προσπάθησε να κάψει τον μεγάλο ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο, με στόχο να μείνει το όνομά του στην ιστορία, οι αρχές της Εφέσου απαγόρευσαν κάθε αναφορά στο όνομά του – για να αποθαρρύνουν τους μιμητές. Είναι η περίπτωση αυτή κάτι αντίστροφο από εκείνη των άδοξων ποιητών, διότι στο Ηρόστρατο απαγορεύτηκε η αθανασία επειδή τη διεκδίκησε με ποταπό τρόπο, ενώ στους άσημους λογοτέχνες ο τρόπος ήταν έντιμος αλλά οι προσπάθειές τους πνίγηκαν στα νερά ενός άλλου Μαιάνδρου.

Βέβαια, για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, πρέπει να σημειώσουμε πως η επιδίωξη της αναγνώρισης είναι ασύνδετη με την καλλιτεχνική δημιουργία – τουλάχιστον όταν πρόκειται για υψηλού επιπέδου έργα και καλλιτέχνες. Είναι λογικό να αποδεχτούμε πως η θέληση για αναγνώριση του έργου οφείλεται σε ματαιοδοξία. Η ματαιοδοξία, φυσικά, είναι ανθρώπινη – ωστόσο εάν κανείς ήθελε απλώς να προσκολληθεί στα ανθρώπινα και τα καθημερινά, δε χρειαζόταν να ασχοληθεί με την τέχνη. Πέρα από ένα σημείο –όπως σημειώνει συχνά ο Κάφκα– παύει κανείς να λειτουργεί ως άνθρωπος, εάν εστιάζει την προσοχή του στα βάθη του εσωτερικού του κόσμου. Μάλιστα σε έναν από τους μελαγχολικούς τους αφορισμούς περιγράφει την προβληματική, διπλή ορμή προς τον εξωτερικό και τον εσωτερικό κόσμο, παρομοιάζοντας την κατάσταση μ’ εκείνη ενός ανθρώπου που είναι δεμένος με δύο σχοινιά:

«Το ένα χάνεται στον ουρανό, το άλλο βυθίζεται στη γη. Το πρώτο δεν του επιτρέπει να πατήσει ποτέ κανονικά στη γη – το δεύτερο του απαγορεύει αντίστοιχα να φτάσει στο ύψος που θέλει στον ουρανό...» 

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΛΚΟΠΟΥΛΟΣ είναι μεταφραστής και συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, η μετάφραση του 2ου τόμου του H.P. Lovecraft «ΙΙ: Ο ξένος – Όνειρα στο σπίτι τη μάγισσας – Το κτήνος στη σπηλιά» (εκδ. Οξύ).


 Στην κεντρική εικόνα: σχέδια © Violeta Vollmer, για ένα πρότζεκτ μεταφοράς σε video animation του διηγήματος του Κάφκα «Αναφορά προς μια ακαδημία».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Ανάμεσα στο έργο και στις πολιτικές αντιλήψεις συχνά... «η σκιά πέφτει». Η Ανί Ερνό και ο Μισέλ Ουελμπέκ, το έργο τους, οι αντιφάσεις τους και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

«Η άλλη κόρη»

...
«Φάκελος Καραγάτση»: Πώς να διαβάζουμε τους «κλασικούς»; Υπάρχουν όρια και ποια είναι αυτά; 11 συγγραφείς καταθέτουν τη γνώμη τους

«Φάκελος Καραγάτση»: Πώς να διαβάζουμε τους «κλασικούς»; Υπάρχουν όρια και ποια είναι αυτά; 11 συγγραφείς καταθέτουν τη γνώμη τους

Με αφορμή την πρόσφατη δημόσια συζήτηση που προέκυψε έπειτα από (επι)κριτικό κείμενο για τη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση, τίθεται το ερώτημα: «Πόσο θεμιτό και χρήσιμο είναι να κρίνουμε παλιότερα κείμενα, κλασικά ή όχι, σύμφωνα με σημερινές ευαισθησίες ή απόψεις, π.χ. για τη θέση της γυναίκας ή τις έμφυλες ταυτό...

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

Στο 47ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με τη συγγραφέα και αρθογράφο Βίβιαν Στεργίου. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 18 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Ανάμεσα στο έργο και στις πολιτικές αντιλήψεις συχνά... «η σκιά πέφτει». Η Ανί Ερνό και ο Μισέλ Ουελμπέκ, το έργο τους, οι αντιφάσεις τους και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

«Η άλλη κόρη»

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ