alt

Του Κυριάκου Χαλκόπουλου

Ότι η ζωή πολλών διάσημων λογοτεχνών τους επέβαλε να κρατούν λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στα βαθύτερα, καλλιτεχνικά τους ενδιαφέροντα και στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, είναι γνωστό. Βρίσκει κανείς πολλά παραδείγματα στα αυτοβιογραφικά τους κείμενα, ακόμα και όταν πρόκειται για προσωπικότητες που δεν είχαν αποσυρθεί από την κοσμική ζωή – ο Όσκαρ Γουάιλντ αναφέρεται στο πρόβλημα, στο De Profundis και ο Μποντλέρ στο έργο Η Καρδιά μου, Ξεγυμνωμένη (τον τίτλο του οποίου εμπνεύστηκε, καθόλου τυχαία, από μια αποστροφή του λόγου του Τόμας Ντε Κουίνσι στις Αναμνήσεις ενός Άγγλου Οπιομανούς), οπότε δε χρειάζεται να ψάξουμε για πιο εσωστρεφείς καλλιτέχνες αυτού του ιδιότυπου βαριετέ της ψυχικής ζωής με την ισορροπία σε λεπτά σκοινιά, ψηλά, πάνω από ένα κοινό ενθουσιώδες ή αχάριστο.

Αυτά τα σκυθρωπά πρόσωπα των καλλιτεχνών ελάχιστα φαίνονται στους θεατές, όμως η ανάμνηση από τις παραστάσεις τους κάτω από τον θόλο όπου τους περιτριγυρίζουν οι λέξεις και οι συλλογισμοί τους, βρίσκουν συνήθως τον τρόπο να αποτυπωθούν στη μνήμη και να οδηγήσουν –αργά ή γρήγορα, είτε ενώ ο καλλιτέχνης βρίσκεται εν ζωή είτε μετά το θάνατο του– το έργο τους στην καταξίωση. 

Δεν είναι απίθανο, μάλιστα, να υπήρξαν αξιόλογοι συγγραφείς που δεν απέκτησαν ποτέ φήμη, τα έργα τους χάθηκαν, κανένας Μαξ Μπροντ (όπως στην περίπτωση του Φρ. Κάφκα) ούτε κάποιο μπαούλο με χιλιάδες χειρόγραφα (στην περίπτωση του Φ. Πεσσόα) δε μεσολάβησε για να γίνει γνωστό στο ευρύ κοινό, ότι κάποτε έζησε και αυτός ο λογοτέχνης...

Ωστόσο, ακόμα και αν το τέλος είναι ένδοξο, ισχύει και πάλι πως το τίμημα ήταν πολύ μεγάλο. Ακόμα κυριότερα, αυτή η καταξίωση –η αναγνώριση του συγγραφέα ως σημαντικού– νομίζω ότι περισσότερο εντυπωσιάζει τους αναγνώστες· πιο πολύ χαίρονται γι' αυτήν όχι οι ίδιοι οι συγγραφείς αλλά οι πιστοί μελλοντικοί τους αναγνώστες, ιδίως εάν βρίσκονται σε μικρή ηλικία και βλέπουν τον συγγραφέα ως πρότυπο: καθώς έτσι η τιμή με την οποία τον περιβάλλουν αναπόφευκτα επιστρέφει στους ίδιους και τους βοηθά να συνεχίσουν τη δική τους προσπάθεια στη λογοτεχνία.

Δεν είναι απίθανο, μάλιστα, να υπήρξαν αξιόλογοι συγγραφείς που δεν απέκτησαν ποτέ φήμη, τα έργα τους χάθηκαν, κανένας Μαξ Μπροντ (όπως στην περίπτωση του Φρ. Κάφκα) ούτε κάποιο μπαούλο με χιλιάδες χειρόγραφα (στην περίπτωση του Φ. Πεσσόα) δε μεσολάβησε για να γίνει γνωστό στο ευρύ κοινό, ότι κάποτε έζησε και αυτός ο λογοτέχνης... Σε συζητήσεις όπου έχει τεθεί το ερώτημα ποιος ήταν ο πιο αδικημένος ως προς την αναγνώρισή του από το κοινό, καλός συγγραφέας, έχω ακούσει συχνά το ακόλουθο ευφυολόγημα: «πιθανότατα κάποιος για τον οποίο δεν έχουμε ακούσει το παραμικρό!». Νομίζω πως, υπό μία έννοια, πρόκειται για μια ανεστραμμένη μορφή της περίφημης Ρωμαϊκής «Damnatio Memoriae», της καταδίκης της μνήμης, της επιβολής της λησμοσύνης, η οποία φυσικά προϋπήρχε ως νόμος στην αρχαία Ελλάδα και ένας από τους ανθρώπους που τιμωρήθηκαν από αυτήν ήταν ο Ηρόστρατος: Επειδή προσπάθησε να κάψει τον μεγάλο ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο, με στόχο να μείνει το όνομά του στην ιστορία, οι αρχές της Εφέσου απαγόρευσαν κάθε αναφορά στο όνομά του – για να αποθαρρύνουν τους μιμητές. Είναι η περίπτωση αυτή κάτι αντίστροφο από εκείνη των άδοξων ποιητών, διότι στο Ηρόστρατο απαγορεύτηκε η αθανασία επειδή τη διεκδίκησε με ποταπό τρόπο, ενώ στους άσημους λογοτέχνες ο τρόπος ήταν έντιμος αλλά οι προσπάθειές τους πνίγηκαν στα νερά ενός άλλου Μαιάνδρου.

Βέβαια, για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, πρέπει να σημειώσουμε πως η επιδίωξη της αναγνώρισης είναι ασύνδετη με την καλλιτεχνική δημιουργία – τουλάχιστον όταν πρόκειται για υψηλού επιπέδου έργα και καλλιτέχνες. Είναι λογικό να αποδεχτούμε πως η θέληση για αναγνώριση του έργου οφείλεται σε ματαιοδοξία. Η ματαιοδοξία, φυσικά, είναι ανθρώπινη – ωστόσο εάν κανείς ήθελε απλώς να προσκολληθεί στα ανθρώπινα και τα καθημερινά, δε χρειαζόταν να ασχοληθεί με την τέχνη. Πέρα από ένα σημείο –όπως σημειώνει συχνά ο Κάφκα– παύει κανείς να λειτουργεί ως άνθρωπος, εάν εστιάζει την προσοχή του στα βάθη του εσωτερικού του κόσμου. Μάλιστα σε έναν από τους μελαγχολικούς τους αφορισμούς περιγράφει την προβληματική, διπλή ορμή προς τον εξωτερικό και τον εσωτερικό κόσμο, παρομοιάζοντας την κατάσταση μ’ εκείνη ενός ανθρώπου που είναι δεμένος με δύο σχοινιά:

«Το ένα χάνεται στον ουρανό, το άλλο βυθίζεται στη γη. Το πρώτο δεν του επιτρέπει να πατήσει ποτέ κανονικά στη γη – το δεύτερο του απαγορεύει αντίστοιχα να φτάσει στο ύψος που θέλει στον ουρανό...» 

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΛΚΟΠΟΥΛΟΣ είναι μεταφραστής και συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, η μετάφραση του 2ου τόμου του H.P. Lovecraft «ΙΙ: Ο ξένος – Όνειρα στο σπίτι τη μάγισσας – Το κτήνος στη σπηλιά» (εκδ. Οξύ).


 Στην κεντρική εικόνα: σχέδια © Violeta Vollmer, για ένα πρότζεκτ μεταφοράς σε video animation του διηγήματος του Κάφκα «Αναφορά προς μια ακαδημία».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Για το μυθιστόρημα του Μετίν Αρντιτί [Metin Arditi] «Φονικό καρναβάλι» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Ρίτα Κολαΐτη

Το Φονικό καρναβάλι είναι το πέμπτο βιβλίο του Μετίν Αρντιτί που μεταφράζω στα ελληνικά. Είναι μεγάλη ευτυχία για έ...

«Αρχίλοχος» – Ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής

«Αρχίλοχος» – Ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής

Για τον ποιητή με τα απειράριθμα προσωπεία. Με αφορμή το βιβλίο «Αρχίλοχος, ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής» (εκδ. Νίκας).

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Με το όνομά του να φτάνει, σαν ηχώ, από τα βάθη των αιώνων, ο Αρχίλοχος...

Είναι η Φόνισσα ένα φεμινιστικό έργο; – από το παπαδιαμαντικό κείμενο, στην ταινία της Εύας Νάθενα: μια συγκριτική ανάγνωση

Είναι η Φόνισσα ένα φεμινιστικό έργο; – από το παπαδιαμαντικό κείμενο, στην ταινία της Εύας Νάθενα: μια συγκριτική ανάγνωση

«Το λογοτεχνικό αρχέτυπο που δημιούργησε ο Παπαδιαμάντης, η ιστορία, δηλαδή, μιας ηλικιωμένης γυναίκας που σκοτώνει μόνο θηλυκά βρέφη και παιδιά για να τα απαλλάξει από τα μελλοντικά τους βάσανα, εάν είχε γραφτεί σήμερα θα γινόταν σημαία του φεμινιστικού κινήματος».

Γράφει η ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

«Κρατήρας» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)  – Ποιητική συλλογή πολλαπλής ανάγνωσης

«Κρατήρας» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική) – Ποιητική συλλογή πολλαπλής ανάγνωσης

Για την ποιητική συλλογή του Θανάση Χατζόπουλου «Κρατήρας» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: (© Unsplash). 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

Επί σειρά ετών ο Θανάσης Χατζόπουλος με κείμενα πρωτότυπης δημιουργικής γραφής κυρί...

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ