alt

Μέχρι πριν από 2-3 δεκαετίες στους απολογισμούς ή στις προτάσεις της εκάστοτε χρονιάς που έκαναν οι εφημερίδες, ανάμεσα στις κατηγορίες Ελληνική Πεζογραφία, Ξένη Πεζογραφία, Ποίηση, Δοκίμιο κ.λπ. βρισκόταν σταθερά και μια ξεχωριστή κατηγορία που ονομαζόταν «Ιστορικό μυθιστόρημα». Τα τελευταία χρόνια (πότε στ’ αλήθεια άλλαξε;) η κατηγορία αυτή αντικαταστάθηκε από το «Αστυνομικό μυθιστόρημα».

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Για του λόγου το αληθές, η εφημερίδα «Το Βήμα» έχει ειδική στήλη, όπου ο ειδικός στον χώρο Φίλιππος Φιλίππου αναλύει και κρίνει την αστυνομική λογοτεχνία, εγχώρια και μεταφρασμένη. Την ίδια στήλη τηρεί πολύ καιρό τώρα κι εδώ στο bookpress.gr  η συγγραφέας και μεταφράστρια Χίλντα Παπαδημητρίου, της οποίας οι παρατηρήσεις συνδέουν τις εξελίξεις στον διεθνή χώρο με την ελληνική παραγωγή. Αντίστοιχα, σε μη τακτικά διαστήματα η «Εφημερίδα των Συντακτών» έχει αφιερώσει δισέλιδες προτάσεις αστυνομικών μυθιστορημάτων, επιμελημένες από τον βιβλιοκριτικό Αριστοτέλη Σαΐνη.

Οι λογοτέχνες και οι αναγνώστες μαζί συνειδητοποίησαν ότι η σημερινή παγκόσμια κοινωνία –και η ελληνική μεταξύ άλλων– προσφέρει άφθονα παραδείγματα «ανώμαλης» συμπεριφοράς, τα οποία μπορεί να μελετηθούν και μέσω του σύγχρονου κοινωνικού μυθιστορήματος που είναι το αστυνομικό.

Γιατί συνέβη μια τέτοια μετακύλιση; Μήπως έπαψε να γράφεται Ιστορικό μυθιστόρημα; Όχι βέβαια· η ματιά του έλληνα είναι ακόμα και σήμερα στραμμένη προς το παρελθόν, είτε ως ένδοξο πεδίο υπερηφάνειας είτε σε μια νεότερη (νεωτερική και μετα-νεωτερική) αντίληψη ως πεδίο αναθεώρησης αντιλήψεων που τώρα τις βρίσκουμε και τις ξαναβρίσκουμε μπροστά μας.

Επομένως, η αναζήτηση των αιτίων γι’ αυτήν την εστίαση προς την αστυνομική λογοτεχνία οδηγεί –κατά τη γνώμη μου– σε δύο συμπεράσματα: αφενός, η ίδια η άνθιση του αστυνομικού αφηγήματος, τουλάχιστον από τη δεκαετία του ’90, είναι δεδομένη και αφετέρου η μετάθεση του ενδιαφέροντος από το παρελθόν στο κοινωνικό παρόν έκανε τα τέτοιου είδους αναγνώσματα πιο επίκαιρα. Οι λογοτέχνες και οι αναγνώστες μαζί συνειδητοποίησαν ότι η σημερινή παγκόσμια κοινωνία –και η ελληνική μεταξύ άλλων– προσφέρει άφθονα παραδείγματα «ανώμαλης» συμπεριφοράς, τα οποία μπορεί να μελετηθούν και μέσω του σύγχρονου κοινωνικού μυθιστορήματος που είναι το αστυνομικό. Το πτώμα κι ο γρίφος που αυτό επιβάλλει, η έρευνα και το άπλωμα των ενδείξεων σε διάφορες σκοτεινές κοινωνικές παραμέτρους είναι τόσο αναγνωστικά όσο και κοινωνιολογικά πρόσφορα τετράγωνα για να βαδίσουμε προς την ευρύτερη κατανόηση της κοινωνίας και των παθογενειών της. 

Σ’ αυτό το πλαίσιο, θα στενοχωρήσω πολλούς, αν προτείνω ότι πλέον αυτή η έμφαση στο αστυνομικό αφήγημα καλόν είναι να σταματήσει, να πάψει δηλαδή να απασχολεί ως ειδική κατηγορία και να περιληφθεί απλά στην ευρύτερη πεζογραφία;

Κι αυτό το πιστεύω όχι επειδή παρατηρείται κάμψη στην ποσότητα παραγωγής του, αφού το σκανδιναβικό αστυνομικό μυθιστόρημα γράφεται και μεταφράζεται αθρόα, το μεσογειακό και ειδικότερα το ελληνικό δεν έχει ατονήσει, τα κλασικά και νεότερα γαλλικά και αμερικάνικα είναι πάντα της μόδας. Ούτε από την άλλη έπαψαν τα κοινωνικά προβλήματα να είναι φλέγοντα ή άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο τα βλέπουμε, ώστε να αναδυθεί ένα άλλο είδος λόγου (ψυχολογικό μυθιστόρημα, δικαστικό, οικολογικό, μετααποικιοκρατικό κ.ά.). 

Προτείνω να πάψουμε να ξεχωρίζουμε την αστυνομική λογοτεχνία, αλλά να την εξετάζουμε με τους ίδιους όρους με τους οποίους διαβάζουμε και μελετάμε την υπόλοιπη πεζογραφία μας.

Σε αντίθεση με όλα αυτά, τα οποία δεν αγνοώ, προτείνω να πάψουμε να ξεχωρίζουμε την αστυνομική λογοτεχνία, αλλά να την εξετάζουμε με τους ίδιους όρους με τους οποίους διαβάζουμε και μελετάμε την υπόλοιπη πεζογραφία μας. Κι αυτό το υποστηρίζω επειδή το είδος για το οποίο μιλώ δείχνει ότι δεν μπορεί να σηκώσει αισθητικά την πεζογραφία παραπάνω και μένει σε μια στάσιμη (με μικρές εξαιρέσεις) ποιότητα. Καμία –πλην ελαχίστων– ουσιαστική επανάσταση δεν έχει κάνει στους τρόπους γραφής, το ύφος σε πολλές περιπτώσεις είναι ουδέτερο, άχρωμο και επίπεδο, η αισθητική της γραφής παραγκωνίζεται προς όφελος της δράσης…

Με λίγα λόγια ο μέσος όρος της ποιότητας του αστυνομικού δεν είναι ανώτερος (μάλλον το αντίθετο) από την υπόλοιπη πεζογραφία και το κύμα που δικαιολογημένα το έφερε στο ρετιρέ της προσοχής μας πρέπει να πάψει να μας εντυπωσιάζει. Θα συνεχίσουν να γράφονται αστυνομικά, πολλά από αυτά θα είναι οξυδερκή από κοινωνικοπολιτική άποψη και αξιόλογα από λογοτεχνική, αλλά αυτό δεν αρκεί να τα ξεχωρίσει από τα υπόλοιπα μυθιστορήματα, τα οποία σε μέσους όρους αλλά και σε κορυφές είναι καλύτερα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο του βιβλίο, η «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η επικράτεια της παραίτησης

Η επικράτεια της παραίτησης

Τρία τουλάχιστον κείμενα των τελευταίων μηνών αναδεικνύουν όχι ένα κοινό θέμα, το οποίο προσεγγίζουν από άλλη σκοπιά, αλλά ένα κοινό αίσθημα, το οποίο διαπνέει τη γραφή των δημιουργών και φτάνει ώς τον αναγνώστη.

Του...

Πεζά με ποιητική πολυσημία

Πεζά με ποιητική πολυσημία

Για τη συλλογή διηγημάτων της Κατερίνας Ηλιοπούλου «Δεν είναι ακόμα» (εκδ. Μελάνι).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Μπορεί η πεζογραφική γραφή να είναι αφήγη...

Πρώτο βιβλίο, πρώτο σκαλί

Πρώτο βιβλίο, πρώτο σκαλί

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αρετής Καράμπελα «Μελανά όπως τα μούρα» (εκδ. Θράκα) και τη νουβέλα της Βάσως Καλαντίδου «Στην πέτρα χαραγμένα» (εκδ. Ενύπνιο).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Ο ηθοποιός Στέλιος Τυριακίδης απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ