alt

Μέχρι πριν από 2-3 δεκαετίες στους απολογισμούς ή στις προτάσεις της εκάστοτε χρονιάς που έκαναν οι εφημερίδες, ανάμεσα στις κατηγορίες Ελληνική Πεζογραφία, Ξένη Πεζογραφία, Ποίηση, Δοκίμιο κ.λπ. βρισκόταν σταθερά και μια ξεχωριστή κατηγορία που ονομαζόταν «Ιστορικό μυθιστόρημα». Τα τελευταία χρόνια (πότε στ’ αλήθεια άλλαξε;) η κατηγορία αυτή αντικαταστάθηκε από το «Αστυνομικό μυθιστόρημα».

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Για του λόγου το αληθές, η εφημερίδα «Το Βήμα» έχει ειδική στήλη, όπου ο ειδικός στον χώρο Φίλιππος Φιλίππου αναλύει και κρίνει την αστυνομική λογοτεχνία, εγχώρια και μεταφρασμένη. Την ίδια στήλη τηρεί πολύ καιρό τώρα κι εδώ στο bookpress.gr  η συγγραφέας και μεταφράστρια Χίλντα Παπαδημητρίου, της οποίας οι παρατηρήσεις συνδέουν τις εξελίξεις στον διεθνή χώρο με την ελληνική παραγωγή. Αντίστοιχα, σε μη τακτικά διαστήματα η «Εφημερίδα των Συντακτών» έχει αφιερώσει δισέλιδες προτάσεις αστυνομικών μυθιστορημάτων, επιμελημένες από τον βιβλιοκριτικό Αριστοτέλη Σαΐνη.

Οι λογοτέχνες και οι αναγνώστες μαζί συνειδητοποίησαν ότι η σημερινή παγκόσμια κοινωνία –και η ελληνική μεταξύ άλλων– προσφέρει άφθονα παραδείγματα «ανώμαλης» συμπεριφοράς, τα οποία μπορεί να μελετηθούν και μέσω του σύγχρονου κοινωνικού μυθιστορήματος που είναι το αστυνομικό.

Γιατί συνέβη μια τέτοια μετακύλιση; Μήπως έπαψε να γράφεται Ιστορικό μυθιστόρημα; Όχι βέβαια· η ματιά του έλληνα είναι ακόμα και σήμερα στραμμένη προς το παρελθόν, είτε ως ένδοξο πεδίο υπερηφάνειας είτε σε μια νεότερη (νεωτερική και μετα-νεωτερική) αντίληψη ως πεδίο αναθεώρησης αντιλήψεων που τώρα τις βρίσκουμε και τις ξαναβρίσκουμε μπροστά μας.

Επομένως, η αναζήτηση των αιτίων γι’ αυτήν την εστίαση προς την αστυνομική λογοτεχνία οδηγεί –κατά τη γνώμη μου– σε δύο συμπεράσματα: αφενός, η ίδια η άνθιση του αστυνομικού αφηγήματος, τουλάχιστον από τη δεκαετία του ’90, είναι δεδομένη και αφετέρου η μετάθεση του ενδιαφέροντος από το παρελθόν στο κοινωνικό παρόν έκανε τα τέτοιου είδους αναγνώσματα πιο επίκαιρα. Οι λογοτέχνες και οι αναγνώστες μαζί συνειδητοποίησαν ότι η σημερινή παγκόσμια κοινωνία –και η ελληνική μεταξύ άλλων– προσφέρει άφθονα παραδείγματα «ανώμαλης» συμπεριφοράς, τα οποία μπορεί να μελετηθούν και μέσω του σύγχρονου κοινωνικού μυθιστορήματος που είναι το αστυνομικό. Το πτώμα κι ο γρίφος που αυτό επιβάλλει, η έρευνα και το άπλωμα των ενδείξεων σε διάφορες σκοτεινές κοινωνικές παραμέτρους είναι τόσο αναγνωστικά όσο και κοινωνιολογικά πρόσφορα τετράγωνα για να βαδίσουμε προς την ευρύτερη κατανόηση της κοινωνίας και των παθογενειών της. 

Σ’ αυτό το πλαίσιο, θα στενοχωρήσω πολλούς, αν προτείνω ότι πλέον αυτή η έμφαση στο αστυνομικό αφήγημα καλόν είναι να σταματήσει, να πάψει δηλαδή να απασχολεί ως ειδική κατηγορία και να περιληφθεί απλά στην ευρύτερη πεζογραφία;

Κι αυτό το πιστεύω όχι επειδή παρατηρείται κάμψη στην ποσότητα παραγωγής του, αφού το σκανδιναβικό αστυνομικό μυθιστόρημα γράφεται και μεταφράζεται αθρόα, το μεσογειακό και ειδικότερα το ελληνικό δεν έχει ατονήσει, τα κλασικά και νεότερα γαλλικά και αμερικάνικα είναι πάντα της μόδας. Ούτε από την άλλη έπαψαν τα κοινωνικά προβλήματα να είναι φλέγοντα ή άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο τα βλέπουμε, ώστε να αναδυθεί ένα άλλο είδος λόγου (ψυχολογικό μυθιστόρημα, δικαστικό, οικολογικό, μετααποικιοκρατικό κ.ά.). 

Προτείνω να πάψουμε να ξεχωρίζουμε την αστυνομική λογοτεχνία, αλλά να την εξετάζουμε με τους ίδιους όρους με τους οποίους διαβάζουμε και μελετάμε την υπόλοιπη πεζογραφία μας.

Σε αντίθεση με όλα αυτά, τα οποία δεν αγνοώ, προτείνω να πάψουμε να ξεχωρίζουμε την αστυνομική λογοτεχνία, αλλά να την εξετάζουμε με τους ίδιους όρους με τους οποίους διαβάζουμε και μελετάμε την υπόλοιπη πεζογραφία μας. Κι αυτό το υποστηρίζω επειδή το είδος για το οποίο μιλώ δείχνει ότι δεν μπορεί να σηκώσει αισθητικά την πεζογραφία παραπάνω και μένει σε μια στάσιμη (με μικρές εξαιρέσεις) ποιότητα. Καμία –πλην ελαχίστων– ουσιαστική επανάσταση δεν έχει κάνει στους τρόπους γραφής, το ύφος σε πολλές περιπτώσεις είναι ουδέτερο, άχρωμο και επίπεδο, η αισθητική της γραφής παραγκωνίζεται προς όφελος της δράσης…

Με λίγα λόγια ο μέσος όρος της ποιότητας του αστυνομικού δεν είναι ανώτερος (μάλλον το αντίθετο) από την υπόλοιπη πεζογραφία και το κύμα που δικαιολογημένα το έφερε στο ρετιρέ της προσοχής μας πρέπει να πάψει να μας εντυπωσιάζει. Θα συνεχίσουν να γράφονται αστυνομικά, πολλά από αυτά θα είναι οξυδερκή από κοινωνικοπολιτική άποψη και αξιόλογα από λογοτεχνική, αλλά αυτό δεν αρκεί να τα ξεχωρίσει από τα υπόλοιπα μυθιστορήματα, τα οποία σε μέσους όρους αλλά και σε κορυφές είναι καλύτερα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο του βιβλίο, η «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η επικράτεια της παραίτησης

Η επικράτεια της παραίτησης

Τρία τουλάχιστον κείμενα των τελευταίων μηνών αναδεικνύουν όχι ένα κοινό θέμα, το οποίο προσεγγίζουν από άλλη σκοπιά, αλλά ένα κοινό αίσθημα, το οποίο διαπνέει τη γραφή των δημιουργών και φτάνει ώς τον αναγνώστη.

Του...

Πεζά με ποιητική πολυσημία

Πεζά με ποιητική πολυσημία

Για τη συλλογή διηγημάτων της Κατερίνας Ηλιοπούλου «Δεν είναι ακόμα» (εκδ. Μελάνι).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Μπορεί η πεζογραφική γραφή να είναι αφήγη...

Πρώτο βιβλίο, πρώτο σκαλί

Πρώτο βιβλίο, πρώτο σκαλί

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αρετής Καράμπελα «Μελανά όπως τα μούρα» (εκδ. Θράκα) και τη νουβέλα της Βάσως Καλαντίδου «Στην πέτρα χαραγμένα» (εκδ. Ενύπνιο).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

Στο πλαίσιο του κύκλου «Γιατί Ψυχανάλυση;» 12 συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με την Βίκυ Φλέσσα που διοργανώνονται από τις εκδόσεις Αρμός, το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου το θέμα είναι «Γονείς και παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Ο κύκλος συνομιλιών «Γι...

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Η ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού, Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης, στήνει νέο ΕΚΕΒΙ ερήμην εκδοτών και συγγραφέων. Τα σωματεία των εκδοτών καταγγέλλουν ότι δεν υπήρξε καμία ανταπόκριση στα αιτήματά τους για συνάντηση και ζητούν από το υπουργείο, την ύστατη ώρα, να κληθούν για να συνεργαστούν. Φωτογραφία: Το κτίριο που...

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ