alt

Μέχρι πριν από 2-3 δεκαετίες στους απολογισμούς ή στις προτάσεις της εκάστοτε χρονιάς που έκαναν οι εφημερίδες, ανάμεσα στις κατηγορίες Ελληνική Πεζογραφία, Ξένη Πεζογραφία, Ποίηση, Δοκίμιο κ.λπ. βρισκόταν σταθερά και μια ξεχωριστή κατηγορία που ονομαζόταν «Ιστορικό μυθιστόρημα». Τα τελευταία χρόνια (πότε στ’ αλήθεια άλλαξε;) η κατηγορία αυτή αντικαταστάθηκε από το «Αστυνομικό μυθιστόρημα».

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Για του λόγου το αληθές, η εφημερίδα «Το Βήμα» έχει ειδική στήλη, όπου ο ειδικός στον χώρο Φίλιππος Φιλίππου αναλύει και κρίνει την αστυνομική λογοτεχνία, εγχώρια και μεταφρασμένη. Την ίδια στήλη τηρεί πολύ καιρό τώρα κι εδώ στο bookpress.gr  η συγγραφέας και μεταφράστρια Χίλντα Παπαδημητρίου, της οποίας οι παρατηρήσεις συνδέουν τις εξελίξεις στον διεθνή χώρο με την ελληνική παραγωγή. Αντίστοιχα, σε μη τακτικά διαστήματα η «Εφημερίδα των Συντακτών» έχει αφιερώσει δισέλιδες προτάσεις αστυνομικών μυθιστορημάτων, επιμελημένες από τον βιβλιοκριτικό Αριστοτέλη Σαΐνη.

Οι λογοτέχνες και οι αναγνώστες μαζί συνειδητοποίησαν ότι η σημερινή παγκόσμια κοινωνία –και η ελληνική μεταξύ άλλων– προσφέρει άφθονα παραδείγματα «ανώμαλης» συμπεριφοράς, τα οποία μπορεί να μελετηθούν και μέσω του σύγχρονου κοινωνικού μυθιστορήματος που είναι το αστυνομικό.

Γιατί συνέβη μια τέτοια μετακύλιση; Μήπως έπαψε να γράφεται Ιστορικό μυθιστόρημα; Όχι βέβαια· η ματιά του έλληνα είναι ακόμα και σήμερα στραμμένη προς το παρελθόν, είτε ως ένδοξο πεδίο υπερηφάνειας είτε σε μια νεότερη (νεωτερική και μετα-νεωτερική) αντίληψη ως πεδίο αναθεώρησης αντιλήψεων που τώρα τις βρίσκουμε και τις ξαναβρίσκουμε μπροστά μας.

Επομένως, η αναζήτηση των αιτίων γι’ αυτήν την εστίαση προς την αστυνομική λογοτεχνία οδηγεί –κατά τη γνώμη μου– σε δύο συμπεράσματα: αφενός, η ίδια η άνθιση του αστυνομικού αφηγήματος, τουλάχιστον από τη δεκαετία του ’90, είναι δεδομένη και αφετέρου η μετάθεση του ενδιαφέροντος από το παρελθόν στο κοινωνικό παρόν έκανε τα τέτοιου είδους αναγνώσματα πιο επίκαιρα. Οι λογοτέχνες και οι αναγνώστες μαζί συνειδητοποίησαν ότι η σημερινή παγκόσμια κοινωνία –και η ελληνική μεταξύ άλλων– προσφέρει άφθονα παραδείγματα «ανώμαλης» συμπεριφοράς, τα οποία μπορεί να μελετηθούν και μέσω του σύγχρονου κοινωνικού μυθιστορήματος που είναι το αστυνομικό. Το πτώμα κι ο γρίφος που αυτό επιβάλλει, η έρευνα και το άπλωμα των ενδείξεων σε διάφορες σκοτεινές κοινωνικές παραμέτρους είναι τόσο αναγνωστικά όσο και κοινωνιολογικά πρόσφορα τετράγωνα για να βαδίσουμε προς την ευρύτερη κατανόηση της κοινωνίας και των παθογενειών της. 

Σ’ αυτό το πλαίσιο, θα στενοχωρήσω πολλούς, αν προτείνω ότι πλέον αυτή η έμφαση στο αστυνομικό αφήγημα καλόν είναι να σταματήσει, να πάψει δηλαδή να απασχολεί ως ειδική κατηγορία και να περιληφθεί απλά στην ευρύτερη πεζογραφία;

Κι αυτό το πιστεύω όχι επειδή παρατηρείται κάμψη στην ποσότητα παραγωγής του, αφού το σκανδιναβικό αστυνομικό μυθιστόρημα γράφεται και μεταφράζεται αθρόα, το μεσογειακό και ειδικότερα το ελληνικό δεν έχει ατονήσει, τα κλασικά και νεότερα γαλλικά και αμερικάνικα είναι πάντα της μόδας. Ούτε από την άλλη έπαψαν τα κοινωνικά προβλήματα να είναι φλέγοντα ή άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο τα βλέπουμε, ώστε να αναδυθεί ένα άλλο είδος λόγου (ψυχολογικό μυθιστόρημα, δικαστικό, οικολογικό, μετααποικιοκρατικό κ.ά.). 

Προτείνω να πάψουμε να ξεχωρίζουμε την αστυνομική λογοτεχνία, αλλά να την εξετάζουμε με τους ίδιους όρους με τους οποίους διαβάζουμε και μελετάμε την υπόλοιπη πεζογραφία μας.

Σε αντίθεση με όλα αυτά, τα οποία δεν αγνοώ, προτείνω να πάψουμε να ξεχωρίζουμε την αστυνομική λογοτεχνία, αλλά να την εξετάζουμε με τους ίδιους όρους με τους οποίους διαβάζουμε και μελετάμε την υπόλοιπη πεζογραφία μας. Κι αυτό το υποστηρίζω επειδή το είδος για το οποίο μιλώ δείχνει ότι δεν μπορεί να σηκώσει αισθητικά την πεζογραφία παραπάνω και μένει σε μια στάσιμη (με μικρές εξαιρέσεις) ποιότητα. Καμία –πλην ελαχίστων– ουσιαστική επανάσταση δεν έχει κάνει στους τρόπους γραφής, το ύφος σε πολλές περιπτώσεις είναι ουδέτερο, άχρωμο και επίπεδο, η αισθητική της γραφής παραγκωνίζεται προς όφελος της δράσης…

Με λίγα λόγια ο μέσος όρος της ποιότητας του αστυνομικού δεν είναι ανώτερος (μάλλον το αντίθετο) από την υπόλοιπη πεζογραφία και το κύμα που δικαιολογημένα το έφερε στο ρετιρέ της προσοχής μας πρέπει να πάψει να μας εντυπωσιάζει. Θα συνεχίσουν να γράφονται αστυνομικά, πολλά από αυτά θα είναι οξυδερκή από κοινωνικοπολιτική άποψη και αξιόλογα από λογοτεχνική, αλλά αυτό δεν αρκεί να τα ξεχωρίσει από τα υπόλοιπα μυθιστορήματα, τα οποία σε μέσους όρους αλλά και σε κορυφές είναι καλύτερα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο του βιβλίο, η «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η επικράτεια της παραίτησης

Η επικράτεια της παραίτησης

Τρία τουλάχιστον κείμενα των τελευταίων μηνών αναδεικνύουν όχι ένα κοινό θέμα, το οποίο προσεγγίζουν από άλλη σκοπιά, αλλά ένα κοινό αίσθημα, το οποίο διαπνέει τη γραφή των δημιουργών και φτάνει ώς τον αναγνώστη.

Του...

Πεζά με ποιητική πολυσημία

Πεζά με ποιητική πολυσημία

Για τη συλλογή διηγημάτων της Κατερίνας Ηλιοπούλου «Δεν είναι ακόμα» (εκδ. Μελάνι).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Μπορεί η πεζογραφική γραφή να είναι αφήγη...

Πρώτο βιβλίο, πρώτο σκαλί

Πρώτο βιβλίο, πρώτο σκαλί

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αρετής Καράμπελα «Μελανά όπως τα μούρα» (εκδ. Θράκα) και τη νουβέλα της Βάσως Καλαντίδου «Στην πέτρα χαραγμένα» (εκδ. Ενύπνιο).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ