alt

Μέχρι πριν από 2-3 δεκαετίες στους απολογισμούς ή στις προτάσεις της εκάστοτε χρονιάς που έκαναν οι εφημερίδες, ανάμεσα στις κατηγορίες Ελληνική Πεζογραφία, Ξένη Πεζογραφία, Ποίηση, Δοκίμιο κ.λπ. βρισκόταν σταθερά και μια ξεχωριστή κατηγορία που ονομαζόταν «Ιστορικό μυθιστόρημα». Τα τελευταία χρόνια (πότε στ’ αλήθεια άλλαξε;) η κατηγορία αυτή αντικαταστάθηκε από το «Αστυνομικό μυθιστόρημα».

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Για του λόγου το αληθές, η εφημερίδα «Το Βήμα» έχει ειδική στήλη, όπου ο ειδικός στον χώρο Φίλιππος Φιλίππου αναλύει και κρίνει την αστυνομική λογοτεχνία, εγχώρια και μεταφρασμένη. Την ίδια στήλη τηρεί πολύ καιρό τώρα κι εδώ στο bookpress.gr  η συγγραφέας και μεταφράστρια Χίλντα Παπαδημητρίου, της οποίας οι παρατηρήσεις συνδέουν τις εξελίξεις στον διεθνή χώρο με την ελληνική παραγωγή. Αντίστοιχα, σε μη τακτικά διαστήματα η «Εφημερίδα των Συντακτών» έχει αφιερώσει δισέλιδες προτάσεις αστυνομικών μυθιστορημάτων, επιμελημένες από τον βιβλιοκριτικό Αριστοτέλη Σαΐνη.

Οι λογοτέχνες και οι αναγνώστες μαζί συνειδητοποίησαν ότι η σημερινή παγκόσμια κοινωνία –και η ελληνική μεταξύ άλλων– προσφέρει άφθονα παραδείγματα «ανώμαλης» συμπεριφοράς, τα οποία μπορεί να μελετηθούν και μέσω του σύγχρονου κοινωνικού μυθιστορήματος που είναι το αστυνομικό.

Γιατί συνέβη μια τέτοια μετακύλιση; Μήπως έπαψε να γράφεται Ιστορικό μυθιστόρημα; Όχι βέβαια· η ματιά του έλληνα είναι ακόμα και σήμερα στραμμένη προς το παρελθόν, είτε ως ένδοξο πεδίο υπερηφάνειας είτε σε μια νεότερη (νεωτερική και μετα-νεωτερική) αντίληψη ως πεδίο αναθεώρησης αντιλήψεων που τώρα τις βρίσκουμε και τις ξαναβρίσκουμε μπροστά μας.

Επομένως, η αναζήτηση των αιτίων γι’ αυτήν την εστίαση προς την αστυνομική λογοτεχνία οδηγεί –κατά τη γνώμη μου– σε δύο συμπεράσματα: αφενός, η ίδια η άνθιση του αστυνομικού αφηγήματος, τουλάχιστον από τη δεκαετία του ’90, είναι δεδομένη και αφετέρου η μετάθεση του ενδιαφέροντος από το παρελθόν στο κοινωνικό παρόν έκανε τα τέτοιου είδους αναγνώσματα πιο επίκαιρα. Οι λογοτέχνες και οι αναγνώστες μαζί συνειδητοποίησαν ότι η σημερινή παγκόσμια κοινωνία –και η ελληνική μεταξύ άλλων– προσφέρει άφθονα παραδείγματα «ανώμαλης» συμπεριφοράς, τα οποία μπορεί να μελετηθούν και μέσω του σύγχρονου κοινωνικού μυθιστορήματος που είναι το αστυνομικό. Το πτώμα κι ο γρίφος που αυτό επιβάλλει, η έρευνα και το άπλωμα των ενδείξεων σε διάφορες σκοτεινές κοινωνικές παραμέτρους είναι τόσο αναγνωστικά όσο και κοινωνιολογικά πρόσφορα τετράγωνα για να βαδίσουμε προς την ευρύτερη κατανόηση της κοινωνίας και των παθογενειών της. 

Σ’ αυτό το πλαίσιο, θα στενοχωρήσω πολλούς, αν προτείνω ότι πλέον αυτή η έμφαση στο αστυνομικό αφήγημα καλόν είναι να σταματήσει, να πάψει δηλαδή να απασχολεί ως ειδική κατηγορία και να περιληφθεί απλά στην ευρύτερη πεζογραφία;

Κι αυτό το πιστεύω όχι επειδή παρατηρείται κάμψη στην ποσότητα παραγωγής του, αφού το σκανδιναβικό αστυνομικό μυθιστόρημα γράφεται και μεταφράζεται αθρόα, το μεσογειακό και ειδικότερα το ελληνικό δεν έχει ατονήσει, τα κλασικά και νεότερα γαλλικά και αμερικάνικα είναι πάντα της μόδας. Ούτε από την άλλη έπαψαν τα κοινωνικά προβλήματα να είναι φλέγοντα ή άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο τα βλέπουμε, ώστε να αναδυθεί ένα άλλο είδος λόγου (ψυχολογικό μυθιστόρημα, δικαστικό, οικολογικό, μετααποικιοκρατικό κ.ά.). 

Προτείνω να πάψουμε να ξεχωρίζουμε την αστυνομική λογοτεχνία, αλλά να την εξετάζουμε με τους ίδιους όρους με τους οποίους διαβάζουμε και μελετάμε την υπόλοιπη πεζογραφία μας.

Σε αντίθεση με όλα αυτά, τα οποία δεν αγνοώ, προτείνω να πάψουμε να ξεχωρίζουμε την αστυνομική λογοτεχνία, αλλά να την εξετάζουμε με τους ίδιους όρους με τους οποίους διαβάζουμε και μελετάμε την υπόλοιπη πεζογραφία μας. Κι αυτό το υποστηρίζω επειδή το είδος για το οποίο μιλώ δείχνει ότι δεν μπορεί να σηκώσει αισθητικά την πεζογραφία παραπάνω και μένει σε μια στάσιμη (με μικρές εξαιρέσεις) ποιότητα. Καμία –πλην ελαχίστων– ουσιαστική επανάσταση δεν έχει κάνει στους τρόπους γραφής, το ύφος σε πολλές περιπτώσεις είναι ουδέτερο, άχρωμο και επίπεδο, η αισθητική της γραφής παραγκωνίζεται προς όφελος της δράσης…

Με λίγα λόγια ο μέσος όρος της ποιότητας του αστυνομικού δεν είναι ανώτερος (μάλλον το αντίθετο) από την υπόλοιπη πεζογραφία και το κύμα που δικαιολογημένα το έφερε στο ρετιρέ της προσοχής μας πρέπει να πάψει να μας εντυπωσιάζει. Θα συνεχίσουν να γράφονται αστυνομικά, πολλά από αυτά θα είναι οξυδερκή από κοινωνικοπολιτική άποψη και αξιόλογα από λογοτεχνική, αλλά αυτό δεν αρκεί να τα ξεχωρίσει από τα υπόλοιπα μυθιστορήματα, τα οποία σε μέσους όρους αλλά και σε κορυφές είναι καλύτερα.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο του βιβλίο, η «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η επικράτεια της παραίτησης

Η επικράτεια της παραίτησης

Τρία τουλάχιστον κείμενα των τελευταίων μηνών αναδεικνύουν όχι ένα κοινό θέμα, το οποίο προσεγγίζουν από άλλη σκοπιά, αλλά ένα κοινό αίσθημα, το οποίο διαπνέει τη γραφή των δημιουργών και φτάνει ώς τον αναγνώστη.

Του...

Πεζά με ποιητική πολυσημία

Πεζά με ποιητική πολυσημία

Για τη συλλογή διηγημάτων της Κατερίνας Ηλιοπούλου «Δεν είναι ακόμα» (εκδ. Μελάνι).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Μπορεί η πεζογραφική γραφή να είναι αφήγη...

Πρώτο βιβλίο, πρώτο σκαλί

Πρώτο βιβλίο, πρώτο σκαλί

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αρετής Καράμπελα «Μελανά όπως τα μούρα» (εκδ. Θράκα) και τη νουβέλα της Βάσως Καλαντίδου «Στην πέτρα χαραγμένα» (εκδ. Ενύπνιο).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

 Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, κ. Σταύρος Ζουµπουλάκης. Η τρίτη εκδήλωση έχει τίτλο «Κορνήλι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ