debate_tefxos_7

Του Σωτήρη Βανδώρου

Στην Ελλάδα από το 1989 οι καθημερινές εφημερίδες «χάνουν» φύλλα κάθε χρόνο. Η ραγδαία ανάπτυξη των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών μέσων και του διαδικτύου ασκεί όλο και μεγαλύτερη πίεση στον Τύπο. Πώς θα «κρατήσει» τους συστηματικούς αναγνώστες και πώς θα δημιουργήσει νέους;

Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Μια τάση είναι η προσαρμογή στα πρότυπα που θέτει η κυρίαρχη επικοινωνιακή συνθήκη, αυτή της τηλεόρασης. Δηλαδή, έμφαση στην εικονογραφική διάσταση, απλοποίηση της γλώσσας, μεγαλύτερη κάλυψη σε «ελαφριά» θεματολογία, προσέγγιση των ζητημάτων μέσω της προσωποποίησης και της δραματοποίησης. Βασικό σκεπτικό είναι ότι στο κοινό, το οποίο έχει πια δωρεάν πρόσβαση σε πληθώρα ηλεκτρονικών μέσων, που έχει λιγότερο ελεύθερο χρόνο λόγω εντατικοποίησης της εργασίας, που έχει απογοητευτεί ή, εν πάση περιπτώσει, δεν διατηρεί το ίδιο ενδιαφέρον για τα δημόσια ζητήματα, θα πρέπει να προσφέρεται κάτι «ελκυστικό» κι ευκολοδιάβαστο. Oι κυριακάτικες εφημερίδες έχουν προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, προσφέροντας οπτικοακουστικό υλικό. Σε ποιες περιπτώσεις αυτό είναι συναφές με τη δημοσιογραφική τους ύλη και δεν υπονομεύει την τελευταία είναι θέμα ξεχωριστoύ προβληματισμού.

Σε ένα τέτοιο επικοινωνιακό περιβάλλον, ποια μπορεί να είναι η τύχη των σελίδων των εφημερίδων που αφορούν το βιβλίο; Επισφαλής κι αβέβαιη. Γεγονός είναι ότι ούτε η διεθνής εμπειρία είναι ενθαρρυντική. Ο χώρος που αφιερώνεται στη βιβλιοπαρουσίαση και στη βιβλιοκριτική στα παραδοσιακά έντυπα τείνει να συρρικνώνεται.

Η άσκηση κάθε είδους λογοτεχνικής κριτικής κατά τον 17o και τον 18o αιώνα σε φιλολογικά σαλόνια, σε λέσχες, σε καφενεία και ιδίως σε φυλλάδες κι εφημερίδες μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών ήταν το πρώτο βήμα για τη δημιουργία αυτού που αποκαλούμε δημόσιο χώρο.

Εδώ είναι ίσως σκόπιμη μια αναφορά στην ιστορία. Η άσκηση κάθε είδους λογοτεχνικής κριτικής κατά τον 17o και τον 18o αιώνα σε φιλολογικά σαλόνια, σε λέσχες, σε καφενεία και ιδίως σε φυλλάδες κι εφημερίδες μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών ήταν το πρώτο βήμα για τη δημιουργία αυτού που αποκαλούμε δημόσιο χώρο. Σταδιακά, η κριτική αυτή επεκτάθηκε και στα πολιτικά ζητήματα, ενώ ενέπλεξε ένα ευρύτερο κοινό. Υπέσκαψε έτσι τα θεμέλια της απολυταρχίας και προετοίμασε το έδαφος για τις μεγάλες δημοκρατικές επαναστάσεις. Σε αυτή την προοπτική, βιβλίο κι εφημερίδα μοιράζονται όχι μόνο κοινή καταγωγή, αλλά και συγγενείς αξίες και στοχεύσεις. Όσο η εφημερίδα απομακρύνεται από αυτά τα χαρακτηριστικά προς τη λογική του θεάματος και της ελαφρότητας, τόσο υπονομεύει την ίδια της την ταυτότητα. Σε βάθος χρόνου θα αυτο-απαξιωθεί. Μπορεί η στήριξη του βιβλίου από τις εφημερίδες να μη φέρνει άμεσα κι εντυπωσιακά εμπορικά αποτελέσματα, αλλά συμβάλλει στην κουλτούρα της ανάγνωσης, του γραπτού λόγου, της κριτικής, της διακίνησης των ιδεών. Αν χαθεί αυτή η κουλτούρα, οι εφημερίδες ίσως χάσουν τελικά και τον λόγο ύπαρξής τους.

Να, όμως, που το παιχνίδι δεν έχει κριθεί. Ενώ ο χώρος για το βιβλίο στις παραδοσιακές εφημερίδες περιορίζεται, καινούργια έντυπα για το βιβλίο γεννιούνται – καλή ώρα, όπως αυτό που κρατάς στα χέρια σου, αναγνώστη. Όμως, προσοχή! Η υπεράσπιση της ανάγνωσης δεν είναι μια μάχη που μπορεί πλέον να δοθεί με πρότυπα που είχαν ισχύ 50 χρόνια πριν. Έχει νόημα σήμερα να απευθυνθούμε σε έναν νεαρό –και όχι μόνο νεαρό– αναγνώστη με σημαία μας κείμενα-κατεβατά κι αδιαφορώντας για την αισθητική απόλαυση που προσφέρει μια ζυγισμένη σχέση μεταξύ του κειμένου και της εικονογραφικής του υποστήριξης; Ζητούμενο είναι μια νέα ισορροπία ανάμεσα, αφενός, στην απαίτηση για κριτική ματιά και μεστό, ποιοτικό γράψιμο και, αφετέρου, στη δημιουργική αξιοποίηση των τεχνολογικών εξελίξεων που επηρεάζουν όλες τις όψεις του βίου μας, επομένως και των αναγνωστικών μας πρακτικών.

* Ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Αλλαγή δομής της δημοσιότητας
Jürgen Habermas
Nήσος

Διασκέδαση μέχρι θανάτου
Νeil Postman
Κατάρτι

ΜΜΕ και λογοτεχνία
Συλλογικό
Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας

Ιστορία των μέσων μαζικής επικοινωνίας
Frédéric Barbier
Δρομέας

Σωτήρης Βανδώρος


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τι θέλουμε να κάνει το σχολείο μας;

Τι θέλουμε να κάνει το σχολείο μας;

Σκέψεις γύρω από τα πιο αποτελεσματικά εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο και αναπόφευκτες συγκρίσεις με το «ελληνικό παράδειγμα», με αφορμή το βιβλίο-μελέτη της Lucy Crehan «Φυτώρια ευφυΐας» (μτφρ. Μαρία Παπαηλιάδη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Του Σωτήρη Βανδώρου ...

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Για το βιβλίο «Life 3.0» του Max Tegmark (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Εξολοθρευτής, Μάτριξ, Blade Runner κτλ. κτλ. Οι συνειρμοί που κάνουμε οι περισσότεροι όταν ακούμε περί τεχνητή...

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Για το βιβλίο «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Η σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» του Γιώργου Σιακαντάρη (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Του Σωτήρη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ