debate_tefxos_7

Του Σωτήρη Βανδώρου

Στην Ελλάδα από το 1989 οι καθημερινές εφημερίδες «χάνουν» φύλλα κάθε χρόνο. Η ραγδαία ανάπτυξη των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών μέσων και του διαδικτύου ασκεί όλο και μεγαλύτερη πίεση στον Τύπο. Πώς θα «κρατήσει» τους συστηματικούς αναγνώστες και πώς θα δημιουργήσει νέους;

Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Μια τάση είναι η προσαρμογή στα πρότυπα που θέτει η κυρίαρχη επικοινωνιακή συνθήκη, αυτή της τηλεόρασης. Δηλαδή, έμφαση στην εικονογραφική διάσταση, απλοποίηση της γλώσσας, μεγαλύτερη κάλυψη σε «ελαφριά» θεματολογία, προσέγγιση των ζητημάτων μέσω της προσωποποίησης και της δραματοποίησης. Βασικό σκεπτικό είναι ότι στο κοινό, το οποίο έχει πια δωρεάν πρόσβαση σε πληθώρα ηλεκτρονικών μέσων, που έχει λιγότερο ελεύθερο χρόνο λόγω εντατικοποίησης της εργασίας, που έχει απογοητευτεί ή, εν πάση περιπτώσει, δεν διατηρεί το ίδιο ενδιαφέρον για τα δημόσια ζητήματα, θα πρέπει να προσφέρεται κάτι «ελκυστικό» κι ευκολοδιάβαστο. Oι κυριακάτικες εφημερίδες έχουν προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, προσφέροντας οπτικοακουστικό υλικό. Σε ποιες περιπτώσεις αυτό είναι συναφές με τη δημοσιογραφική τους ύλη και δεν υπονομεύει την τελευταία είναι θέμα ξεχωριστoύ προβληματισμού.

Σε ένα τέτοιο επικοινωνιακό περιβάλλον, ποια μπορεί να είναι η τύχη των σελίδων των εφημερίδων που αφορούν το βιβλίο; Επισφαλής κι αβέβαιη. Γεγονός είναι ότι ούτε η διεθνής εμπειρία είναι ενθαρρυντική. Ο χώρος που αφιερώνεται στη βιβλιοπαρουσίαση και στη βιβλιοκριτική στα παραδοσιακά έντυπα τείνει να συρρικνώνεται.

Η άσκηση κάθε είδους λογοτεχνικής κριτικής κατά τον 17o και τον 18o αιώνα σε φιλολογικά σαλόνια, σε λέσχες, σε καφενεία και ιδίως σε φυλλάδες κι εφημερίδες μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών ήταν το πρώτο βήμα για τη δημιουργία αυτού που αποκαλούμε δημόσιο χώρο.

Εδώ είναι ίσως σκόπιμη μια αναφορά στην ιστορία. Η άσκηση κάθε είδους λογοτεχνικής κριτικής κατά τον 17o και τον 18o αιώνα σε φιλολογικά σαλόνια, σε λέσχες, σε καφενεία και ιδίως σε φυλλάδες κι εφημερίδες μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών ήταν το πρώτο βήμα για τη δημιουργία αυτού που αποκαλούμε δημόσιο χώρο. Σταδιακά, η κριτική αυτή επεκτάθηκε και στα πολιτικά ζητήματα, ενώ ενέπλεξε ένα ευρύτερο κοινό. Υπέσκαψε έτσι τα θεμέλια της απολυταρχίας και προετοίμασε το έδαφος για τις μεγάλες δημοκρατικές επαναστάσεις. Σε αυτή την προοπτική, βιβλίο κι εφημερίδα μοιράζονται όχι μόνο κοινή καταγωγή, αλλά και συγγενείς αξίες και στοχεύσεις. Όσο η εφημερίδα απομακρύνεται από αυτά τα χαρακτηριστικά προς τη λογική του θεάματος και της ελαφρότητας, τόσο υπονομεύει την ίδια της την ταυτότητα. Σε βάθος χρόνου θα αυτο-απαξιωθεί. Μπορεί η στήριξη του βιβλίου από τις εφημερίδες να μη φέρνει άμεσα κι εντυπωσιακά εμπορικά αποτελέσματα, αλλά συμβάλλει στην κουλτούρα της ανάγνωσης, του γραπτού λόγου, της κριτικής, της διακίνησης των ιδεών. Αν χαθεί αυτή η κουλτούρα, οι εφημερίδες ίσως χάσουν τελικά και τον λόγο ύπαρξής τους.

Να, όμως, που το παιχνίδι δεν έχει κριθεί. Ενώ ο χώρος για το βιβλίο στις παραδοσιακές εφημερίδες περιορίζεται, καινούργια έντυπα για το βιβλίο γεννιούνται – καλή ώρα, όπως αυτό που κρατάς στα χέρια σου, αναγνώστη. Όμως, προσοχή! Η υπεράσπιση της ανάγνωσης δεν είναι μια μάχη που μπορεί πλέον να δοθεί με πρότυπα που είχαν ισχύ 50 χρόνια πριν. Έχει νόημα σήμερα να απευθυνθούμε σε έναν νεαρό –και όχι μόνο νεαρό– αναγνώστη με σημαία μας κείμενα-κατεβατά κι αδιαφορώντας για την αισθητική απόλαυση που προσφέρει μια ζυγισμένη σχέση μεταξύ του κειμένου και της εικονογραφικής του υποστήριξης; Ζητούμενο είναι μια νέα ισορροπία ανάμεσα, αφενός, στην απαίτηση για κριτική ματιά και μεστό, ποιοτικό γράψιμο και, αφετέρου, στη δημιουργική αξιοποίηση των τεχνολογικών εξελίξεων που επηρεάζουν όλες τις όψεις του βίου μας, επομένως και των αναγνωστικών μας πρακτικών.

* Ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ

Αλλαγή δομής της δημοσιότητας
Jürgen Habermas
Nήσος

Διασκέδαση μέχρι θανάτου
Νeil Postman
Κατάρτι

ΜΜΕ και λογοτεχνία
Συλλογικό
Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας

Ιστορία των μέσων μαζικής επικοινωνίας
Frédéric Barbier
Δρομέας

Σωτήρης Βανδώρος

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τι θέλουμε να κάνει το σχολείο μας;

Τι θέλουμε να κάνει το σχολείο μας;

Σκέψεις γύρω από τα πιο αποτελεσματικά εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο και αναπόφευκτες συγκρίσεις με το «ελληνικό παράδειγμα», με αφορμή το βιβλίο-μελέτη της Lucy Crehan «Φυτώρια ευφυΐας» (μτφρ. Μαρία Παπαηλιάδη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Του Σωτήρη Βανδώρου ...

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Για το βιβλίο «Life 3.0» του Max Tegmark (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Εξολοθρευτής, Μάτριξ, Blade Runner κτλ. κτλ. Οι συνειρμοί που κάνουμε οι περισσότεροι όταν ακούμε περί τεχνητή...

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Για το βιβλίο «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Η σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» του Γιώργου Σιακαντάρη (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Του Σωτήρη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ