siakantar 700x467

Για το βιβλίο «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Η σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» του Γιώργου Σιακαντάρη (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Είναι πανθομολογούμενο ότι η σοσιαλδημοκρατία διέρχεται, καιρό τώρα, βαθιά κρίση. Για ορισμένους είναι ήδη νεκρή. Όχι για τον Γιώργο Σιακαντάρη. Για εκείνον, ταγμένο στο σοσιαλδημοκρατικό σχέδιο, είναι η πιο έγκυρη κι ελπιδοφόρα λύση στο πολιτικό μας πρόβλημα. Αρκεί να διαγνώσουμε σωστά τις αιτίες και τις συνθήκες υπό τις οποίες έχασε σημαντικό μέρος της εκλογικής και της ιδεολογικής της επιρροής. Μόνον έτσι όσοι εξακολουθούν και συμμερίζονται τις αρχές και τις αξίες της θα καταστούν ικανοί να την αναζωογονήσουν και να την κάνουν και πάλι ηγέτιδα δύναμη.

Στο στοχαστικό του δοκίμιο αναλαμβάνει ακριβώς αυτό. Δηλαδή, με εκτενείς αναφορές σε σημαντικούς ιστορικούς σταθμούς χάρις στους οποίους συγκροτήθηκε κι εξελίχθηκε η διακεκριμένη αυτή πολιτική παράδοση, ο συγγραφέας εντοπίζει τα ουσιώδη γνωρίσματά της, έτσι όπως αυτά διαμορφώθηκαν προοδευτικά. Επιπλέον, αξιολογεί ορισμένες από τις πλέον δημοφιλείς, αλλά προβληματικές για εκείνον, ερμηνείες της κρίσης της. Και, τέλος, εξηγεί γιατί είναι εξαιρετικά απαιτητική υπόθεση η πολιτική της ανάκαμψη, συνάμα όμως κι επιτακτική ανάγκη για την ίδια τη δημοκρατία.

Κάνει ένα εκτενές εννοιολογικό και διανοητικό ξεκαθάρισμα, προβοκάροντας ταυτόχρονα τον αναγνώστη να στοχαστεί ο ίδιος τα θεμελιώδη και να αποκρυσταλλώσει για λογαριασμό του μια εντελή κατανόηση της σοσιαλδημοκρατίας σε συνάφεια ιδίως προς το φιλελευθερισμό και τη δημοκρατία.

Δυο πράγματα δεν θα βρει ο αναγνώστης στο συγκεκριμένο βιβλίο: Πρώτον, δεν υπάρχει διαπραγμάτευση της ελληνικής περίπτωσης (παρά μόνον ελάχιστες παρεμπίπτουσες αναφορές), καθώς προαναγγέλλεται εδώ η συγγραφή επόμενου βιβλίου που θα έχει ως αντικείμενο ακριβώς αυτό – και το οποίο, περιττό να πούμε, αναμένουμε με ξεχωριστό ενδιαφέρον. Δεύτερον, δεν υπάρχει ένα συνολικό πρόγραμμα που εξειδικεύει, οργανώνει και ιεραρχεί μια δέσμη σοσιαλδημοκρατικών πολιτικών που ανταποκρίνονται στη σημερινή συγκυρία. Αυτό δεν είναι στις προθέσεις του Σιακαντάρη. Περισσότερο επιθυμεί να κάνει ένα εκτενές εννοιολογικό και διανοητικό ξεκαθάρισμα, προβοκάροντας ταυτόχρονα τον αναγνώστη να στοχαστεί ο ίδιος τα θεμελιώδη και να αποκρυσταλλώσει για λογαριασμό του μια εντελή κατανόηση της σοσιαλδημοκρατίας σε συνάφεια ιδίως προς το φιλελευθερισμό και τη δημοκρατία – κάτι που προκύπτει πειστικά ως μείζον και διόλου προφανές ζήτημα.

Βασική θέση του Σιακαντάρη είναι ότι ενώ αναμφίβολα η σοσιαλδημοκρατία οφείλει να απεμπολήσει ό,τι είναι ξένο προς αυτήν (και της καταλογίζεται ότι απώλεσε την ταυτότητά της προσεταιριζόμενη αλλότριες πολιτικές ιδέες και πρακτικές), αυτό δεν ισοδυναμεί με μια επιστροφή στο παρελθόν της. Κι αυτό διότι όσο ένδοξη κι αν υπήρξε η ιστορία της αυτή συναρθρώθηκε με τη δομή του έθνους-κράτους. Ωστόσο, σήμερα, μόνον εφόσον λειτουργήσει στο επίπεδο της παγκοσμιότητας έχει δυνατότητες ανάκτησης της πολιτικής επιρροής της. Οι μέρες δόξας της είναι ασφαλώς μια πολύτιμη και διδακτική κληρονομιά, αλλά αυτήν πρέπει να την επεξεργαστεί κριτικά προκειμένου να αποφασίσει τι πρέπει να διατηρηθεί και τι να αλλάξει. Εξάλλου, μας υπενθυμίζει ο Σιακαντάρης, η σοσιαλδημοκρατία εξ αρχής αυτοπροσδιορίστηκε ως μια δύναμη σε διαρκή κίνηση και σε διαρκή (αυτο)μεταρρύθμιση. Με άλλα λόγια, θα μας πει ο συγγραφέας, μια απόφανση του τύπου «η σοσιαλδημοκρατία οικειοποιήθηκε σε υπερβολικό βαθμό το νεοφιλελεύθερο σκεπτικό αυτοπροδιδόμενη, επομένως η επιστροφή στις ρίζες είναι επιβεβλημένη» είναι μάλλον ρηχή από αναλυτική άποψη και πάντως ατελέσφορη από πολιτική. Ο Σιακαντάρης, φερ’ ειπείν, αμφιβάλλει ότι εάν υποθέσουμε πως ο Τόνι Μπλερ έσυρε πολύ δεξιά τους Εργατικούς, ο Κόρμπιν σήμερα με τη σαφή αριστερή στροφή του δίνει τη λύση. Τα πράγματα είναι, καλώς ή κακώς, περισσότερο σύνθετα και δισεπίλυτα.

Σαφώς ως μείζον πρόβλημα για τη σοσιαλδημοκρατία τίθεται η αδυναμία της να υποσχεθεί πειστικά τη διατήρηση των προσδοκιών για ανοδική κοινωνική κινητικότητα. Γιατί; Διότι αντί να μεταβεί στο επίπεδο των παγκοσμιοποιητικών διεργασιών, να παρέμβει η ίδια και να τις καθοδηγήσει στη βάση μιας ευρείας συμμαχίας μεσαίων και κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων, παρέμεινε εγκλωβισμένη στο επίπεδο του έθνους-κράτους (όπως εν πολλοίς και τα συνδικάτα). Ενώ οι αγορές, η παραγωγή, οι επιχειρήσεις, το κεφάλαιο κινούνται σε ρυθμούς παγκοσμιοποίησης, η σοσιαλδημοκρατία εξακολουθεί να λειτουργεί με κεϋνσιανές εθνικές πολιτικές της δεκαετίας του ’70.

sosiadhmokratia1Προτού όμως φτάσουμε στο σήμερα, ο Σιακαντάρης αφιερώνει πολλές σελίδες σε μια περιδιάβαση στη θεωρητική αλλά και στην πρακτική παράδοση της σοσιαλδημοκρατίας διά μέσω της οποίας ξεχωρίζουμε, μεταξύ πολλών άλλων, δυο σημεία. Πρώτον, η συσχέτισή της με το φιλελευθερισμό δεν πρέπει να θεωρηθεί ως σχέση σύγκλισης με κάτι εξωτερικό προς αυτήν, επομένως και ως μια σχέση μερικούς επικάλυψης. Αντίθετα, ο φιλελευθερισμός είναι καταστατικά εγγεγραμμένος στον πυρήνα της. Η σοσιαλδημοκρατία είναι κατά τρόπο εγγενή και χαρακτηριστικό φιλελεύθερη. Είναι σωστή η έμφαση σ’ αυτό το γνώρισμά της. Βρίσκουμε ωστόσο μια υπερβολή στη θεώρηση του συγγραφέα σύμφωνα με την οποία περίπου δεν έχει νόημα να διαχωρίζουμε τη σοσιαλδημοκρατία και το φιλελευθερισμό ως διακριτές ιδεολογικές παραδόσεις, ή στην αναγόρευση του Καντ σε σοσιαλδημοκράτη. Από μεθοδολογική άποψη βρίσκουμε πιο εύλογο να καταγράφουμε τις ιδεολογίες σε πληθυντικό αριθμό, κάνοντας λόγο για σοσιαλισμούς, φιλελευθερισμούς κ.ο.κ. στις ποικίλες παραλλαγές που εμφανίστηκαν αυτές ιστορικά, παρά να επιχειρούμε να  τις συγκροτήσουμε σε μια αυθεντική, υποτίθεται, εκδοχή. Δεύτερον, εάν η σοσιαλδημοκρατία περνά διάφορες «περιπέτειες» εντός των διαφορετικών πολιτικών συστημάτων της Ευρώπης, όσον αφορά τις σχέσεις τις με πλήθος κομματικών και ιδεολογικών δυνάμεων, αυτό που δεν παραλλάσσει, αλλά συνιστά τρόπον τινά τη σταθερά της, είναι η προσήλωσή της στη δημοκρατία και την υπεράσπισή της. Είναι αυτό που δίνει και τον τίτλο στο βιβλίο: το πρωτείο της δημοκρατίας. Τα υπόλοιπα, ακόμη και το αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης, θα ισχυριστεί ο Σιακαντάρης, σκανδαλίζοντας ορισμένους, έπονται σε σημασία.

Ο συγγραφέας θα συνομιλήσει ακόμη με μεγάλους σύγχρονους στοχαστές [...] χαρτογραφώντας με αυτό τον τρόπο προβλήματα και απορίες της σημερινής σοσιαλδημοκρατίας σε έναν κόσμο που τείνει να ξεφύγει από το δημοκρατικό έλεγχο και να χαρακτηρίζεται από σοβαρές ανισότητες. 

Η φιλελεύθερη διάσταση της σοσιαλδημοκρατίας και η απόλυτη προτεραιότητα που αποδίδει στη δημοκρατία βρίσκουν το νόημά τους κατεξοχήν στο 4o κεφάλαιο που αυτή αντιπαραβάλλεται προς ολοκληρωτικές εκδοχές του σοσιαλισμού, και στο 5o κεφάλαιο που συσχετίζεται με την εξαιρετικά γόνιμη συζήτηση που ξεκίνησε (και καλά κρατεί) με τη Θεωρία της Δικαιοσύνης του Τζον Ρωλς (που ως αριστερός φιλελεύθερος στις ΗΠΑ είναι ό,τι κοντινότερο στην ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία). Εξαιρετικά χρήσιμη, ωστόσο, είναι εκ μέρους του συγγραφέα η διαπραγμάτευση της μεταπολεμικής σοσιαλδημοκρατικής συναίνεσης και της λεγόμενης «χρυσής εποχής»  της. Παρατηρούμε εύγλωττα ιδίως εδώ το πνεύμα πραγματισμού και προσαρμοστικότητας που διέπει τη σοσιαλδημοκρατία και την ατέρμονη μεταρρυθμιστική της κίνηση. Ο συγγραφέας θα συνομιλήσει ακόμη με μεγάλους σύγχρονους στοχαστές όπως οι Γιούργκεν Χάμπερμας και Ούρλιχ Μπεκ, καθώς και με τον θεωρητικό της μεταδημοκρατίας Κόλιν Κράουτς, χαρτογραφώντας με αυτό τον τρόπο προβλήματα και απορίες της σημερινής σοσιαλδημοκρατίας σε έναν κόσμο που τείνει να ξεφύγει από το δημοκρατικό έλεγχο και να χαρακτηρίζεται από σοβαρές ανισότητες.  

Ο Γιώργος Σιακαντάρης, άοκνος διανοητής με συχνές-πυκνές παρεμβάσεις στην πολιτική δημοσιότητα, και ταυτόχρονα ενεργός πολιτικά, εμπνέεται από το σοσιαλδημοκρατικό ιδεώδες. Γράφει με τρόπο μετριοπαθή, αλλά κι αγωνιστικό πνεύμα. Θέλει να μας ταρακουνήσει, απευθυνόμενος όμως στην κρίση μας. Συνεισφέρει εποικοδομητικά στη σύγχρονη διερώτηση για το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας, αλλά και της δημοκρατίας.

* Ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο σημερινός όμως τρόπος διαχείρισης της παγκοσμιοποίησης συνιστά μια αντίφαση μεταξύ όλων όσοι αποφασίζουν και την απουσία θεσμών λογοδοσίας τους. Αυτό μπορεί να αλλάξει με ένα συντονισμό δράσεων και ενεργειών των παγκόσμιων εταίρων, όπου θα τεθούν σε συζήτηση θέματα που άπτονται της μείωσης της ασύδοτης κίνησης των χρηματοοικονομικών ροών, του περιορισμού των ελλειμμάτων της αμερικανικής οικονομίας αλλά και του χαμηλού κόστους εργασίας σε Κίνα-Ινδία και άλλες ασιατικές χώρες. Κυρίως όμως η παγκοσμιοποίηση πάσχει από την απουσία ενός πολιτικού εκφραστή που θα έθετε στην ημερήσια διάταξη τα ζητήματα της λογοδοσίας των παγκόσμιων οργανισμών σε παγκόσμιους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς – σε παγκόσμια "κοινοβουλευτικά" fora. Αυτό το ρόλο θα έπρεπε να είχε αναλάβει η σοσιαλδημοκρατία, και όχι να αλληθωρίζει προς "ρετρό" αριστερές εθνοκρατικές πολιτικές» (σελ. 299-300).


 

siakantaris exΤο πρωτείο της δημοκρατίας
Η σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία
Γιώργος Σιακαντάρης
Αλεξάνδρεια 2019
Σελ. 348, τιμή εκδότη € 16,96 

politeia link

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Έξοδος από τα διανοητικά χαρακώματα

Έξοδος από τα διανοητικά χαρακώματα

Του Σωτήρη Βανδώρου

Ένα από τα δεινά της, πολυετούς πια, οικονομικής και πολιτικής κρίσης είναι η αφόρητη πίεση που (εξακολουθεί να) εκφράζεται ποικιλοτρόπως στη δημοσιότητα προκειμένου να πάρουμε θέση μεταξύ διασταυρούμενων π...

Δημοκρατία & φιλελευθερισμός: Μαζί ή χώρια;

Δημοκρατία & φιλελευθερισμός: Μαζί ή χώρια;

Του Σωτήρη Βανδώρου

Σήμερα οι δυτικές φιλελεύθερες δημοκρατίες δεν διάγουν και τις καλύτερες των ημερών. Η δυσανεξία που νιώθουν οι πολίτες για τη λειτουργία των θεσμών και την ικανότητα του πολιτικού προσωπικού να ανταποκρίνε...

Η δύση του πράσινου ήλιου

Η δύση του πράσινου ήλιου

Περί ΠΑΣΟΚ

Του Σωτήρη Βανδώρου

Επιτομή του ανορθολογισμού, μόνιμη πηγή παθογένειας, αιτία όλων των δεινών: Για πολλούς το ΠΑΣΟΚ, αν όχι αποκλειστικά, πάντως κατά κύριο λόγο, βαρύνε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών»

Ο εκδοτικός οίκος University Studio Press΄σας προσκαλεί στην παρουσίαση του βιβλίου του Βασίλη Κολώνα «Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ - Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών (1885-1912)», την Τετάρτη 14 Δεκεμβρίου, στις 19:00, στο Τεχνικό Επιμελητήριο Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΕΕ), Λεωφόρος Μεγάλου Αλεξάνδρου...

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Στην κατάμεστη αίθουσα του Συλλόγου οι Φίλοι της Μουσικής «Λίλιαν Βουδούρη» απονεμήθηκαν χθες τα Βραβεία 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Την εκδήλωση χαιρέτισαν η Πρόεδρος της Δημοκρατίας κα Κατερίνα Σακελλαροπούλου, ο υφυπουργός Πολιτισμού κ. Νικόλας Γιατρομανωλάκης και ο Διευθυντής του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρ...

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

Η Άγκαθα Κρίστι ήταν Βρετανίδα συγγραφέας, ευρέως γνωστή για τα αστυνομικά μυθιστορήματά της, καθώς και για τους λογοτεχνικούς ήρωες που δημιούργησε, τον δαιμόνιο ντεντέκτιβ Ηρακλή Πουαρό και τη Μις Μαρπλ. Τα βιβλία της κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλει...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ