trenches 700

Του Σωτήρη Βανδώρου

Ένα από τα δεινά της, πολυετούς πια, οικονομικής και πολιτικής κρίσης είναι η αφόρητη πίεση που (εξακολουθεί να) εκφράζεται ποικιλοτρόπως στη δημοσιότητα προκειμένου να πάρουμε θέση μεταξύ διασταυρούμενων πυρών. Το λέω συνθηματικά, αλλά νομίζω συνεννοούμαστε: Εάν σου φταίει ο «νεοφιλελευθερισμός», στρατοπέδευσε από ΄δω. Εάν σου φταίει ο «λαϊκισμός», στρατοπέδευσε από 'κει. Ωραία, τώρα άρχισε κι εσύ να εκτοξεύεις τις βολές σου: κατάγγειλε τις ανήθικες πολιτικές δυνάμεις που μας καταδυναστεύουν, κούνα το δάκτυλο στους αφελείς ή στους δόλιους που τάσσονται με τους «απέναντι», ονομάτισε τους εχθρούς. Και πάει λέγοντας.

Βέβαια, αυτό που θα επιζητούσε κάποιος που έχει αρχίσει να αισθάνεται κορεσμό από αυτή τη βολική ταξινομητική διχοτομία (που παρουσιάζει ορισμένα πρόσκαιρα ψυχικά οφέλη, αλλά πολιτικά δεν οδηγεί μακριά) είναι ένας διαφορετικός λόγος· όχι απαραίτητα ισαπέχων ή ειρηνοποιός, αλλά που πάντως λαμβάνει κριτικές αποστάσεις απ’ τα εμπόλεμα μέρη. Και που έχει κάτι πραγματικά να μας πει, παρατηρώντας πάνω κι έξω από τα «χαρακώματα»: να μας κάνει να πάρουμε μια ανάσα απ’ τον πετροπόλεμο και να στοχαστούμε τη συνθήκη στην οποία έχουμε εγκλωβιστεί, συνδέοντας τη συγκυρία με τον μακροπρόθεσμο πολιτικό χρόνο και την ιστορία.

Δυστυχώς, ένας τέτοιος λόγος σπανίζει. Ίσως επειδή τον αναμέναμε –ας μιλήσω καλύτερα για μένα: τον ανέμενα– από την αριστερή διανόηση.

Δυστυχώς, ένας τέτοιος λόγος σπανίζει. Ίσως επειδή τον αναμέναμε –ας μιλήσω καλύτερα για μένα: τον ανέμενα– από την αριστερή διανόηση. Όμως η τελευταία, αν και μια ολόκληρη ζωή προετοιμαζόταν –ατέρμονες συζητήσεις, οραματισμός για μια δίκαιη κοινωνία, ιστορική και κοινωνική ανάλυση κ.ο.κ.– έχει εν πολλοίς βουβαθεί ή προσπαθεί να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα (και δεν ξέρω τι απ’ τα δυο είναι χειρότερο). Όσο για το αντίπαλο δέος, αν υποθέσουμε ότι μπορεί να τεθεί έτσι, δηλαδή έναν φιλελεύθερο λόγο που χρησιμοποιεί ως βασικό του λεξιλόγιο την ορολογία της οικονομικής ανάπτυξης, την κοινή λογική και το τεχνοκρατικά μετρήσιμο, δυσκολεύομαι να τον εντάξω κατά οποιονδήποτε τρόπο στην κριτική διανόηση.

Είναι σ’ αυτό το φτωχό τοπίο ιδεών που οι παρεμβάσεις του Νικόλα Σεβαστάκη, καθόλου τυχαία, βρίσκουν το κοινό τους – και, μεταξύ άλλων, χαρίζουν μια δεύτερη έκδοση μόλις λίγους μήνες μετά την πρώτη κυκλοφορία τους στα Φαντάσματα του καιρού μας, την πιο πρόσφατη συλλογή δοκιμίων του για την οποία διατυπώνω μερικές παρατηρήσεις αμέσως παρακάτω. Εάν έπρεπε να ξεχωρίσουμε κάτι από τη σκέψη του καθηγητή πολιτικής φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο είναι, νομίζω, η διαρκής «ανησυχία» της και η διαρκής της κίνηση. Θέλω να πω ότι συλλαμβάνεται με όρους που εμπεριέχουν μάλλον περισσότερες απορίες και λιγότερες βεβαιότητες και διατυπώνεται με την επίγνωση ότι οι σταθερές του παρελθόντος (αν υποθέσουμε ότι υπήρχαν ποτέ τέτοιες) δεν μπορούν να αποτελούν τους οδοδείκτες του σήμερα, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να τις αγνοήσουμε εξ ολοκλήρου. Αυτή η στάση εκβάλλει αναπόφευκτα σε ένα λόγο διαφοροποιημένο κι αντιδογματικό ο οποίος δεν έχει κανένα δισταγμό να μετατοπιστεί όταν, χωρίς αυτολογοκριτικό φίλτρο, θεωρήσει ότι με την (αυτο)διόρθωση θα προσεγγίσει ικανοποιητικότερα το νόημα του αντικειμένου του.

the new populism 1482659671 9641Είναι, για παράδειγμα, ευδιάκριτη η τωρινή μετατόπιση του Σεβαστάκη σε σχέση με το Λαϊκισμός, αντιλαϊκισμός και κρίση (εκδ. Νεφέλη) που συνέγραψε πριν μερικά χρόνια (από κοινού με τον Γιάννη Σταυρακάκη). Σε εκείνο το γραπτό τον τόνο έδινε η κριτική προς τον αντιλαϊκιστικό λόγο ως ένα λόγο που, ενώ αυτοπαρουσιάζεται περίπου σαν αυτονόητος, φέρει τις δικές του βαθιές ιδεολογικές μεροληψίες, απαξιώνοντας μαζί με τις λαϊκιστικές πρακτικές και κάθε εύλογη λαϊκή αμφισβήτηση και διεκδίκηση· ως ένα λόγο που προσβάλλει, πότε συνειδητά πότε ανεπίγνωστα, την ίδια τη δημοκρατική αρχή στον πυρήνα της και ο οποίος είναι εν τέλει τυφλωμένος ενώπιον του νέου «κοινωνικού ζητήματος». Μολονότι η κριτική προς τον ρηχό και ισοπεδωτικό αντιλαϊκιστικό λόγο της πολιτικής δημοσιότητας διατηρείται στο ακέραιο και στα Φαντάσματα, η έμφαση είναι πλέον στην αναμέτρηση με τα προβλήματα του λαϊκιστικού λόγου και των πρακτικών του. Εύλογα, θα πει κανείς, αφού ο λαϊκισμός από αντιπολιτευτική δύναμη ανήλθε στην εξουσία. Και ναι και όχι. Θέλω να πω, δυστυχώς, πολλοί διανοούμενοι μάς έχουν συνηθίσει σ’ έναν επαναλαμβανόμενο, αυτοδικαιωτικό λόγο –το άγχος της επιβεβαίωσης;– ο οποίος αρνείται να αναμετρηθεί με έναν κόσμο που έχει έρθει τούμπα και τον οποίο τα καθιερωμένα σχήματα δεν μπορούν να τον συλλάβουν ικανοποιητικά. Άλλοι δεν διανοούνται να «προδώσουν» το Κόμμα ή την ιδεολογική ομολογία πίστης τους. Για εκείνους πάλι που λειτουργούν ως ανεμοδείκτες της κοινής γνώμης ή βρίσκουν πάντα έναν καλό λόγο για τους εκάστοτε κρατούντες μάλλον δεν χρειάζεται να αναφέρουμε κάτι.

Ο Σεβαστάκης, λοιπόν, στοχάζεται τα μείζονα πολιτικά ζητήματα με την πλήρη σημασία της λέξης αντλώντας κυρίως από την αριστερά, τον πολιτικό φιλελευθερισμό και τη δημοκρατική θεωρία.

Ο Σεβαστάκης, λοιπόν, στοχάζεται τα μείζονα πολιτικά ζητήματα με την πλήρη σημασία της λέξης, αντλώντας κυρίως από την αριστερά, τον πολιτικό φιλελευθερισμό και τη δημοκρατική θεωρία. Προσοχή όμως: η έμφαση είναι στον πληθυντικό αριθμό, δηλαδή πρόκειται για παραδόσεις, πρακτικές και ερμηνευτικές θεωρήσεις που υφίστανται στον ιστορικό ή και στον παρόντα χρόνο και οφείλουμε να τις αντιμετωπίσουμε ως τέτοιες, μάς προτρέπει ο συγγραφέας· δηλαδή να αναγνωρίσουμε την πολλαπλότητα, τις εσωτερικές διακλαδώσεις, τις αντιφάσεις, τα γόνιμα στοιχεία, αλλά και τα αδιέξοδά τους. Επιμένω εδώ, γιατί αυτή ακριβώς είναι προϋπόθεση της πνευματικής ανοιχτότητας κι εγρήγορσης, εν τέλει της δημιουργικής σκέψης. Έχω κατά νου, σε αντιδιαστολή, όλες εκείνες τις πληκτικές αναλύσεις (ενίοτε, λιτανείες) που επικαλούνται την Αριστερά (με κεφαλαίο Α σε ενικό αριθμό) ως υποστασιοποιημένο υποκείμενο της Ιστορίας (με κεφαλαίο Ι) και καταλήγουν προβλέψιμα σε μια αγκύλωση του νου που αδυνατεί να επεξεργαστεί οτιδήποτε δεν χωράει στα προκατασκευασμένα κι ανελαστικά θεωρήματα.

Αυτή η πρόσληψη του έργου του Σεβαστάκη δεν σημαίνει ότι βρίσκω πειστικά όλα του τα επιχειρήματα (τα βρίσκω πάντως πολλά απ’ αυτά). Ας πούμε, η διαπραγμάτευση της έννοιας του «δημοκρατισμού» του πρώτου στη σειρά κειμένου –στο σύνολο οκτώ, περιλαμβανομένης και μιας εκτενούς συνέντευξης– μου φάνηκε, τουλάχιστον σε πρώτη ανάγνωση, εννοιολογικός πλεονασμός. Ωστόσο, σε κάθε αράδα αισθάνθηκα ως αναγνώστης ότι έχω λάβει μια πρόσκληση που απευθύνεται στην κρίση μου, δεν με προτρέπει να ταυτιστώ με κάτι, να καταγγείλω κάτι άλλο, να οργιστώ με ένα τρίτο (ας πούμε κάποιος που επιθυμεί να διαβάσει άλλη μια θρηνωδία περί νεοφιλελευθερισμού θα απογοητευτεί).   

jpg iaw populismΘέλω, τέλος, να αναφέρω δυο λόγια για την επιρροή που ασκεί η λογοτεχνία (εννοώ η ανάγνωση και πρόσληψη κυρίως της μεγάλης πεζογραφίας) στο φιλόσοφο και δοκιμιογράφο (δεν είμαι εξοικειωμένος ούτε αρμόδιος να μιλήσω για το λογοτέχνη) Σεβαστάκη. Καθίσταται, νομίζω, ευθέως φανερό από δυο κείμενα των Φαντασμάτων –ένα περί ολοκληρωτισμού και ένα περί της σχέσης της λογοτεχνίας και των πολιτικών ιδεών– κι εμμέσως από το σύνολο των κειμένων ότι η λογοτεχνία ως αναγνωστική πρακτική με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά επενεργεί και στο μη λογοτεχνικό έργο του συγγραφέα, ουσιωδώς κατά τρεις, τουλάχιστον, τρόπους. Πρώτον, τον έχει κάνει να γράφει με γλωσσική ευαισθησία και χάρη – ενώ συχνά οι διανοούμενοι, λες και το κάνουν επίτηδες, γράφουν όσο πιο στριφνά και, από γλωσσική άποψη, αδέξια μπορούν. Αυτή η συγγραφική χάρη είναι, ωστόσο, σχεδόν ανεπαίσθητη. Το στυλ δεν παίρνει ποτέ το πάνω χέρι σε βάρος της διανοητικής ακρίβειας και της εκδίπλωσης της επιχειρηματολογίας. Δεύτερον, τον κάνει να έχει βαθύτερη κατανόηση του ανθρώπινου ψυχισμού (προφανώς συμπληρωματικά προς ψυχαναλυτικά και φιλοσοφικά διαβάσματα), που θα πει ότι συλλαμβάνει και αξιολογεί αντίστοιχα τη σημασία των συναισθημάτων, των παθών, το σχηματισμό ατομικών και συλλογικών ταυτοτήτων στην πολιτική (σε αντίθεση με επιπόλαιες «αναγνώσεις» που σπεύδουν όλα αυτά να τα εξορίσουν με συνοπτικές διαδικασίες στη σφαίρα του «ανορθολογικού»). Τρίτον, τον καθιστά, το λιγότερο, υποψιασμένο για τον πλούτο αλλά και τη σχετικότητα των αντίπαλων αφηγήσεων, καθεμιά απ’ τις οποίες συνιστά και μια απόπειρα κατάκτησης του νοήματος που έχει κάτι να προσφέρει, αλλά έχει και τα όριά της. Όπως λέει, στα καλά έργα μυθοπλασίας περικλείονται «η ανθρώπινη πολλαπλότητα, η αντίφαση, η αμφιβολία». Με τα λόγια του Σεβαστάκη: «Η σημαντική λογοτεχνία δεν προσηλυτίζει τον αναγνώστη της σε μια αλήθεια, αλλά τον ωθεί στην εξερεύνηση διαφορετικών κόσμων, όπου η αλήθεια είναι πάντα υπό εξέταση και καρπός μιας σύνθετης διαδικασίας συγκρίσεων» (σελ. 97). Τα δοκίμια της συλλογής είναι μεν μικρής φόρμας, αλλά μεγάλων οριζόντων.

* Ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Διαβάζω πια την εμπειρία των τελευταίων χρόνων –και στην Ελλάδα– διαφορετικά: όχι ως κάποια ευτυχή ή λυτρωτική εισβολή των παθών σε μια συρρικνωμένη και αυτοαναφορική πολιτική φόρμα, ούτε ως παράκαμψη των βιοπολιτικών ορθολογισμών, αλλά ως πολιτική παγιδευμένη στην αρνητικότητα, πενιχρή και εργαλειακή εξάπλωση των παθών-της-εναντίωσης. Σαν ένα κύμα ηθικής μεγαλοστομίας που, πολιτικά, εκβάλλει, σε διάφορες μορφές πολιτικής ψευδολογίας. Σημαίνει, όμως, αυτό ότι είχαν εξαρχής δίκιο διάφοροι που ισχυρίζονταν ότι όλη η δυσφορία και η λαϊκή διαμαρτυρία μετά το 2010 ήταν απλώς ένας λαϊκισμός της μνησικακίας; Όχι. Γιατί μια τέτοια άποψη μας παραπέμπει σε μια άλλη μορφή αφοριστικού credo, σε μια δαιμονολογία που παραγνωρίζει, με τη σειρά της, την περίπλοκη διαλεκτική των ατομικών-συλλογικών παθών. Αν ο αριστερός αγανακτισμένος εξπρεσιονισμός αρνήθηκε να συζητήσει και να αναγνωρίσει αυτό που συνέβη (τη χρεοκοπία), ο αντιλαϊκιστικός αυτοματισμός δεν θέλησε συχνά να διακρίνει ανάμεσα σε διαφορετικά επίπεδα θυμού, διεκδίκησης και προσδοκίας (σελ. 116-117)».

exof sevastakisΦαντάσματα του καιρού μας
Αριστερά, κριτική, φιλελεύθερη δημοκρατία
Νικόλας Σεβαστάκης
Εκδόσεις Πόλις 2016
Σελ. 124, τιμή εκδότη € 12,00         

          politeia link

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗ 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ελλάδα, μια λαϊκιστική δημοκρατία

Ελλάδα, μια λαϊκιστική δημοκρατία

Του Σωτήρη Βανδώρου

Τι φταίει για την οξύτατη οικονομική και πολιτική κρίση που μαστίζει τη χώρα; Και τι πρέπει να γίνει; Σ’ αυτά τα θεμελιώδη ερωτήματα, κατευθείαν στο ψαχνό, επιχειρεί ν’ απαντήσει το άκρως επίκαιρο βιβλίο το...

Εμείς, ο λαός

Εμείς, ο λαός

Του Σωτήρη Βανδώρου

Είναι τα τελευταία χρόνια, εν μέσω της οικονομικής κρίσης που ραγδαία εξελίχθηκε και σε πολιτική, που στοχαζόμαστε αλλά κι εμπράκτως αναμετριόμαστε εντατικά με τη δημοκρατία και τις αδυναμίες της, τα όρια κ...

Δημοκρατία χωρίς δήμο;

Δημοκρατία χωρίς δήμο;

Του Σωτήρη Βανδώρου

«Καθώς οι ριζοσπαστικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις τους έχασαν τη λαϊκή υποστήριξη, άρχισαν να λένε πως ο μέσος άνθρωπος δεν ήταν σε θέση να πάρει αποφάσεις ζωτικής οικ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ