debate_02

Tου Σωτήρη Βανδώρου

Αν το τέλος της δεκαετίας του '80 σηματοδοτεί το κύκνειο άσμα των πολιτικών παθών, η δεκαετία του '90 αποτελεί την εισαγωγή σε μια εποχή πολιτικά άνυδρη και ιδεολογικά αποξηραμένη, κατά την οποία ολοένα και περισσότεροι πολίτες αδιαφορούν για τα κοινά. Κι όμως, παραδόξως, από τότε είναι που οι δημοσκοπήσεις αρχίζουν να πραγματοποιούνται με ολοένα και μεγαλύτερη συχνότητα.

  

ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Kόμματα και πολιτική
στην Eλλάδα

ΕΠΙΜ. Γ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Κ.Α.
ΚΡΙΤΙΚΗ

H κοινή γνώμη στην Eλλάδα
συλλογικό

ΣΑΒΒΑΛΑΣ

Mοντέλα δημοκρατίας
DAVID HELD
ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ

H πολιτική μετράει
ΤΖΕΡΙ ΣΤΟΚΕΡ
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

Πρέπει, βέβαια, να αναλογιστούμε ότι η συστηματική χρήση τους ξεκίνησε ως εργαλείο για τον σχεδιασμό κομμάτων και πολιτευτών, ακριβώς όταν οι «διαχωριστικές γραμμές» υποχώρησαν, οι ιδεολογικοπολιτικές σταθερές ανατράπηκαν και οι κομματικές ταυτίσεις αμβλύνθηκαν. Οι πολιτικές ελίτ βρέθηκαν στην ανάγκη να αποκτήσουν αναλυτική γνώση για τις στάσεις ενός κοινού που γίνεται προοδευτικά πιο σύνθετο, ευμετάβλητο, δύσπιστο κι ως εκ τούτου σταθερά απρόβλεπτο.

Όμως, στο όνομα της πληροφόρησης και της διαφάνειας, η ανάγνωση των ερευνών κοινής γνώμης δεν περιορίζεται πλέον στις κομματικές αίθουσες, αλλά ενσωματώνεται στους μηχανισμούς της μαζικής επικοινωνίας. Οι συνθήκες μοιάζουν ιδανικές. Η ελληνική κοινωνία όχι μόνο εξακολουθεί να μπορεί να εκφράζεται, και μάλιστα πια από τον καναπέ, αλλά μπορεί να δει την «ακτινογραφία» της κρεμασμένη στα περίπτερα. Ακόμη καλύτερα: μπορεί να απολαύσει τη μετατροπή της σε θέαμα.

 Αν η πολιτική δεν πείθει, δεν συγκινεί, έχει κουράσει, τότε μπορεί να ανακτήσει μέρος από τη χαμένη της αίγλη, ακριβώς αν γίνει πιο «θεαματική». Τα μέσα επικοινωνίας αναλαμβάνουν πρόθυμα τον ρόλο του image maker, όχι όμως χωρίς τίμημα. Η υπερβολική σημασία που αποδίδεται στα αποτελέσματα των γκάλοπ συμβάλλει έτσι στην επικυριαρχία και παγίωση μιας τηλεοπτικής εκδοχής της πολιτικής. Η συγκυρία αναγορεύεται σε ρυθμιστή των εξελίξεων, οι οποίες εκλαμβάνονται εξ ορισμού ως ασύνδετες κι αποσπασματικές, μη υπαγόμενες σε κάποια στοχοθέτηση μακράς πνοής. Στην εποχή που ως γεγονός θεωρείται μόνο κάτι που μπορεί να μεταδοθεί live σε τριάντα δευτερόλεπτα, μια τετραετία, δηλαδή μια κυβερνητική θητεία, δεν μπορεί παρά να θεωρείται ένας πολιτικός αιώνας.

Όταν οι πολιτικοί σχηματισμοί μεταλλάσσονται σταθερά σε παραγγελιοδότες και σχολιαστές δημοσκοπήσεων, τότε θα καταρτίζουν ανάλογα την πολιτική τους ατζέντα. Όταν θεμελιώδες, αν όχι αποκλειστικό, κριτήριο αξιολόγησης των πολιτικών θέσεων και πράξεων καθίσταται η πρόσκαιρη απήχησή τους, τότε οι πολιτικοί εξωθούνται να μετατραπούν σε ανεμοδείκτες της συγκυριακής κοινής γνώμης, οι διαφημιστές στρώνονται στη δουλειά κι όσοι επιμένουν ν’ ανταλλάσουν ιδέες κι επιχειρήματα αντί συνθημάτων πρέπει να προετοιμάζονται για αποστράτευση. Όταν η προσωποπαγής αντίληψη της πολιτικής καθίσταται ηγεμονική και η εξασφάλιση της ανόδου στην κομματική ιεραρχία γίνεται κατά βάση μέσα από τα ποσοστά δημοτικότητας, τότε η τηλεοπτική αργκό δίνει το μέτρο.

Το κυριότερο είναι ότι, όσο οι πολιτικές δράσεις στροβιλίζονται στον ρυθμό των σφυγμομετρήσεων και των επικοινωνιακών παραγώγων τους, η πολιτική συλλήβδην μετατρέπεται σταδιακά σε εμπορευματοποιημένο κομμάτι του life style, χωρίς ιστορική καταγωγή, σαφείς κοινωνικές αναφορές και προγραμματικές δεσμεύσεις. Τότε, όμως, η διαβούλευση και η κριτική επιχειρηματολογία, δηλαδή η πεμπτουσία της δημοκρατίας, εμφανίζονται περίπου αχρείαστες. Tα γκάλοπ φαντάζουν ως λαμπερό υποκατάστατο. Λειτουργώντας σαν τα «μηχανάκια» της AGB, αποκαλύπτουν τις προτιμήσεις των πολιτών-πελατών σχετικά με την πραμάτεια των τηλεγενών πολιτικών-σταρ. Αν η πολιτική απορροφηθεί πλήρως από την κοινωνία του θεάματος, τα ερωτήματα θα γίνουν περιττά. Οι συμμετέχοντες σε γκάλοπ θα βλέπουν φωτογραφίες γελαστών προσώπων και θα βγάζουν επιφωνήματα θαυμασμού ή αποδοκιμασίας.

* Ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τι θέλουμε να κάνει το σχολείο μας;

Τι θέλουμε να κάνει το σχολείο μας;

Σκέψεις γύρω από τα πιο αποτελεσματικά εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο και αναπόφευκτες συγκρίσεις με το «ελληνικό παράδειγμα», με αφορμή το βιβλίο-μελέτη της Lucy Crehan «Φυτώρια ευφυΐας» (μτφρ. Μαρία Παπαηλιάδη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Του Σωτήρη Βανδώρου ...

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Για το βιβλίο «Life 3.0» του Max Tegmark (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Εξολοθρευτής, Μάτριξ, Blade Runner κτλ. κτλ. Οι...

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Για το βιβλίο «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Η σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» του Γιώργου Σιακαντάρη (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Του Σωτήρη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Τζορτζ Όργουελ: επτά δεκαετίες από τον θάνατό του – πιο επίκαιρος από ποτέ

Πέθανε, σαν σήμερα, στις 21 Ιανουαρίου 1950 ο Τζορτζ Όργουελ. Ο Βρετανός συγγραφέας, κριτικός και δημοσιογράφος Έρικ Άρθουρ Μπλερ γεννήθηκε το 1903. Έμεινε στην ιστορία για την αιχμηρή κριτική που άσκησε σε κάθε είδους ολοκληρωτισμό με τα έργα του «Η φάρμα των ζώων» και «1984».

Επιμέλεια: Book P...

Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Για το βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη «Έντεκα συναντήσεις – Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ένα υβριδικό βιβλίο, που δεν είναι δοκίμιο, δεν είναι αυτοβιογραφία, δεν είναι συλλογή συνεντεύξεων, δεν ...

Ο εξαίσιος ίλιγγος (διήγημα)

Ο εξαίσιος ίλιγγος (διήγημα)

Έφτασε στο Παρίσι στις δώδεκα το μεσημέρι. Ο καιρός ήταν καλός, ο ήλιος έλαμπε αλλά το κρύο ήταν τσουχτερό. Με το που κατέβηκε στην αποβάθρα του σταθμού έβγαλε τον χάρτη από τον σάκο της για να προσανατολιστεί.

Της Νατάσας Χολιβάτου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Ιανουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Πέθανε ο αγαπητός σε Ελλάδα και Γαλλία συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης

Σε ηλικία 77 ετών και έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, πέθανε ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όπως έγινε γνωστό από τον εκδοτικό του οίκο, τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ