aristotelio

Tου Σωτήρη Βανδώρου

Ας προπηλακίζονται καθηγητές. Δεν πειράζει. Ας γίνεται εμπόριο ναρκωτικών. Δεν χάλασε ο κόσμος. Ας καταστρέφονται αίθουσες και υποδομές, ας διακόπτονται μαθήματα και συνέδρια, ας γίνεται κλοπή δημόσιας περιουσίας, ας παράγονται μαζικά μολότοφ. 

Μικρό το κακό. Αρκεί να μην… παραβιάζεται το άσυλο! Που θα πει αρκεί να μην μπει σε πανεπιστημιακό χώρο η Αστυνομία. Αυτή η δογματική προσήλωση στην αποτροπή, με οποιοδήποτε κόστος, της εισόδου δημόσιας δύναμης προς υπεράσπιση του δημόσιου πανεπιστημίου έχει ευτελίσει την έννοια του ασύλου κι έχει μετατρέψει τα πανεπιστήμια σε πεδία ανομίας, αυθαιρεσίας και βίας. Πολλοί από αυτούς που έχουν αγανακτήσει με αυτή την κατάσταση φλερτάρουν ολοένα και περισσότερο με την ιδέα της κατάργησης του ασύλου μια κι έξω. Το σκεπτικό είναι ότι αφενός στην πράξη έχει οδηγήσει σε καταστροφικά αποτελέσματα, αφετέρου είναι αχρείαστο, καθώς σε δημοκρατικό καθεστώς δεν νοείται εισβολή οποιασδήποτε κρατικής υπηρεσίας η οποία θα διακόψει τη διεξαγωγή έρευνας ή διδασκαλίας και γενικότερα θα παρεμποδίσει την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών. Το άσυλο εμφανίζεται έτσι αναχρονιστικό: Παραπέμπει σε μια αντίληψη ότι εχθρός είναι το κράτος. Όμως εδώ και 35 χρόνια το ελληνικό κράτος δεν είναι των συνταγματαρχών, αλλά αυτό της φιλελεύθερης, κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. 

Η ελληνική δημοκρατία –όπως όλες οι δημοκρατίες– δεν είναι ούτε εντελής, ούτε εσαεί εγγυημένη. Μπορεί σήμερα να μην κινδυνεύει από ένα πραξικόπημα, αλλά συμπεριφορές και νοοτροπίες που την αμφισβητούν εμπράκτως φύονται τόσο στα δεξιά –π.χ. άνοδος ρατσισμού και ξενοφοβίας με αιχμή το μεταναστευτικό– όσο και στα αριστερά – π.χ. άσκηση βίας και φθορά ιδιωτικής και δημόσιας περιουσίας, διακοπή θεατρικών παραστάσεων και γενικότερα πολιτιστικών δρώμενων. 

Ωστόσο, τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα. Η ελληνική δημοκρατία –όπως όλες οι δημοκρατίες– δεν είναι ούτε εντελής, ούτε εσαεί εγγυημένη. Μπορεί σήμερα να μην κινδυνεύει από ένα πραξικόπημα, αλλά συμπεριφορές και νοοτροπίες που την αμφισβητούν εμπράκτως φύονται τόσο στα δεξιά –π.χ. άνοδος ρατσισμού και ξενοφοβίας με αιχμή το μεταναστευτικό– όσο και στα αριστερά – π.χ. άσκηση βίας και φθορά ιδιωτικής και δημόσιας περιουσίας, διακοπή θεατρικών παραστάσεων και γενικότερα πολιτιστικών δρώμενων. Η κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης σε συνδυασμό με την όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και το διαρκή πειρασμό από τη μεριά του κράτους για την επιβολή μιας αυταρχικής εκδοχής του «νόμου και της τάξης» συνθέτουν μια εικόνα που δεν προοιωνίζεται τα καλύτερα. Άλλωστε, έχουμε δει τα τελευταία χρόνια έργα τέχνης να αποκαθηλώνονται με την ανοχή υπουργών και επιμελητές εκθέσεων να προφυλακίζονται και να περνάνε αυτόφωρο επειδή "αγανακτισμένοι πολίτες θίχτηκαν από το περιεχόμενό τους", όπως και βιβλία να αποσύρονται από την κυκλοφορία και συγγραφείς να καταδικάζονται πρωτοδίκως επειδή λειτουργοί της δικαιοσύνης βρήκαν εύλογα τα θεοκρατικού τύπου επιχειρήματα των αυτόκλητων κατηγόρων. 

Σε αυτό το πλαίσιο, η ορθή λειτουργία του δημόσιου πανεπιστημίου εμφανίζεται κομβική. Κι αυτό διότι ως θεσμός της δημοκρατίας καταλαμβάνει μια ιδιαίτερη θέση, τόσο απέναντι στην εξουσία του κράτους όσο κι απέναντι στην αγορά και την κοινωνία. Το διαφωτιστικό ιδεώδες της καλλιέργειας της γνώσης χωρίς εξωτερικές δεσμεύσεις και σκοπιμότητες και η απροϋπόθετη αναζήτηση της αλήθειας μπορούν προνομιακά να υπηρετηθούν από το πανεπιστήμιο (χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι στο εσωτερικό του δεν αναπτύσσονται σχέσεις εξουσίας με τις οποίες αυτό το ιδεώδες βρίσκεται σε διαρκή ένταση). Το άσυλο, επομένως, μπορεί να ιδωθεί ως εκείνη η αρχή που με τη συμβολική της διάσταση και τις ιστορικές της συμπαραδηλώσεις σημαίνει και κατοχυρώνει νομικοπολιτικά την ξεχωριστή θέση του πανεπιστημίου ως θεσμού της δημοκρατίας. Πρέπει λοιπόν να αποκατασταθεί και να περιφρουρηθεί, επ’ ουδενί να καταργηθεί. Είναι ζήτημα τιμής για την ακαδημαϊκή κοινότητα. Είναι θέμα αρχής για κάθε δημοκρατικό πολίτη.

Διαβάστε:

  • Immanuel Kant, «Η διένεξη των Σχολών», Σαββάλας.
  • Λευτέρης Παπαγιαννάκης, «Αντιπρόταση. Οργάνωση και λειτουργία της ανώτατης εκπαίδευσης και έρευνας», Πλέθρον.
  • Κοσμάς Ψυχοπαίδης, «Πολτική δημοσιότητα και η ιδέα ενός πανεπιστημίου» στο «Η πολιτική μέσα στις έννοιες», Νήσος.

 * Το κείμενο αυτό γράφτηκε παλαιότερα με άλλη αφορμή. Αλλά τα γεγονότα στη Νομική και η δήλωση Σαμαρά για κατάργηση του ασύλου το κάνουν και πάλι επίκαιρο...

* Ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ είναι λέκτορας Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Για το βιβλίο «Life 3.0» του Max Tegmark (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Εξολοθρευτής, Μάτριξ, Blade Runner κτλ. κτλ. Οι...

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Για το βιβλίο «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Η σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» του Γιώργου Σιακαντάρη (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Του Σωτήρη ...

«Αγία ελληνική οικογένεια»: το σπιρτόκουτο που γεννά τραγωδίες

«Αγία ελληνική οικογένεια»: το σπιρτόκουτο που γεννά τραγωδίες

Για το βιβλίο του Δημήτρη Παπανικολάου «Κάτι τρέχει με την οικογένεια» (εκδ. Πατάκη).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Την τελευταία δεκαετία, με την οικονομική κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Για την Αγία Σοφία»

«Για την Αγία Σοφία»

Ανακοίνωση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού για την απόφαση μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί.

Επιμ. Απόστολος Σκλάβος

Η απόφαση της μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί αποτελεί αυθαίρετη πράξη κατά των οικουμενικών α...

Δώδεκα καλά αστυνομικά βιβλία απ' όλον τον κόσμο

Δώδεκα καλά αστυνομικά βιβλία απ' όλον τον κόσμο

Επιλογή 12 μεταφρασμένων βιβλίων από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή, στο είδος του αστυνομικού ή του ψυχολογικού θρίλερ. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Καλοκαίρι & φθινόπωρο στην Αθήνα με 78 εκδηλώσεις

Καλοκαίρι & φθινόπωρο στην Αθήνα με 78 εκδηλώσεις

Αυτό το διαφορετικό καλοκαίρι, ο Δήμος Αθηναίων με τον Οργανισμό Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ) είναι δίπλα στους πολίτες της Αθήνας, στηρίζοντας τον Πολιτισμό. Δείτε αναλυτικά τις πρώτες εκδηλώσεις, από 13 Ιουλίου έως 8 Αυγούστου.

Επιμέλεια: Απόστολος Σκλάβος ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

30 Ιουνίου 2020 ΕΛΛΗΝΕΣ

π. Χαράλαμπος: «Είμαστε κάτι πέρα από τις σκέψεις και τα συναισθήματα»

Συνέντευξη με τον π. Χαράλαμπο Παπαδόπουλο με αφορμή το βιβλίο του «Εμπιστοσύνη – Η ελευθερία από την ανάγκη να ελέγχεις τα πάντα» (εκδ. Αρμός). Της Στε

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

30 Ιουνίου 2020 ΕΛΛΗΝΕΣ

π. Χαράλαμπος: «Είμαστε κάτι πέρα από τις σκέψεις και τα συναισθήματα»

Συνέντευξη με τον π. Χαράλαμπο Παπαδόπουλο με αφορμή το βιβλίο του «Εμπιστοσύνη – Η ελευθερία από την ανάγκη να ελέγχεις τα πάντα» (εκδ. Αρμός). Της Στε

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ