diplos-seismos

Διαβάζουμε τα αποτελέσματα των εκλογών με τα εργαλεία που μας κληροδότησε Ο διπλός εκλογικός σεισμός του 2012 (επιμ.: Γ.Βούλγαρη - Η.Νικολακόπουλου). 

Του Σωτήρη Βανδώρου

Είναι αδύνατο να αξιολογήσει κανείς τα αποτελέσματα των αυτοδιοικητικών και ευρωπαϊκών εκλογών του 2014, χωρίς να συνεκτιμήσει αυτά των εθνικών εκλογών του 2012. Όχι επειδή ήταν οι προηγούμενες εκλογές, αλλά επειδή, όπως εξηγούν οι πολιτικοί επιστήμονες Γιάννης Βούλγαρης και Ηλίας Νικολακόπουλος στην εισαγωγή του ομότιτλου τόμου που επιμελούνται κι ο οποίος εκδόθηκε πολύ πρόσφατα από το Θεμέλιο, επρόκειτο για έναν διπλό εκλογικό σεισμό.

Η οικονομική κρίση αποτελεί βεβαίως ένα «εξαιρετικό γεγονός» το οποίο πυροδοτεί εξελίξεις, όχι όμως μια πρωτογενή αιτία της πολιτικής κρίσης.

Η έννοια «εκλογές-σεισμός» είναι καθιερωμένος στην επιστημονική βιβλιογραφία κι αναφέρεται σε εκείνες τις σπάνιες περιπτώσεις που εκπληρώνονται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις: (α) Προϋπάρχει ένα σταθερό ή φαινομενικά σταθερό κομματικό σύστημα, (β) μεσολαβεί ένα «εξαιρετικό γεγονός» το οποίο πυροδοτεί εξελίξεις, (γ) το εκλογικό αποτέλεσμα ανατρέπει ριζικά και με τη μία τη δομή του προϋπάρχοντος κομματικού συστήματος, (δ) το κομματικό τοπίο παραμένει ριζικά διαφορετικό. Είναι ασφαλές κατόπιν και των εκλογών του Μαΐου του 2014 να επιβεβαιώσουμε αναδρομικά και την τελευταία προϋπόθεση.

Αποτελεί  κοινή συνισταμένη των έξι επιμέρους μελετών που συναποτελούν τον τόμο ότι η οικονομική κρίση αποτελεί βεβαίως ένα εξαιρετικό γεγονός κατά την παραπάνω έννοια, όχι όμως μια πρωτογενή αιτία της πολιτικής κρίσης. Λειτούργησε ως επιταχυντής ή/και ως καταλύτης μιας προϋπάρχουσας πολιτικής κρίσης η οποία, μολονότι εμφάνιζε έκδηλα ορισμένες όψεις της ήδη πριν το 2009, παρ’ όλα αυτά ήταν συνολικά αργόσυρτη ή και λανθάνουσα και προσέλαβε ραγδαία κι εντελή μορφή μόνον με την οικονομική κρίση. Έτσι είχαμε προμηνύματα αυτού που θα ξεσπούσε, φερ’ ειπείν τη σταθερή πτώση των δεικτών πολιτικής εμπιστοσύνης προς τους πολιτικούς θεσμούς ή το ιστορικά χαμηλότερο ποσοστό της απερχόμενης από την κυβέρνηση ΝΔ στις εθνικές εκλογές του 2009 που δεν αξιολογήθηκε τότε ως προσεισμική δόνηση για το δικομματισμό, σε συνδυασμό μάλιστα με την αισθητή μείωσή του ιδίως στην Αττική. Εξίσου, δεν εκτιμήθηκε δεόντως μολονότι επισημάνθηκε η τάση διεύρυνσης της διαφοροποίησης της εκλογικής συμπεριφοράς μεταξύ των ηλικιακών ομάδων. Πρόκειται για χαρακτηριστικές ασυνέχειες του κομματικού συστήματος που το 2012 θα προσλάβουν πλέον τη μορφή ρήγματος.

Τι συνέβη το 2012 

kalpi ekloges Τι ακριβώς λοιπόν συνέβη στις διπλές εκλογές του 2012; Εδώ βεβαίως δεν μπορούμε να αναπαράγουμε το εύρος της ανάλυσης που απαιτείται για να ερμηνευθούν σύνθετες διεργασίες και για τις οποίες παραπέμπουμε στις μεστές και υψηλής ποιότητας εργασίες του υπό παρουσίαση τόμου (βλ. αναλυτικά περιεχόμενα στο τέλος). Πολύ επιλεκτικά συνοψίζουμε τη γενική εικόνα, εκκινώντας από μια διευκρίνιση, αλλά και υπενθύμιση (που ίσως να καθιστά απαραίτητη η υπερβολική έκθεση όλων μας σε αποτελέσματα δημοσκοπήσεων που στη σημερινή συγκυρία λειτούργησαν εν μέρει αποπροσανατολιστικά): Γίνεται λόγος για διπλές –αντί για «δίδυμες»– εκλογές διότι ενώ ασφαλώς στις εκλογές του Ιουνίου έχουμε σε μεγάλο βαθμό επανάληψη κι επιβεβαίωση των ρηγμάτων που δημιούργησαν αυτές του Μαΐου, έχουμε όμως ταυτοχρόνως κι ορισμένες σημαντικές διαφοροποιήσεις. Κυριότερες είναι η αξιοσημείωτη ενίσχυση των δύο πρώτων κομμάτων και η συνακόλουθη σημαντική μείωση ποσοστών μικρών ή και πολύ μικρών κομμάτων, καθώς και του ΚΚΕ το οποίο χάνει σχεδόν τη μισή εκλογική του δύναμη.

Ωστόσο, δεν μπορούμε να μιλάμε παρά για έναν καχεκτικό, πια, δικομματισμό που απέχει παρασάγγας από το όριο του 80% και με ένα αισθητά κατακερματισμένο συνολικά κομματικό σύστημα στο πλαίσιο του οποίου πέραν των δύο κύριων είναι πια αρκετά (κι όχι μόνον ένα ή κατά βάση ένα, όπως ίσχυε παλαιότερα) τα επιπλέον των δύο λεγόμενα «σημαντικά» κόμματα. Όμως, για να γίνει πλήρως κατανοητή η μετάβαση σε μια πρωτόγνωρη συνθήκη, πρέπει να επισημανθεί τo μέγεθος της μεταβολής: Έξι στους δέκα ψηφοφόρους το Μάιο του 2012 ψήφισαν διαφορετικά απ΄ ό,τι το 2009 και πάνω από μισό εκατομμύριο που ψήφισαν το 2009 απείχαν τρία χρόνια αργότερα. Ακόμη: (1) καταγράφεται μεγάλη απόκλιση μεταξύ νεότερων και μεγαλύτερων ηλικιών ώστε αυτό να συνιστά πλέον διαγενεακό χάσμα: οι νέοι ψηφίζουν αριστερά και Χρυσή Αυγή σε πολύ υψηλότερα ποσοστά, οι γηραιότεροι περισσότερο συντηρητικά και καθιερωμένες επιλογές (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ). (2) Αποδυναμώνεται ο κοινωνικός συνασπισμός που συντηρούσε το κρατικιστικό-πελατειακό μοντέλο κομματικής πολιτικής. (3) Αναδεικνύεται μια νέα διαιρετική τομή φιλοευρωπαϊκών-ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων.

2014: Το μοτίβο του μικρού δικομματισμού συνεχίζεται

ekloges001Αξιολογώντας τα αποτελέσματα των εκλογών του 2014 παρατηρούμε την επανάληψη μοτίβων του 2012, καθώς και τη σχετική ρευστότητα του συνολικού πολιτικού σκηνικού. Είναι φανερή, με βάση πρωτίστως τις ευρωεκλογές, μια τάση σταθεροποίησης ενός μικρού δικομματισμού, περαιτέρω αποδυναμωμένου από τα ποσοστά του Ιουνίου του 2012. Βεβαίως, ο ΣΥΡΙΖΑ καταγάγει μια καθαρή νίκη, σημαντική καθαυτή, οφείλει ωστόσο να προβληματιστεί από το γεγονός ότι δεν φαίνεται να αναπτύσσει μια ευρεία κοινωνική δυναμική –κι αυτό δείχνει εν πολλοίς και μια πρώτη ματιά στις αυτοδιοικητικές εκλογές–, πόσω μάλλον να διαμορφώνει προϋποθέσεις πολιτικής ηγεμονίας. Κατά προέκταση, οφείλει να διερωτηθεί ποιοι μπορεί να είναι οι δυνητικοί του σύμμαχοι με βάση την τωρινή του στρατηγική, δεδομένου ότι δεν διαφαίνεται πιθανή η προοπτική της αυτοδυναμίας στις επόμενες εθνικές εκλογές όποτε κι αν γίνουν αυτές. Αντίστοιχα, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ/ΕΛΙΑ γνωρίζουν αισθητή πολιτική φθορά, όχι όμως της έκτασης εκείνης που θα μπορούσε κανείς να αναμένει σε εκλογές δεύτερης τάξεως και με την ύφεση και τη δυσπραγία να μαίνονται. Ωστόσο, μειώνονται τα περιθώρια κινήσεων που έχει η συγκυβέρνηση και στο εξής μπορεί αυτή η φθορά να επιταχυνθεί ραγδαία.

Είναι επιτακτικό να αναθεωρήσουν την τακτική τους όλα τα δημοκρατικά κόμματα που ενίοτε φέρονται με μέγιστη επιπολαιότητα.

Η σταθεροποίηση της Χρυσής Αυγής σε υψηλά ποσοστά σχεδόν παντού είναι βεβαίως μια ακόμη σημαντική παράμετρος του νέου κομματικού συστήματος, μολονότι θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να μην την υπερτιμούμε, για λόγους που εξηγεί η Βασιλική Γεωργιάδου στη σχετική ανάλυση. Είναι ωστόσο επιτακτικό να αναθεωρήσουν την τακτική τους όλα τα δημοκρατικά κόμματα που ενίοτε φέρονται με μέγιστη επιπολαιότητα. Είναι επιπλέον φανερά στοιχεία ρευστότητας όσο και μεταβατικότητας σε επιμέρους πτυχές του κομματικού συστήματος: Έχουμε βεβαίως την εμφάνιση ενός νέου κόμματος, του Ποταμιού, που ανακατεύει τα κομματικά νερά στο χώρο ιδίως της κεντροαριστεράς σε συνάρτηση και με την κατάρρευση της ΔΗΜΑΡ και του διλήμματος που δεν είναι σαφές αν και πώς θα απαντήσει το ΠΑΣΟΚ, δηλαδή εάν θα κινηθεί αριστερότερα, επενδύοντας στα διακυβεύματα που θέτει η διάκριση Αριστερά-Δεξιά ή θα προτιμήσει να συμπορευτεί με τον νυν κύριο κυβερνητικό εταίρο προβάλλοντας πρωτίστως έναν (προβληματικό) φιλοευρωπαϊσμό. Εξίσου, η ΝΔ καλείται να ξεκαθαρίσει αποφασιστικότερα πώς θα αντιμετωπίσει τις διεργασίες στα δεξιά της, ΧΑ, ΛΑΟΣ και τους ΑΝΕΛ που αν και δεν είναι ακριβώς κόμμα-κομήτης, πάντως δείχνει να πιέζονται ισχυρά και αμφίπλευρα επί του άξονα Δεξιάς-Αριστεράς, ενώ και στο επίπεδο της αντιμνημονιακής ρητορικής δείχνουν να μην μπορούν να ανταγωνιστούν τον ΣΥΡΙΖΑ.

Σε αυτές τις εκλογές, μολονότι προσφέρονταν για την ενίσχυσή τους δεν πήγαν καλά τα φιλελεύθερα μορφώματα που το Μάιο του 2012 είχαν πάει εξαιρετικά καλά, ούτε βέβαια οι διασπασμένες δυνάμεις της Οικολογίας, κάτι που αναπόφευκτα θα θέσει ερωτήματα στρατηγικής τοποθέτησης και στους μεν και στους δε. Το ΚΚΕ δείχνει να ανακάμπτει μερικώς από το απογοητευτικό αποτέλεσμα του Ιουνίου του 2012, ωστόσο αυτό ίσως το «παγιδέψει» περαιτέρω στον αδιάλλακτο δογματισμό του που δεν φαίνεται να πείθει επαρκώς όσο θα αναμενόταν με βάση το μέγεθος της οικονομικής κρίσης ούτε το λαϊκό κι εργατικό ακροατήριο στο οποίο προνομιακά απευθύνεται. Ένα θετικό μήνυμα είναι η ανταπόκριση που βρήκαν άξιες δυνάμεις και πρόσωπα στο χώρο της αυτοδιοίκησης κι ένα αρνητικό το φαινόμενο που είδαμε σε δύο πόλεις να συναρθρώνονται πρακτικές του υπόκοσμου με επιχειρηματικά συμφέροντα και να ορίζουν πολιτικά αποτελέσματα, βρίσκοντας απήχηση στις τοπικές κοινωνίες, τμήματα των οποίων συντάσσονται κυνικά με τους «ισχυρούς».

ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ

exof-2012-diplos-seismos  2012 Ο διπλός εκλογικός σεισμός
  Επιμ. Γιάννης Βούλγαρης – Ηλίας Νικολακόπουλος
  Εκδόσεις Θεμέλιο 2014
  Σελ. 219, τιμή €14,91

        politeia-link

 

 

Περιεχόμενα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Ο ΕΚΛΟΓΙΚΟΣ ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 2012 
Γιάννης Βούλγαρης - Ηλίας Νικολακόπουλος
Η ΕΠΙΣΠΕΥΣΗ ΕΝΟΣ ΑΡΓΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ. ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΤΑΥΤΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΥ 
Ευτυχία Τεπέρογλου - Μάνος Τσατσάνης
Η ΑΠΟΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ 
Πάνος Σταθόπουλος
ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΚΛΟΓΙΚΩΝ ΤΑΥΤΙΣΕΩΝ. Η ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΛΕΚΑΝΟΠΕΔΙΟΥ 
Παναγιώτης Κουστένης
Ο ΑΣΤΑΘΗΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΕΝΤΡΟΑΡΙΣΤΕΡΑΣ
Κατερίνα Λαμπρινού - Γιάννης Μπαλαμπανίδης
ΡΩΓΜΕΣ ΣΤΟΝ "ΜΟΝΟΛΙΘΟ"; ΤΟ ΚΚΕ ΣΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2012
Κώστας Ελευθερίου
Η ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΧΡΥΣΗΣ ΑΥΓΗΣ. ΨΗΦΟΣ- ΡΕΒΑΝΣ ΤΩΝ ΕΠΙΣΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ
Βασιλική Γεωργιάδου

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εθνικισμός και η άνοδος της ακροδεξιάς

Ο εθνικισμός και η άνοδος της ακροδεξιάς

Του Σωτήρη Βανδώρου

Η μετατροπή της Χρυσής Αυγής από ασήμαντο γκρουπούσκουλο της εξτρεμιστικής δεξιάς σε κοινοβουλευτικό κόμμα με αυξανόμενη επιρροή πυροδότησε μια μικρή εκδοτική έκρηξη. Δ...

Η δύση του πράσινου ήλιου

Η δύση του πράσινου ήλιου

Περί ΠΑΣΟΚ

Του Σωτήρη Βανδώρου

Επιτομή του ανορθολογισμού, μόνιμη πηγή παθογένειας, αιτία όλων των δεινών: Για πολλούς το ΠΑΣΟΚ, αν όχι αποκλειστικά, πάντως κατά κύριο λόγο, βαρύνε...

Εκλογές; Ω, τι παραλογισμός!

Εκλογές; Ω, τι παραλογισμός!

Του Σωτήρη Βανδώρου

«Μετά τις εκλογές, η Ελλάδα χρειάζεται μια κυβέρνηση τύπου Μόντι με τους καλύτερους που διαθέτει ο Ελληνισμός, ανεξαρτήτως κομματικής ταυτότητος, στις κρίσιμες θέσεις», απ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μια μέρα σαν σήμερα, 15 Μαΐου 1911, γεννήθηκε στη Ζυρίχη ο Μαξ Φρις, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μεταπολεμικής γερμανόφωνης λογοτεχνίας. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ο Μαξ Φρις μεγάλωσε στη Ζυρίχη με τον πατέρα του, Φραντς Μπρούνο Φρις κ...

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nele Neuhaus «Ημέρα της μητέρας» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κάθε φτυαριά κοσκινιζόταν σχολαστικά, τα αντικε...

Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία

Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία

Για τον συλλογικό τόμο «Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία – Νέες φιλοσοφικές και ιστορικές προσεγγίσεις» (Επιμελητές τόμου: Σωτήρης Μητραλέξης, Paul Tyson, Peter Harrison, επίμετρο: Αθανάσιος Σ. Φωκάς, εκδ. Ροπή). Κεντρική εικόνα: Γαλιλαίος: «Κι όμως γυρίζει».

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nele Neuhaus «Ημέρα της μητέρας» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κάθε φτυαριά κοσκινιζόταν σχολαστικά, τα αντικε...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία», το οποίο κυκλοφορεί στις 20 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι ...

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη «Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας – Ιδέες και Ιδεολογήματα στον 20ο αιώνα», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«…επιχειρώντας, έτσι, μια συνοπτικ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Απριλίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Αυτά είναι τα έξι βιβλία που διεκδικούν το International Booker Prize 2021

Ανακοινώθηκαν τα έξι βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας στα αγγλικά, τα οποία διεκδικούν το International Booker Prize 2021. Δείτε ποια βιβλία έχουν μεταφραστεί στα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ