864a48062735417ab814d2f8f38f1960

Του Σωτήρη Βανδώρου

«Υπάρχουν κάποια μαθήματα που τα ίδια παράγουν την αντιγραφή. Εφόσον κάνεις στείρα αντιγραφή του βιβλίου, των σημειώσεων, ποια η διαφορά του να κάνεις αντιγραφή από το σκονάκι;… Όταν μαθαίνεις απ’ έξω κάτι, δεν είναι αντιγραφή;… Εφόσον δεν είναι εξαπάτηση να αντιγράψω ένα βιβλίο απ’ έξω, δεν είναι εξαπάτηση να το αντιγράψω βλέποντάς το». Αυτά λέει ο Schopenhauer – όχι ο φιλόσοφος, αλλά ο… φοιτητής που επέλεξε αυτό το ψευδώνυμο προκειμένου να εκθέσει την προσωπική του εμπειρία και άποψη για την αντιγραφή στις εξετάσεις στο πανεπιστήμιο.

Bεβαίως, τα λεγόμενά του μπορούν να διαβαστούν ως εκλογίκευση μιας ηθικά επίμεμπτης ενέργειας για την οποία το ίδιο το υποκείμενο θέλει να δικαιολογηθεί. Ωστόσο, δεν παύει να έχει έναν πυρήνα αλήθειας που οφείλει να μας προβληματίσει. Εάν δεν αντιμετωπίζουμε το «σκονάκι» αμιγώς με όρους καταστολής μιας ατομικής παραβατικής συμπεριφοράς, εάν θέλουμε να αναρωτηθούμε βαθύτερα για τα αίτια και το νόημά του ως κοινωνική πρακτική και μάλιστα διαδεδομένη, τότε θα πρέπει να πάρουμε στα σοβαρά –αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα τοις μετρητοίς– τον ίδιο το λόγο εκείνων που αντιγράφουν. Κι αν αυτός εμπεριέχει αντιφάσεις ή αμφισημίες; Ε, μα αυτές ακριβώς είναι συχνά μεστές νοήματος. Αυτό έκανε η επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Luciana Benincasa στην οποία έδωσαν συνέντευξη 6 νέοι και 17 νέες από 19 μέχρι 29 ετών, όταν φοιτούσαν, σε διάφορα έτη σπουδών, σε συγκεκριμένο τμήμα του ίδιου ιδρύματος – ανάμεσά τους και ο Schopenhauer. Η αρκετά πρωτότυπη αυτή έρευνα και τα πορίσματά της παρουσιάζονται στο Αντιγραφή στις εξετάσεις και φοιτητική κουλτούρα.

Ίσως πρέπει να πάρουμε στα σοβαρά –αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα τοις μετρητοίς– τον ίδιο το λόγο εκείνων που αντιγράφουν. 

Ας μου επιτραπεί, εμμένοντας στο συγκεκριμένο απόσπασμα ακριβώς επειδή συμπυκνώνει μια σημαντική όψη του ζητήματος, να εκθέσω την προσωπική μου εμπειρία από σχετικές αντιδράσεις φοιτητών μου του πρώτου εξαμήνου (σχεδόν πανομοιότυπες κάθε χρόνο). Προβοκάροντάς τους, τους ανακοινώνω από το πρώτο κιόλας μάθημα ότι η επί λέξει αναπαραγωγή των εγχειριδίων του μαθήματος στις γραπτές εξετάσεις επιφέρει το μηδενισμό τους, διότι μπορεί να ερμηνευθεί μόνο με δυο τρόπους: είτε αντέγραψαν είτε αποστήθισαν την «ύλη». Και η δεύτερη περίπτωση, εξηγώ, είναι άκρως προβληματική διότι βρίσκεται στον αντίποδα της διαδικασίας δια-μόρφωσης ενός επιστήμονα· ακόμη περισσότερο, συνιστά δολιοφθορά στη σκέψη. (Να λοιπόν που και στη συνείδηση ενός διδάσκοντα η «παπαγαλία» και η αντιγραφή παρουσιάζουν συνάφεια). Αρκετά παιδιά με κοιτούν σαστισμένα, άλλα εκφράζουν απορίες –«μα πώς θα τα μάθουμε αλλιώς;»– και πάντα κάποιος θα μου απευθύνει την κατηγορία ότι γίνομαι άδικος. Ας το σκεφτούμε από την πλευρά τους: Ακούνε εκείνον που λίγο νωρίτερα τους έδωσε συγχαρητήρια για την επιτυχία εισαγωγής τους στο πανεπιστήμιο, δηλαδή ουσιαστικά τους επαίνεσε για το πόσο καλά τα είχαν μάθει «απ’ έξω» σύμφωνα με τα εμπνευσμένα κριτήρια των πανελλαδικών εξετάσεων, να τους λέει ότι στο εξής θα «τιμωρούνται» εάν επαναλάβουν την ίδια μέθοδο. Αναπόφευκτα κάποιοι αρχίζουν να αναρωτιούνται αν αυτός ο τύπος με τον οποίο οφείλουν να συνδιαλαγούν τουλάχιστον για ένα εξάμηνο στέκει στα καλά του.

Η ασυναρτησία του συστήματος

the-latest-ways-to-cheat-in-examsΕπί του θέματος ξανά, το «σκονάκι», επομένως, πρέπει να τοποθετηθεί εντός του ευρύτερου πλαισίου που εκδηλώνεται, δηλαδή κατά πρώτον να συνδεθεί με την ασυναρτησία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος· αν μη τι άλλο: το πώς στο λύκειο ως εξεταστικό-φροντηστηριακό κέντρο οργανώνεται μεθοδικά η καταστροφή τόσο της επιθυμίας για μάθηση και της απόλαυσής της, όσο και της αυτοδύναμης κριτικής ικανότητας. Αυτή η καταστροφή θεμελιωδών προϋποθέσεων για την καλλιέργεια της επιστήμης στο πανεπιστήμιο, είναι δυστυχώς ανεπανόρθωτη για αρκετούς φοιτητές οι οποίοι αντιμετωπίζουν έτσι τις σπουδές τους αμιγώς διεκπεραιωτικά και για τους οποίους το σκονάκι συνιστά απλώς ένα εύλογο «εργαλείο». Αυτό, προς αποφυγή παρεξήγησης, κανένα άλλοθι δεν μπορεί να παράσχει στους αντιγραφείς και δεν τους καθιστά άμοιρους ευθυνών.

Η χαλαρότητα, η ασυνέπεια, η αντιφατικότητα με την οποία εφαρμόζονται οι κανόνες ενθαρρύνει συγκεκριμένες στάσεις και στην περίπτωση της αντιγραφής.

Κατά δεύτερον, δεν έχουμε πραγματικά εντελή εικόνα του θέματος εάν δεν συνδεθούν επιμέρους εκπαιδευτικές όψεις με κοινωνικές νοοτροπίες και πρακτικές με τις οποίες ουσιωδώς συναρθρώνονται. Αυτό αναδεικνύει αναλυτικά η έρευνα της Benincasa και για την οποία αξίζει να διαβαστεί. Ενδεικτικά, η χαλαρότητα, η ασυνέπεια, η αντιφατικότητα με την οποία θεσπίζονται κι εφαρμόζονται οι κανόνες (για να μη μιλήσουμε για τους νόμους) όπως βεβαίως και αντιστοίχως όσον αφορά την επιβολή κυρώσεων στην περίπτωση παραβίασής τους ενθαρρύνει συγκεκριμένες στάσεις και στην περίπτωση της αντιγραφής. Φερ’ ειπείν, όταν ο φοιτητής διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει ή είναι ασαφές ή κανένας δεν μπαίνει στον κόπο να τον ενημερώσει υπεύθυνα για το ποια είναι η σχετική ποινή, όταν συνειδητοποιεί ότι ενίοτε κάθε διδάσκων τηρεί δικούς του κανόνες ή απλώς αυτοσχεδιάζει, ότι μπορεί να εμφανίζεται ανακόλουθος όντας απειλητικός στη θεωρία και υποτονικός στην πράξη, ότι οι επιτηρητές «κάνουν τα στραβά μάτια» από αδιαφορία ή από έλλειψη σαφών οδηγιών κ.ο.κ. τότε αντιπαραβάλλει όλα αυτά με την κοινωνική του εμπειρία, συμπεραίνει ότι τίποτε το εξαιρετικό δεν συμβαίνει στο πανεπιστήμιο (γιατί άλλωστε;) κι ενθαρρύνεται να συμπεριφερθεί κυνικά.

cheatingΕίναι δε ενδιαφέρον πώς στο λόγο ορισμένων φοιτητών που μιλούν στην έρευνα η πράξη της αντιγραφής συνδέεται με το ευρύτερο «σύστημα» με διάφορα πρόσημα. Δηλαδή είτε υιοθετείται μια στάση του τύπου «όλοι το κάνουν, είναι έτσι δομημένη η κοινωνία ώστε ευνοεί ή εν πάση περιπτώσει δεν τιμωρεί την εξαπάτηση» είτε του τύπου «το να αντιγράφω ισοδυναμεί με το να έρχομαι σε αντιπαράθεση με ένα στρεβλό σύστημα», επομένως νοηματοδοτείται, σχεδόν, σαν πράξη «αντίστασης». Ενδεικτικά, η Αλίκη αναφέρει: «Εξαπατάς τις αρχές που θέτουν τους κανόνες, τους ρυθμιστές της διαδικασίας, όλα στο πανεπιστήμιο γίνονται με ένα σύστημα και ουσιαστικά εξαπατάς το σύστημα. Όπως γίνεται και στην κοινωνία. Με το να κλέβουμε την εφορία… ουσιαστικά κοροϊδεύουμε κι εξαπατάμε το σύστημα. Κάτι ανάλογο γίνεται εδώ. Με το να περνάς πιο ελαστικά, με αντιγραφές, με μέσα, με γνωριμίες τα μαθήματα, ακολουθείς έναν άλλον δρόμο από αυτό που θεωρείται επιτρεπτός, και έχει ρυθμιστεί από το σύστημα».

Όλα αυτά προφανώς υποδηλώνουν κάτι γνωστό, τη δυσλειτουργικότητα των θεσμών και πώς εξ αντανακλάσεως ανατιμώνται οι διαπροσωπικές σχέσεις. Είναι χαρακτηριστικό, όσο κι αν η ειλικρίνεια των τοποθετήσεων αυτών ελέγχεται, πως φοιτητές που δήλωσαν ότι αντιγράφουν λιγότερο ή περισσότερο συστηματικά ισχυρίζονται πως τείνουν να το αποφεύγουν αυτό σε μαθήματα συγκεκριμένων διδασκόντων ή να νιώθουν τύψεις όταν το κάνουν – σε εκείνους που εκτιμούν ότι παρουσιάζονται επιμελείς ως προς τα καθήκοντά τους και με αυθεντικό ενδιαφέρον για τους ίδιους τους φοιτητές.

Μεταξύ των συμπερασμάτων του βιβλίου που συντονίζονται και με τη σχετική διεθνή βιβλιογραφία είναι κι αυτό που υιοθετούμε πλήρως: Η αντιμετώπιση του ζητήματος δεν μπορεί παρά να έχει ως αφετηρία την υιοθέτηση σαφών, συγκεκριμένων και γνωστοποιημένων κανόνων που να διέπουν το συγκεκριμένο πανεπιστήμιο συνολικά. Οι προβλεπόμενες κυρώσεις πρέπει πράγματι να επιβάλλονται, ταυτόχρονα ωστόσο πρέπει να αντιμετωπίζεται η «ακαδημαϊκή ανεντιμότητα» ως ευκαιρία διαπαιδαγώγησης και να δίνεται προτεραιότητα σε ενεργητικές στρατηγικές που να εμπεδώνουν κουλτούρα εμπιστοσύνης κι ανάδειξης της αξίας της ακεραιότητας.

ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ

exof-antigrafi-exetaseisΑντιγραφή στις εξετάσεις και φοιτητική κουλτούρα
Μια εμπειρική έρευνα
Luciana Benincasa
 Εκδόσεις Επίκεντρο 2013
Τιμή € 17,00, σελ.252 

 politeia-link

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τι θέλουμε να κάνει το σχολείο μας;

Τι θέλουμε να κάνει το σχολείο μας;

Σκέψεις γύρω από τα πιο αποτελεσματικά εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο και αναπόφευκτες συγκρίσεις με το «ελληνικό παράδειγμα», με αφορμή το βιβλίο-μελέτη της Lucy Crehan «Φυτώρια ευφυΐας» (μτφρ. Μαρία Παπαηλιάδη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Του Σωτήρη Βανδώρου ...

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Για το βιβλίο «Life 3.0» του Max Tegmark (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Εξολοθρευτής, Μάτριξ, Blade Runner κτλ. κτλ. Οι συνειρμοί που κάνουμε οι περισσότεροι όταν ακούμε περί τεχνητή...

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Για το βιβλίο «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Η σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» του Γιώργου Σιακαντάρη (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Του Σωτήρη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ