864a48062735417ab814d2f8f38f1960

Του Σωτήρη Βανδώρου

«Υπάρχουν κάποια μαθήματα που τα ίδια παράγουν την αντιγραφή. Εφόσον κάνεις στείρα αντιγραφή του βιβλίου, των σημειώσεων, ποια η διαφορά του να κάνεις αντιγραφή από το σκονάκι;… Όταν μαθαίνεις απ’ έξω κάτι, δεν είναι αντιγραφή;… Εφόσον δεν είναι εξαπάτηση να αντιγράψω ένα βιβλίο απ’ έξω, δεν είναι εξαπάτηση να το αντιγράψω βλέποντάς το». Αυτά λέει ο Schopenhauer – όχι ο φιλόσοφος, αλλά ο… φοιτητής που επέλεξε αυτό το ψευδώνυμο προκειμένου να εκθέσει την προσωπική του εμπειρία και άποψη για την αντιγραφή στις εξετάσεις στο πανεπιστήμιο.

Bεβαίως, τα λεγόμενά του μπορούν να διαβαστούν ως εκλογίκευση μιας ηθικά επίμεμπτης ενέργειας για την οποία το ίδιο το υποκείμενο θέλει να δικαιολογηθεί. Ωστόσο, δεν παύει να έχει έναν πυρήνα αλήθειας που οφείλει να μας προβληματίσει. Εάν δεν αντιμετωπίζουμε το «σκονάκι» αμιγώς με όρους καταστολής μιας ατομικής παραβατικής συμπεριφοράς, εάν θέλουμε να αναρωτηθούμε βαθύτερα για τα αίτια και το νόημά του ως κοινωνική πρακτική και μάλιστα διαδεδομένη, τότε θα πρέπει να πάρουμε στα σοβαρά –αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα τοις μετρητοίς– τον ίδιο το λόγο εκείνων που αντιγράφουν. Κι αν αυτός εμπεριέχει αντιφάσεις ή αμφισημίες; Ε, μα αυτές ακριβώς είναι συχνά μεστές νοήματος. Αυτό έκανε η επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Luciana Benincasa στην οποία έδωσαν συνέντευξη 6 νέοι και 17 νέες από 19 μέχρι 29 ετών, όταν φοιτούσαν, σε διάφορα έτη σπουδών, σε συγκεκριμένο τμήμα του ίδιου ιδρύματος – ανάμεσά τους και ο Schopenhauer. Η αρκετά πρωτότυπη αυτή έρευνα και τα πορίσματά της παρουσιάζονται στο Αντιγραφή στις εξετάσεις και φοιτητική κουλτούρα.

Ίσως πρέπει να πάρουμε στα σοβαρά –αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα τοις μετρητοίς– τον ίδιο το λόγο εκείνων που αντιγράφουν. 

Ας μου επιτραπεί, εμμένοντας στο συγκεκριμένο απόσπασμα ακριβώς επειδή συμπυκνώνει μια σημαντική όψη του ζητήματος, να εκθέσω την προσωπική μου εμπειρία από σχετικές αντιδράσεις φοιτητών μου του πρώτου εξαμήνου (σχεδόν πανομοιότυπες κάθε χρόνο). Προβοκάροντάς τους, τους ανακοινώνω από το πρώτο κιόλας μάθημα ότι η επί λέξει αναπαραγωγή των εγχειριδίων του μαθήματος στις γραπτές εξετάσεις επιφέρει το μηδενισμό τους, διότι μπορεί να ερμηνευθεί μόνο με δυο τρόπους: είτε αντέγραψαν είτε αποστήθισαν την «ύλη». Και η δεύτερη περίπτωση, εξηγώ, είναι άκρως προβληματική διότι βρίσκεται στον αντίποδα της διαδικασίας δια-μόρφωσης ενός επιστήμονα· ακόμη περισσότερο, συνιστά δολιοφθορά στη σκέψη. (Να λοιπόν που και στη συνείδηση ενός διδάσκοντα η «παπαγαλία» και η αντιγραφή παρουσιάζουν συνάφεια). Αρκετά παιδιά με κοιτούν σαστισμένα, άλλα εκφράζουν απορίες –«μα πώς θα τα μάθουμε αλλιώς;»– και πάντα κάποιος θα μου απευθύνει την κατηγορία ότι γίνομαι άδικος. Ας το σκεφτούμε από την πλευρά τους: Ακούνε εκείνον που λίγο νωρίτερα τους έδωσε συγχαρητήρια για την επιτυχία εισαγωγής τους στο πανεπιστήμιο, δηλαδή ουσιαστικά τους επαίνεσε για το πόσο καλά τα είχαν μάθει «απ’ έξω» σύμφωνα με τα εμπνευσμένα κριτήρια των πανελλαδικών εξετάσεων, να τους λέει ότι στο εξής θα «τιμωρούνται» εάν επαναλάβουν την ίδια μέθοδο. Αναπόφευκτα κάποιοι αρχίζουν να αναρωτιούνται αν αυτός ο τύπος με τον οποίο οφείλουν να συνδιαλαγούν τουλάχιστον για ένα εξάμηνο στέκει στα καλά του.

Η ασυναρτησία του συστήματος

the-latest-ways-to-cheat-in-examsΕπί του θέματος ξανά, το «σκονάκι», επομένως, πρέπει να τοποθετηθεί εντός του ευρύτερου πλαισίου που εκδηλώνεται, δηλαδή κατά πρώτον να συνδεθεί με την ασυναρτησία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος· αν μη τι άλλο: το πώς στο λύκειο ως εξεταστικό-φροντηστηριακό κέντρο οργανώνεται μεθοδικά η καταστροφή τόσο της επιθυμίας για μάθηση και της απόλαυσής της, όσο και της αυτοδύναμης κριτικής ικανότητας. Αυτή η καταστροφή θεμελιωδών προϋποθέσεων για την καλλιέργεια της επιστήμης στο πανεπιστήμιο, είναι δυστυχώς ανεπανόρθωτη για αρκετούς φοιτητές οι οποίοι αντιμετωπίζουν έτσι τις σπουδές τους αμιγώς διεκπεραιωτικά και για τους οποίους το σκονάκι συνιστά απλώς ένα εύλογο «εργαλείο». Αυτό, προς αποφυγή παρεξήγησης, κανένα άλλοθι δεν μπορεί να παράσχει στους αντιγραφείς και δεν τους καθιστά άμοιρους ευθυνών.

Η χαλαρότητα, η ασυνέπεια, η αντιφατικότητα με την οποία εφαρμόζονται οι κανόνες ενθαρρύνει συγκεκριμένες στάσεις και στην περίπτωση της αντιγραφής.

Κατά δεύτερον, δεν έχουμε πραγματικά εντελή εικόνα του θέματος εάν δεν συνδεθούν επιμέρους εκπαιδευτικές όψεις με κοινωνικές νοοτροπίες και πρακτικές με τις οποίες ουσιωδώς συναρθρώνονται. Αυτό αναδεικνύει αναλυτικά η έρευνα της Benincasa και για την οποία αξίζει να διαβαστεί. Ενδεικτικά, η χαλαρότητα, η ασυνέπεια, η αντιφατικότητα με την οποία θεσπίζονται κι εφαρμόζονται οι κανόνες (για να μη μιλήσουμε για τους νόμους) όπως βεβαίως και αντιστοίχως όσον αφορά την επιβολή κυρώσεων στην περίπτωση παραβίασής τους ενθαρρύνει συγκεκριμένες στάσεις και στην περίπτωση της αντιγραφής. Φερ’ ειπείν, όταν ο φοιτητής διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει ή είναι ασαφές ή κανένας δεν μπαίνει στον κόπο να τον ενημερώσει υπεύθυνα για το ποια είναι η σχετική ποινή, όταν συνειδητοποιεί ότι ενίοτε κάθε διδάσκων τηρεί δικούς του κανόνες ή απλώς αυτοσχεδιάζει, ότι μπορεί να εμφανίζεται ανακόλουθος όντας απειλητικός στη θεωρία και υποτονικός στην πράξη, ότι οι επιτηρητές «κάνουν τα στραβά μάτια» από αδιαφορία ή από έλλειψη σαφών οδηγιών κ.ο.κ. τότε αντιπαραβάλλει όλα αυτά με την κοινωνική του εμπειρία, συμπεραίνει ότι τίποτε το εξαιρετικό δεν συμβαίνει στο πανεπιστήμιο (γιατί άλλωστε;) κι ενθαρρύνεται να συμπεριφερθεί κυνικά.

cheatingΕίναι δε ενδιαφέρον πώς στο λόγο ορισμένων φοιτητών που μιλούν στην έρευνα η πράξη της αντιγραφής συνδέεται με το ευρύτερο «σύστημα» με διάφορα πρόσημα. Δηλαδή είτε υιοθετείται μια στάση του τύπου «όλοι το κάνουν, είναι έτσι δομημένη η κοινωνία ώστε ευνοεί ή εν πάση περιπτώσει δεν τιμωρεί την εξαπάτηση» είτε του τύπου «το να αντιγράφω ισοδυναμεί με το να έρχομαι σε αντιπαράθεση με ένα στρεβλό σύστημα», επομένως νοηματοδοτείται, σχεδόν, σαν πράξη «αντίστασης». Ενδεικτικά, η Αλίκη αναφέρει: «Εξαπατάς τις αρχές που θέτουν τους κανόνες, τους ρυθμιστές της διαδικασίας, όλα στο πανεπιστήμιο γίνονται με ένα σύστημα και ουσιαστικά εξαπατάς το σύστημα. Όπως γίνεται και στην κοινωνία. Με το να κλέβουμε την εφορία… ουσιαστικά κοροϊδεύουμε κι εξαπατάμε το σύστημα. Κάτι ανάλογο γίνεται εδώ. Με το να περνάς πιο ελαστικά, με αντιγραφές, με μέσα, με γνωριμίες τα μαθήματα, ακολουθείς έναν άλλον δρόμο από αυτό που θεωρείται επιτρεπτός, και έχει ρυθμιστεί από το σύστημα».

Όλα αυτά προφανώς υποδηλώνουν κάτι γνωστό, τη δυσλειτουργικότητα των θεσμών και πώς εξ αντανακλάσεως ανατιμώνται οι διαπροσωπικές σχέσεις. Είναι χαρακτηριστικό, όσο κι αν η ειλικρίνεια των τοποθετήσεων αυτών ελέγχεται, πως φοιτητές που δήλωσαν ότι αντιγράφουν λιγότερο ή περισσότερο συστηματικά ισχυρίζονται πως τείνουν να το αποφεύγουν αυτό σε μαθήματα συγκεκριμένων διδασκόντων ή να νιώθουν τύψεις όταν το κάνουν – σε εκείνους που εκτιμούν ότι παρουσιάζονται επιμελείς ως προς τα καθήκοντά τους και με αυθεντικό ενδιαφέρον για τους ίδιους τους φοιτητές.

Μεταξύ των συμπερασμάτων του βιβλίου που συντονίζονται και με τη σχετική διεθνή βιβλιογραφία είναι κι αυτό που υιοθετούμε πλήρως: Η αντιμετώπιση του ζητήματος δεν μπορεί παρά να έχει ως αφετηρία την υιοθέτηση σαφών, συγκεκριμένων και γνωστοποιημένων κανόνων που να διέπουν το συγκεκριμένο πανεπιστήμιο συνολικά. Οι προβλεπόμενες κυρώσεις πρέπει πράγματι να επιβάλλονται, ταυτόχρονα ωστόσο πρέπει να αντιμετωπίζεται η «ακαδημαϊκή ανεντιμότητα» ως ευκαιρία διαπαιδαγώγησης και να δίνεται προτεραιότητα σε ενεργητικές στρατηγικές που να εμπεδώνουν κουλτούρα εμπιστοσύνης κι ανάδειξης της αξίας της ακεραιότητας.

ΣΩΤΗΡΗΣ ΒΑΝΔΩΡΟΣ

exof-antigrafi-exetaseisΑντιγραφή στις εξετάσεις και φοιτητική κουλτούρα
Μια εμπειρική έρευνα
Luciana Benincasa
 Εκδόσεις Επίκεντρο 2013
Τιμή € 17,00, σελ.252 

 politeia-link

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τι θέλουμε να κάνει το σχολείο μας;

Τι θέλουμε να κάνει το σχολείο μας;

Σκέψεις γύρω από τα πιο αποτελεσματικά εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο και αναπόφευκτες συγκρίσεις με το «ελληνικό παράδειγμα», με αφορμή το βιβλίο-μελέτη της Lucy Crehan «Φυτώρια ευφυΐας» (μτφρ. Μαρία Παπαηλιάδη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Του Σωτήρη Βανδώρου ...

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Οι άνθρωποι την εποχή των έξυπνων μηχανών

Για το βιβλίο «Life 3.0» του Max Tegmark (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός).

Του Σωτήρη Βανδώρου

Εξολοθρευτής, Μάτριξ, Blade Runner κτλ. κτλ. Οι συνειρμοί που κάνουμε οι περισσότεροι όταν ακούμε περί τεχνητή...

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Το παρόν και το μέλλον της σοσιαλδημοκρατίας

Για το βιβλίο «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Η σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» του Γιώργου Σιακαντάρη (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Του Σωτήρη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Το Εθνικό Ίδρυμα Βιβλίου των ΗΠΑ θα απονείμει στον δημιουργό των γκράφικ νόβελ «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν (Art Spiegelman) μετάλλιο για το σύνολο του έργου του, στην τελετή των Εθνικών Βραβείων Λογοτεχνίας για το 2022.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ