spywho-3

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Μια συζήτηση σε σεμινάριο δημιουργικής γραφής γύρω από τις αφηγηματικές τεχνικές του Τζον Λε Καρέ έγινε αιτία να ξαναδιαβάσω τον «Κατάσκοπο που γύρισε από το κρύο», ένα μυθιστόρημα με πλαίσιο τον Ψυχρό Πόλεμο, σκηνικό την Ανατολική Γερμανία και θέμα τον παραλογισμό της ανθρώπινης κατάστασης. 

Το βιβλίο γράφτηκε λίγο καιρό με την ανέγερση του Τείχους του Βερολίνου όταν φαινόταν πιθανός ένας πόλεμος μεταξύ ΝΑΤΟ και Συμφώνου της Βαρσοβίας. Στις αρχές της δεκαετίας του '60, όπως ξέρουμε από την ιστορία και τις αντανακλάσεις της (λογοτεχνία, κινηματογράφο) ο χορός των κατασκόπων έμοιαζε με το «Γυμνό που κατεβαίνει τη σκάλα» του Μαρσέλ Ντυσάν: δεν είμαι σίγουρη γιατί χρησιμοποιώ αυτή την εξεζητημένη παρομοίωση – αυτό που θέλω να πω είναι ότι, στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι διπλοί και τριπλοί πράκτορες έμοιαζαν με φαντάσματα, με κλώνους, με αντίγραφα που ανεβοκατέβαιναν αφώτιστες σκάλες. Αυτόν τον κόσμο των μυστικών, της πολλαπλής απάτης, της σύγχυσης μεταξύ αλήθειας και ψέματος περιγράφει ο Τζον Λε Καρέ, τονίζοντας, με τον τρόπο του, ότι οι μέθοδοι της δυτικής κατασκοπίας δεν αντιστοιχούν στις ηθικές αξίες που προβάλλει η Δύση.

Οι διπλοί και τριπλοί πράκτορες έμοιαζαν με φαντάσματα [...] που ανεβοκατέβαιναν αφώτιστες σκάλες...

Το γραφείο της βρετανικής Υπηρεσίας Αντικατασκοπίας στο Δυτικό Βερολίνο, που διευθύνει ο Άλεκ Λίμας, δεν λειτουργεί αποτελεσματικά· ο τελευταίος και καλύτερος διπλός πράκτορας του Λίμας, ένας Ανατολικογερμανός ονόματι Καρλ Ρίμεκ, δολοφονείται ενώ προσπαθεί να αυτομολήσει στη Δύση. Τα «κεντρικά» της Υπηρεσίας Αντικατασκοπίας –την οποίαν ο Λε Καρέ ονομάζει, προσφυώς, "Circus" – αναθέτουν στον Λίμας να αφήσει να διαρρεύσει στους Ανατολικογερμανούς ότι ο Χανς Ντίτερ Μουντ (τον οποίον έχουμε συναντήσει στο πρώτο μυθιστόρημα του Τζον Λε Καρέ με τον τίτλο «Η τελευταία κλήση») είναι διπλός πράκτορας. Αποτέλεσμα αυτής της πληροφορίας είναι η εκτέλεση του Μουντ από τους δικούς του. Η συνέχεια μέσα στις σελίδες – ας αποφύγω τα spoilers: αυτό που μένει από τον «Κατάσκοπο που γύρισε από το κρύο» είναι η οδυνηρή εντύπωση της εξομοίωσης των εχθρών μεταξύ τους και ταυτοχρόνως η απεγνωσμένη προσπάθεια του ανθρώπου να προσδώσει νόημα στην ύπαρξή του και ηθικό περιεχόμενο στις ποταπές του πράξεις.

spywho-3Ο αμοραλισμός είναι ένα ζήτημα που επανέρχεται συχνά στα μυθιστορήματα του Τζον Λε Καρέ: το πώς η γραφειοκρατία, η ιεραρχία, η συνηθισμένη δικαιολογία του απλού (και σύνθετου) ανθρώπου που «ακολουθεί εντολές» τον απο-προσωποιεί· το πώς χάνεται η ατομική ευθύνη· το πώς οι πράξεις ολοκληρώνονται χωρίς δρων πρόσωπο μέσω ενός «συστήματος». Βρισκόμαστε πολύ μακριά από τις ρομαντικές περιπέτειες του Ίαν Φλέμινγκ όπου οι καλοί είναι καλοί και οι κακοί κακοί. Στον Τζον Λε Καρέ, ο κατάσκοπος γυρίζει από το κρύο κι ο ρεαλισμός είναι εξίσου ψυχρός: η φύση και η θέση του κατασκόπου είναι χαμένη υπόθεση – από την άποψη της ηθικής τουλάχιστον. Εδώ ο Λίμας (όπως ο Σμάιλι σε άλλα μυθιστορήματα του συγγραφέα) βρίσκεται σε κατάσταση υπαρξιακής αγωνίας: ακόμα και οι ερωτικές του περιπέτειες –αντίθετα από εκείνες του Τζέιμς Μποντ- είναι προβληματικές· συχνά αποδεικνύονται καταστροφικές. Το Καλό υποχωρεί μπροστά στο Κακό° οι κίνδυνοι είναι κάθε άλλο παρά ηρωικοί· ο κόσμος των κατασκόπων φαίνεται λαβυρινθώδης αλλά χωρίς λάμψη – μια αφώτιστη σκάλα. Ο Τζον Λε Καρέ ανατρέπει τη λογική του Ψυχρού Πολέμου: δεν υπάρχει καμιά βεβαιότητα (ο Λίμας, ο Σμάιλι, ο Φίλντλερ βασανίζονται από ενδοιασμούς), ο "καλός ήρωας" δεν θριαμβεύει επί του κακού, οι συμμαχίες είναι προσωρινές και χρησιμοθηρικές ("η ουσία του λενινισμού", σημειώνει ο Τζον Λε Καρέ).

 Παιχνίδια που παίζουν οι άνθρωποι...

Το μυθιστόρημα θα μπορούσε να έχει τίτλο "Παιχνίδια που παίζουν οι άνθρωποι" – για να γεμίσουν την άδεια ζωή τους, θα πρόσθετε ο Λίμας ("Ματαιόδοξοι ανόητοι, προδότες, αδερφές, σαδιστές, μεθύστακες παίζουν τους καουμπόηδες και τους Ινδιάνους..."). Παιχνίδια που παίζουν οι άνθρωποι για να καλύψουν με καινούργια ψέματα τα παλιά ψέματα, για να αντικαταστήσουν μια παλιά, φθαρμένη ταυτότητα με μια καινούργια. Τεχνάσματα, υπεκφυγές, προσποίηση, μεταμφιέσεις, ανατροπές της νομιμοφροσύνης. Και προπάντων το θλιβερό συμπέρασμα: ακόμα και το πιο τέλεια επεξεργασμένο σχέδιο, ακόμα κι ο πιο πυκνός ιστός έχουν κενά απ' όπου μπορείς να πέσεις και να τσακιστείς. Η Ναν και ο Λίμας πέφτουν νεκροί στο Τείχος και το παιχνίδι συνεχίζεται με τους εναπομείναντες παίκτες.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

 

kataskoposΟ κατάσκοπος που γύρισε από το κρύο
Τζον Λε Καρέ
Μτφρ. Μαρίνα Κουλουμούνδρα
Εκδόσεις Bell
Σελ. 272, τιμή € 14,00
 
politeia-link

 

 

 

 

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JOHN LE CARRE

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ