«Μεγάλωσα ακούγοντας ιστορίες για σφαγές»

Μια δεκαετία πήρε στον Σέρχιο Άλβαρες η συγγραφή του έργου. Άξιζε το κόπο. Το πέρασμα στην ενηλικίωση γίνεται με μια δολοφονία. Μ’ ένα κυνηγητό, όπου το θύμα περιμένει τον θύτη σε μια μακάβρια αλλαγή ρόλων. Οι 35 Νεκροί εμπνέονται και από τη λαϊκή παράδοση της Κολομβίας. Μια κληρονομιά που διαφαίνεται στη δομή της γλώσσας του συγγραφέα. Οι λέξεις του, πυρωμένες λάμες, που στάζουν από υγρό έρωτα, αγρύπνια και εξορία. Όμως το πιο δυνατό σημείο του Άλβαρες είναι το χιούμορ του. Στεγνό και μελίρρητο, όσο χρειάζεται για να περάσει από τις χαραμάδες του η ειρωνία του υπάρχειν. Στην συνέντευξη που ακολουθεί τον ρωτάμε πώς κατάφερε να μυθιστορήσει το εκρηκτικό μάγμα της χώρας του και της ευρύτερης Λατινικής Αμερικής. Οφείλουμε να ευχαριστήσουμε θερμά την Ελένη Παπαγεωργίου για την μετάφραση της συνέντευξης.

Ποια ήταν η αρχική έμπνευση, η αφορμή αν θέλετε, που γέννησε τους 35 Νεκρούς;

Πήρα αφορμή από διάφορα στοιχεία: την αέναη παρουσία του θανάτου στην καθημερινότητα των Κολομβιανών, τη ζωή σε μια χώρα που αγωνίζεται αλλά δεν αποτυγχάνει να πορευτεί με ηρεμία και ευημερία και την ιδέα να αφηγηθώ ιστορίες κοινές, ιστορίες καθημερινών ανθρώπων που αν και είναι θύματα αυτής της κατάστασης δεν είναι και οι ίδιοι εντελώς αθώοι. Επιπλέον, είχα την περιέργεια να πειραματιστώ με την αφήγηση όπως το έκαναν οι κλασικοί συγγραφείς, να γράψω ένα μυθιστόρημα αναμειγνύοντας στοιχεία του picaresco με την περιπέτεια και το μελόδραμα και τη φιλοδοξία επίσης να φτιάξω ένα βιβλίο με υλικό τον πλούτο της καθομιλουμένης γλώσσας της Κολομβιανών.

Συνάντησα πολλούς ανθρώπους που είχαν παραδοθεί στον κυνισμό και μια κοινωνία που σιωπούσε μπροστά στο αποτρόπαιο

Η διαδικασία της συγγραφής σας πήρε περίπου μια δεκαετία. Με ποιο τρόπο ο χρόνος επηρέασε εσάς τον ίδιο και τους ήρωες σας;

Τόσο η άποψή μου ως συγγραφέα όσο και η στάση μου απέναντι στους χαρακτήρες εξελίσσονταν συνεχώς. Ξεκινώντας, το βιβλίο ήταν πιο ποιητικό, αλλά με την έρευνα και με το πέρασμα του χρόνου υπερίσχυε όλο και περισσότερο το στοιχείο της απομυθοποίησης. Καθώς έκανα την έρευνά μου και ταξίδευα στην Κολομβία, βρέθηκα αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα πολύ πιο αποκρουστική από όσο φανταζόμουν. Είδα μια χώρα που είχε ήδη νικηθεί από τη βία κι έναν λαό που δεν έβλεπε άλλον τρόπο για να λύσει τα προβλήματά του εκτός από τη χρήση βίας· συνάντησα πολλούς ανθρώπους που είχαν παραδοθεί στον κυνισμό και μια κοινωνία που σιωπούσε μπροστά στο αποτρόπαιο.

Κάθε κεφάλαιο ξεκινά με ένα ρεφραίν λαϊκού τραγουδιού. Σε όλη τη διάρκεια του μυθιστορήματος κρατάτε έναν στενό δεσμό (σε εθιμικό και συμπεριφορικό επίπεδο) με την παραδοση της χώρας σας.

Για εμένα δεν υπάρχει υψηλή και λαϊκή κουλτούρα, αλλά αμέτρητοι τρόποι ανθρώπινης έκφρασης που δείχνουν ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζει μόνος, ότι έχει ανάγκη να επικοινωνήσει, να αντιδράσει σε ό,τι συμβαίνει, να το σκεφτεί ξανά και ξανά. Στους 35 Νεκρούς συναντάμε όλα τα πολιτιστικά στοιχεία του περιβάλλοντος των ηρώων: τη μουσική των τροπικών (τροπική μουσική), τα  boleros, την pop κ.ά. Έντονη παρουσία έχουν επίσης ο χορός, ο κινηματογράφος, η αφήγηση, το θέατρο και η ατελείωτη συζήτηση. Η μουσική έχει κυρίαρχο ρόλο, γιατί μέσω αυτής εμείς οι λατινοαμερικάνοι καταφέρνουμε καλύτερα να εκφράσουμε τα βιώματά μας, τα όνειρά μας και τις στεναχώριες μας.

Δεν υπάρχει υψηλή και λαϊκή κουλτούρα, αλλά αμέτρητοι τρόποι ανθρώπινης έκφρασης που δείχνουν ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζει μόνος, ότι έχει ανάγκη να επικοινωνήσει

O νεαρός αφηγητής περνά στην ενηλικίωση με μια δολοφονία. Μια τραγική αφύπνηση για τη μετέπειτα ζωή του. Μοιράζεστε τα συναισθήματα μαζί του, όπως τα βιώνετε στην ρευστή πολιτική κατάσταση της Κολομβίας και ευρύτερα της Λατινικής Αμερικής;

Ναι, συμμερίζομαι την εμπειρία του πρωταγωνιστή σε ό,τι αφορά τον θάνατο. Μεγάλωσα ακούγοντας ιστορίες για σφαγές από τους γονείς και τους παππούδες μου· όταν ήμουν στην εφηβεία είδα πολλούς από τους φίλους μου να χάνονται σε συγκρούσεις ή εξαιτίας του χάους που επικρατεί στη χώρα. Η νεότητα και η ωριμότητα πάντα με ωθούσαν να αφιερώνω αρκετό χρόνο στο να αφηγούμαι θανάτους που συμβαίνουν γύρω μου ή γενικά στη χώρα. Ο θάνατος στη χώρα μου την Κολομβία έχει σταθερή παρουσία και μάλιστα τόσο έντονη που η λαϊκή μουσική τον περιγελά και προσπαθεί να τον εξορκίσει μέσα από το χιούμορ ή τον χορό.

Ο πρωταγωνιστής σας έχει πολλά πρόσωπα, φύλα και ηλικίες. Πώς καταφέρατε να συνθέσετε αυτό το μωσαϊκό;

Ο πρωταγωνιστής μου είναι μέρος της πραγματικότητας που θέλω να ανασυστήσω. Φαίνεται αναληθοφανής αλλά υπάρχουν πολλοί τέτοιοι Κολομβιανοί. Κόσμος που πάει από τη μια μεριά στην άλλη, προσπαθώντας να αφήσει πίσω του τη φτώχεια και τη βία που τον καταδιώκουν. Κόσμος που δεν χαράσσει τη δικιά του πορεία, αλλά αφήνεται να παρασυρθεί από τις συγκυρίες. Κόσμος που δεν έχει ιδεολογία, παρά μόνο ανάγκες. Παιδιά, έφηβοι και ηλικιωμένοι που αναζητούν τρόπο να επιβιώσουν και όταν κοιτούν πίσω τους συνειδητοποιούν ότι έχουν ζήσει ένα σωρό περιπέτειες χωρίς να το έχουν επιδιώξει. 

Βασικό χαρακτηριστικό του μυθιστορήματος είναι η περιπλάνηση. Ένα ταξίδι στις αντιθέσεις της ζωής: Έρωτας και μίσος, δράμα και χιούμορ, εξορία και λήθη, συγκατοικούν δίπλα-δίπλα.

Ναι, η Κολομβία είναι μια χώρα όπου η φτώχεια φτάνει το 60%. Δύο εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους, ενώ άλλα δύο εκατομμύρια βρίσκονται σε εξορία οικονομική ή πολιτική. Είναι μια χώρα που έχει περάσει δεκαετίες ολόκληρες στη σκιά της ανισότητας και της βίας. Γι’ αυτό και ο κόσμος συνεχώς μετατοπίζεται από τη μία μεριά στην άλλη με επακόλουθο να αντιμετωπίζει τη βία, τη νοσταλγία, την αγάπη και τη λήθη. Είναι μια ατελείωτη διπλή εξορία, εξορία του σώματος και των συναισθημάτων. Μια εξορία εκείνου που πάντα αναπολεί αυτό που έχασε αλλά και που με τον χρόνο προσαρμόζεται σε έναν νέο χώρο χτίζοντας εκεί κάποια ευτυχία.

Η λαϊκή κολομβιανή γλώσσα προκύπτει από έναν λόγο γλυκό, ειρωνικό και απομυθοποιητικό

Πείτε μας για την δομή της γλώσσας στο μυθιστόρημα. Φαίνεται ατρόμητη, ενώ παράλληλα κρύβει μεγάλη συναισθηματική αξία.

Η γλώσσα είναι καθρέφτης της πραγματικότητας που περιγράφω. Η λαϊκή κολομβιανή γλώσσα προκύπτει από έναν λόγο γλυκό, ειρωνικό και απομυθοποιητικό. Ο Κολομβιανός έχει μια μεγάλη ικανότητα να δημιουργεί λέξεις που δίνουν όνομα σε νέες πραγματικότητες και αυτή του η ικανότητα περιλαμβάνει μια μεγάλη δόση χιούμορ. Στο βιβλίο εκμεταλλεύομαι αυτή την ικανότητα του λαού και συγχρόνως προσθέτω αφηγηματικές τεχνικές που συναντάμε στο θρίλερ και στο αφήγημα.

Πώς εκλαμβάνετε την οικονομική και κοινωνική κατάρρευση του καιρού μας;

Έχουμε περάσει από μια εποχή κατά την οποία οι ιστορικές, οικονομικές, πολιτικές και ανθρωπιστικές εξελίξεις συντελούνταν με αργό ρυθμό σε μια εποχή που η τεχνολογία και η ανάπτυξη αλλάζουν τα δεδομένα και τις συνεπακόλουθες αλλαγές στη ζωή μας με ιλιγγιώδη ρυθμό. Γι’ αυτό η κατάρρευση μας φαίνεται σήμερα μεγαλύτερη, αλλά πιστεύω ότι είναι περισσότερο ένα πρόβλημα εσωτερικό παρά εξωτερικό. Το άτομο είναι αυτό που με τις αποφάσεις του κάνει τον κόσμο να πηγαίνει καλύτερα ή χειρότερα. Όταν τα άτομα συνειδητοποιήσουν αυτή την αλήθεια, τότε όλοι μαζί ως ομάδα θα πετύχουμε περισσότερο ανθρώπινες και βιώσιμες συνθήκες ζωής.

Είναι η στιγμή να αναθεωρήσουμε αυτή την χωρίς όρους στήριξη σε ένα οικονομικό και πολιτικό σύστημα που καταστρέφει ζωές σε όλον τον πλανήτη

Για πολλούς συνανθρώπους μας εδώ στην Ελλάδα οι βεβαιότητες έχουν χαθεί. Αναδύονται ο φόβος και η εσωτερική οργή. Πώς το εκλαμβάνετε αυτό, δεδομένου ότι ζείτε τον περισσότερο καιρό στην Ισπανία;

Η άποψη μου σχετικά με τις αλλαγές που συντελούνται σε πολλές χώρες, και στην Ισπανία όπου ζω μεγάλο μέρος του χρόνου, δεν είναι απόλυτη. Πιστεύω ότι το σύστημα εκμεταλλεύεται τους αδύναμους και ότι η πτώση του βιοτικού επιπέδου, η φτώχεια και η δυστυχία που προκαλεί αυτή η κρίση είναι τεχνητές και έχουν την πηγή τους στα συμφέροντα των ισχυρών. Επίσης, όμως, πιστεύω ότι εμείς έχουμε αποδεχθεί αυτό το σύστημα και ότι όταν αυτό επηρεάζει ξένες χώρες δεν μας ενδιαφέρει και δεν αγωνιζόμαστε για τη δικαιοσύνη σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου. Είναι νομίζω η στιγμή να αναθεωρήσουμε αυτή την χωρίς όρους στήριξη σε ένα οικονομικό και πολιτικό σύστημα που καταστρέφει ζωές σε όλον τον πλανήτη. 

Και μια τελευταία ερώτηση. Γιατί πιστεύετε ότι μας χρειάζεται η μυθοπλασία σ’ έναν κόσμο γεμάτο πληροφορίες;

Επειδή η πληροφορία είναι συγκεχυμένη, δεν γεννά προσδοκίες, δεν χτίζει μια ταυτότητα. Οι ιστορίες δεν μας ψυχαγωγούν μόνο αλλά μας δίνουν νόημα. 

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΡΜΟΥΛΗΣ

35 Νεκροί
Σέρχιο Άλβαρες
Μτφρ. Βασιλική Κνήτου
Μεταίχμιο 2013
Σελ. 600, τιμή € 19,90